Canonical Ref: MD 22
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
उत्पश्यामि द्रुतमपि सखे मत्प्रियार्थं यियासोः कालक्षेपं ककुभसुरभौ पर्वते पर्वते ते । शुक्लापाङ्गैः सनयनजलैः स्वागतीकृत्य केकाः प्रत्युद्यातः कथमपि भवान्गन्तुमाशु व्यवस्येत् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
अस्मद्धितार्थं त्वरितमपि जिगमिषोस्तव ककुभकुसुममुगन्धौ सर्वस्मिन्नद्रौ तवाहं कालहारमुत्पश्याम्युत्प्रेक्षे । कुत इत्याह । यस्मात्प्रियमित्रैः शुक्लापाङ्गैर्मयूरैः सनयमजलैर्नेत्रोदकयुक्तैः केकाः स्वागतीकृत्य वाग्भिः स्वागतं कृत्वा प्रत्युद्गत इत्युक्तिप्रत्युक्तिवशात्कालक्षेपः । अतश्चार्थये त्वाम् । अस्मदर्थं कथमपि भवान्गन्तुं व्यवस्येद्व्यायामं कुर्यात् । अहमार्तस्त्वं चोन्नत इति भावः । सनयनजलत्वमत्र चिरेण मित्रालोकनात् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
उत्पश्यामि
Lemma: उत्पश्
POS: 4. P. • Verb: उत्पश्यामि
द्रुतमपि
Lemma: द्रु
POS: 1. Ā.
द्रुतमपि
Lemma: अपि
POS: ind
सखे
Lemma: सखि
POS: m
मत्प्रियार्थं
Lemma: मद्
POS: pron
मत्प्रियार्थं
Lemma: प्रिय
POS: adj
मत्प्रियार्थं
Lemma: अर्थ
POS: mn
यियासोः
Lemma: यियासु
POS: adj
कालक्षेपं
Lemma: कालक्षेप
POS: m
ककुभसुरभौ
Lemma: ककुभ
POS: m
ककुभसुरभौ
Lemma: सुरभि
POS: adj
पर्वते
Lemma: पर्वत
POS: mn
पर्वते
Lemma: पर्वत
POS: mn
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
शुक्लापाङ्गैः
Lemma: शुक्ल
POS: adj
शुक्लापाङ्गैः
Lemma: अपाङ्ग
POS: m
सजलनयनैः
Lemma: सजल
POS: adj
सजलनयनैः
Lemma: नयन
POS: n
स्वागतीकृत्य
Lemma: स्वागतीकृ
POS: 8. Ā.
केकाः
Lemma: केका
POS: f
प्रतुद्यातः
Lemma: प्रतुद्
POS: 6. P.
प्रतुद्यातः
Lemma: अतस्
POS: ind
कथम्
Lemma: कथम्
POS: ind
अपि
Lemma: अपि
POS: ind
भवान्
Lemma: भवत्
POS: adj
गन्तुम्
Lemma: गम्
POS: 6. Ā.
आशु
Lemma: आशु
POS: adj
व्यवस्येत्
Lemma: व्यवसा
POS: 6. Ā. • Verb: व्यवस्येत्
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 22. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.