Canonical Ref: MD 66
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
यस्यां यक्षाः सितमणिमयान्येत्य हर्म्यस्थलानि ज्योतिश्छायाकुसुमरचनान्युत्तमस्त्रीसहायाः । आसेवन्ते मधु रतिफलं कल्पवृक्षप्रसूतं त्वद्गम्भीरध्वनिषु शनकैः पुष्करेष्वाहतेषु ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
यस्यामलकायां नित्यं वरपुरन्ध्रिसहिता गुह्यकेश्वराः सौधतलान्यागत्य रतिफलं न तु कलहादिजनकं कल्पवृक्षजं मधु रसं सेवन्ते । कीदृशानि स्थलानि । सितमणिमयानि स्फटिकानि । अत एव ज्योतिश्छायास्तारावलिप्रतिबिम्बान्येव कुसुमरचना पुष्पप्रकरो येषु । कदा सेवन्ते । भवत इव गम्भीरो निर्ह्रादो ध्वनिर्येषां तेषु पुष्करेषु वाद्यमुखेष्वाहतेष्वास्फालितेषु सत्सु । तदेतेन दम्पतीनां सदासुखित्वमुक्तम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
यस्यां
Lemma: यद्
POS: pron
यक्षाः
Lemma: यक्ष
POS: m
सितमणिमयान्य्
Lemma: सित
POS: adj
सितमणिमयान्य्
Lemma: मणि
POS: m
सितमणिमयान्य्
Lemma: मय
POS: adj
एत्य
Lemma: ए
POS: 2. P.
हर्म्यस्थलानि
Lemma: हर्म्य
POS: n
हर्म्यस्थलानि
Lemma: स्थल
POS: n
ज्योतिश्छायाकुसुमरचितान्य्
Lemma: ज्योतिस्
POS: n
ज्योतिश्छायाकुसुमरचितान्य्
Lemma: छाया
POS: f
ज्योतिश्छायाकुसुमरचितान्य्
Lemma: कुसुम
POS: n
ज्योतिश्छायाकुसुमरचितान्य्
Lemma: रचय्
POS: 10. Ā.
उत्तमस्त्रीसहायाः
Lemma: उत्तम
POS: adj
उत्तमस्त्रीसहायाः
Lemma: स्त्री
POS: f
उत्तमस्त्रीसहायाः
Lemma: सहाय
POS: m
आसेवन्ते
Lemma: आसेव्
POS: 1. Ā. • Verb: आसेवन्ते
मधु
Lemma: मधु
POS: adj
रतिफलं
Lemma: रति
POS: f
रतिफलं
Lemma: फल
POS: n
कल्पवृक्षप्रसूतं
Lemma: कल्पवृक्ष
POS: m
कल्पवृक्षप्रसूतं
Lemma: प्रसू
POS: 2. P.
त्वद्गम्भीरध्वनिषु
Lemma: त्वद्
POS: pron
त्वद्गम्भीरध्वनिषु
Lemma: गम्भीर
POS: adj
त्वद्गम्भीरध्वनिषु
Lemma: ध्वनि
POS: m
शनकैः
Lemma: शनकैस्
POS: ind
पुष्करेष्व्
Lemma: पुष्कर
POS: n
आहतेषु
Lemma: आहन्
POS: 2. Ā.
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 66. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.