Canonical Ref: MD 24
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
तेषां दिक्षु प्रथितविदिशालक्षणां राजधानीं गत्वा सद्यः फलमविकलं कामुकत्वस्य लब्धा । तीरोपान्तस्तनितसुभगं पास्यसि स्वादु यत्तत्सभ्रूभङ्गं मुखमिव पयो वेत्रवत्याश्चलोर्मि ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
तेषां दशार्णानां विदिशाख्यां राजधानीं गत्वा तत्क्षणमविकलं परिपूर्णं कामुकत्वस्य फलं त्वं लब्धा प्राप्स्यसि । कुत इत्याह । यद्यस्माद्वेत्रवत्याः सरितस्तदेवंविधं पयः पास्यमि । कीदृशम् । तीरोपान्ते स्तनितेन पक्षिकूजितेन स्खलितेन वा सुभगं सुन्दरं स्वादु रुच्यं चलोर्मि स्खलितवीचि । अत एव सभ्रूभेदेन मुखेन तुल्यम् । अत एव कामित्वफललाभः । कामी हि कामिन्याः कुटिलभ्रु वक्त्रं स्वादु धयति । ऊर्मीणां भ्रुव उपमानम् । यदिति हेतुपदम् । तदिति पयोनिर्देशः । विदिशाशब्दः पृषोदरादिः । लक्षणं नाम । लब्धेति तृन्नन्तः ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तेषां
Lemma: तद्
POS: pron
दिक्षु
Lemma: दिश्
POS: f
प्रथितविदिशालक्षणां
Lemma: प्रथ्
POS: 1. P.
प्रथितविदिशालक्षणां
Lemma: विदिशा
POS: f
प्रथितविदिशालक्षणां
Lemma: लक्षण
POS: n
राजधानीं
Lemma: राजधानी
POS: f
गत्वा
Lemma: गम्
POS: 6. Ā.
सद्यः
Lemma: सद्यस्
POS: ind
फलम्
Lemma: फल
POS: n
अविकलं
Lemma: अविकल
POS: adj
कामुकत्वस्य
Lemma: कामुक
POS: adj
कामुकत्वस्य
Lemma: त्व
POS: n
लब्धा
Lemma: लभ्
POS: 1. P. • Verb: लब्धा
तीरोपान्तस्तनितसुभगं
Lemma: तीर
POS: n
तीरोपान्तस्तनितसुभगं
Lemma: उपान्त
POS: n
तीरोपान्तस्तनितसुभगं
Lemma: स्तनित
POS: n
तीरोपान्तस्तनितसुभगं
Lemma: सुभग
POS: adj
पास्यसि
Lemma: पा
POS: 1. Ā. • Verb: पास्यसि
स्वादु
Lemma: स्वादु
POS: adj
यस्मात्
Lemma: यस्मात्
POS: ind
सभ्रूभङ्गं
Lemma: स
POS: ind
सभ्रूभङ्गं
Lemma: भ्रू
POS: f
सभ्रूभङ्गं
Lemma: भङ्ग
POS: m
मुखम्
Lemma: मुख
POS: n
इव
Lemma: इव
POS: ind
पयो
Lemma: पयस्
POS: n
वेत्रवत्याश्
Lemma: वेत्रवती
POS: f
चलोर्मि
Lemma: चल
POS: adj
चलोर्मि
Lemma: ऊर्मि
POS: mf
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 24. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.