Canonical Ref: MD 42
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
त्वन्निष्यन्दोच्छ्वसितवसुधागन्धसंपर्कपुण्यः स्रोतोरन्ध्रध्वनितसुभगं दन्तिभिः पीयमानः । नीचैर्वास्यत्युपजिगमिषोर्देवपूर्वं गिरिं ते शीतो वायुः परिणमयिता काननोदुम्बराणाम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
ततो देवगिरिमुपजिगमिषोर्यियासोस्तव सतुषारः पवनो नीचैर्वास्यति मन्थरं गमिष्यति । कीदृशः । तव निष्यन्देन तोयमोक्षणोच्छ्वसिता विकसिता हृषिता यासौ वसुधा भूमिस्तस्या गन्धसंपर्केण सौरभव्यतिकरेण पुण्यो मनोज्ञः । तथा सौख्याद्दन्तिभिः पीयमानः । कथम् । स्रोतोरन्ध्रं करविवरं तस्य ध्वनितं शूत्कारस्तेन सुभगं रम्यम् । सशूस्कृतमित्यर्थः । मुषिरे हि वातप्रवेशादधिको ध्वनिर्भवति । स्रोतः करः करिणः । यथा । प्रासप्रोतसोतसान्तःक्षतेनेति माघस्य । तथा कानमे वन उदुम्बरफलानां परिणमयिता पाचयिता । तद्वशात्पाकोत्पत्तेः ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
त्वन्निष्यन्दोच्छ्वसितवसुधागन्धसम्पर्करम्यः
Lemma: त्वद्
POS: pron
त्वन्निष्यन्दोच्छ्वसितवसुधागन्धसम्पर्करम्यः
Lemma: निस्यन्द
POS: m
त्वन्निष्यन्दोच्छ्वसितवसुधागन्धसम्पर्करम्यः
Lemma: उच्छ्वस्
POS: 2. Ā.
त्वन्निष्यन्दोच्छ्वसितवसुधागन्धसम्पर्करम्यः
Lemma: वसुधा
POS: f
त्वन्निष्यन्दोच्छ्वसितवसुधागन्धसम्पर्करम्यः
Lemma: गन्ध
POS: mn
त्वन्निष्यन्दोच्छ्वसितवसुधागन्धसम्पर्करम्यः
Lemma: सम्पर्क
POS: m
त्वन्निष्यन्दोच्छ्वसितवसुधागन्धसम्पर्करम्यः
Lemma: रम्य
POS: adj
स्रोतोरन्ध्रध्वनितसुभगं
Lemma: स्रोतोरन्ध्र
POS: n
स्रोतोरन्ध्रध्वनितसुभगं
Lemma: ध्वनित
POS: n
स्रोतोरन्ध्रध्वनितसुभगं
Lemma: सुभग
POS: adj
दन्तिभिः
Lemma: दन्तिन्
POS: m
पीयमानः
Lemma: पा
POS: 1. Ā.
नीचैर्
Lemma: नीचैस्
POS: ind
वास्यत्य्
Lemma: वा
POS: 2. Ā. • Verb: वास्यति
उपजिगमिषोर्
Lemma: उपजिगमिषु
POS: adj
देवपूर्वं
Lemma: देव
POS: m
देवपूर्वं
Lemma: पूर्व
POS: pron
गिरिं
Lemma: गिरि
POS: m
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
शीतो
Lemma: शीत
POS: adj
वायुः
Lemma: वायु
POS: m
परिणमयिता
Lemma: परिणमयितृ
POS: adj
काननोदुम्बराणाम्
Lemma: कानन
POS: n
काननोदुम्बराणाम्
Lemma: उदुम्बर
POS: mn
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 42. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.