Canonical Ref: MD 44
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
ज्योतिर्लेखावलयि गलितं यस्य बर्हं भवानी पुत्रप्रीत्या कुवलयपदप्रापि कर्णे करोति । धौतापाङ्गं हरशशिरुचा पावकेस्तं मयूरं पश्चादद्रिग्रहणगुरुभिर्गर्जितैर्नर्तयेथाः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
पश्चादनन्तरं पावकेः स्कन्दस्य तं वाहनं मयूरं गर्जितैर्नर्तयेथा लास्यं कारयेथाः । जलदरवनिशमनाद्धि बर्हिणो नृत्यन्ति । तमित्युक्तम् । कं तमित्याह । यस्य गलितं भ्रष्टं बर्हं पक्षं गौरी पुत्रप्रीत्या कर्णे करोत्यवतंसीकुरुते । तच्च कुवलयपदप्राप्युत्पलस्थानारूढम् । ज्योतिर्लेखावलयं तेजोराजिमण्डलं विद्यते यस्य तत्तथोक्तम् । हरशशिरुचा शिवशिरश्चन्द्रश्चन्द्रिकया धौतापाङ्गं क्षालितनेत्रान्तम् । गर्जितैः कीदृशैः । अद्रिग्रहणगुरुभिः पर्वतप्राप्तिपीवरैः । अद्रिग्रहणशब्दे न कर्तृपष्ठीसमासः । नर्तयेथा इति न पादमीत्यादिनात्मनेपदम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
ज्योतिर्लेखावलयि
Lemma: ज्योतिस्
POS: n
ज्योतिर्लेखावलयि
Lemma: लेखा
POS: f
ज्योतिर्लेखावलयि
Lemma: वलयिन्
POS: adj
गलितं
Lemma: गल्
POS: 1. P.
यस्य
Lemma: यद्
POS: pron
बर्हं
Lemma: बर्ह
POS: mn
भवानी
Lemma: भवानी
POS: f
पुत्रप्रेम्णा
Lemma: पुत्र
POS: m
पुत्रप्रेम्णा
Lemma: प्रेमन्
POS: mn
कुवलयदलप्रापि
Lemma: कुवलय
POS: n
कुवलयदलप्रापि
Lemma: दल
POS: mn
कुवलयदलप्रापि
Lemma: प्रापिन्
POS: adj
कर्णे
Lemma: कर्ण
POS: m
करोति
Lemma: कृ
POS: 2. Ā. • Verb: करोति
धौतापाङ्गं
Lemma: धाव्
POS: 1. Ā.
धौतापाङ्गं
Lemma: अपाङ्ग
POS: m
हरशशिरुचा
Lemma: हर
POS: m
हरशशिरुचा
Lemma: शशिन्
POS: m
हरशशिरुचा
Lemma: रुच्
POS: f
पावकेस्
Lemma: पावकि
POS: m
तं
Lemma: तद्
POS: pron
मयूरं
Lemma: मयूर
POS: m
पश्चाद्
Lemma: पश्चात्
POS: ind
अद्रिग्रहणगुरुभिर्
Lemma: अद्रि
POS: m
अद्रिग्रहणगुरुभिर्
Lemma: ग्रहण
POS: n
अद्रिग्रहणगुरुभिर्
Lemma: गुरु
POS: adj
गर्जितैर्
Lemma: गर्जित
POS: n
नर्तयेथाः
Lemma: नर्तय्
POS: 10. Ā. • Verb: नर्तयेथाः
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 44. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.