Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 15
अरण्यकपर्व • अध्यायः 15
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 15 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 3.15.1–23
•
250 Lexicon Terms
असांनिध्यं कथं कृष्ण तवासीद्वृष्णिनन्दन । क्व चासीद्विप्रवासस्ते किं वाकार्षीः प्रवासकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असांनिध्यं
असांनिध्य [n]
कथं
कथम् [ind]
कृष्ण
कृष्ण [m]
तवासीद्
त्वद् [pron]
तवासीद्
अस् [2. P.]
वृष्णिनन्दन
वृष्णि [m]
वृष्णिनन्दन
नन्दन [m]
क्व
क्व [ind]
चासीद्
च [ind]
चासीद्
अस् [2. P.]
विप्रवासस्
विप्रवास [m]
ते
त्वद् [pron]
किं
क [pron]
वाकार्षीः
वा [ind]
वाकार्षीः
कृ [2. Ā.]
प्रवासकः
प्रवासक [adj]
शाल्वस्य नगरं सौभं गतोऽहं भरतर्षभ । विनिहन्तुं नरश्रेष्ठ तत्र मे शृणु कारणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शाल्वः
शाल्व [m]
स्वनगरं
स्व [adj]
स्वनगरं
नगर [mn]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
विनिहन्तुं
विनिहन् [2. P.]
नरश्रेष्ठ
नर [m]
नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
तत्र
तत्र [ind]
मे
मद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
कारणम्
कारण [n]
महातेजा महाबाहुर्यः स राजा महायशाः । दमघोषात्मजो वीरः शिशुपालो मया हतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणवान्
गुणवत् [adj]
वै
वै [ind]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
कार्यकर्ता
कार्य [n]
कार्यकर्ता
कर्तृ [adj]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
दमघोषात्मजश्चैव
दमघोष [m]
दमघोषात्मजश्चैव
आत्मज [m]
दमघोषात्मजश्चैव
च [ind]
दमघोषात्मजश्चैव
एव [ind]
शिशुपालो
शिशुपाल [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
यज्ञे ते भरतश्रेष्ठ राजसूयेऽर्हणां प्रति । स रोषवशसंप्राप्तो नामृष्यत दुरात्मवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यज्ञे
यज्ञ [m]
ते
त्वद् [pron]
भरतश्रेष्ठ
भरत [m]
भरतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
राजसूये
राजसूय [m]
ऽर्हणां
अर्हणा [f]
प्रति
प्रति [ind]
स
तद् [pron]
रोषवशसम्प्राप्तो
रोष [m]
रोषवशसम्प्राप्तो
वश [m]
रोषवशसम्प्राप्तो
सम्प्राप् [5. Ā.]
नामृष्यत
न [ind]
नामृष्यत
मृष् [2. P.]
दुरात्मवान्
दुरात्मवत् [adj]
श्रुत्वा तं निहतं शाल्वस्तीव्ररोषसमन्वितः । उपायाद्द्वारकां शून्यामिहस्थे मयि भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
जिह्मगान्
जिह्मग [m]
सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः
सर्व [pron]
सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः
तीव्र [adj]
सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः
कोप [m]
सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः
समन्वित [adj]
उपायाद्
उपया [2. P.]
द्वारकां
द्वारका [fn]
शून्याम्
शून्य [adj]
इहस्थे
इहस्थ [adj]
मयि
मद् [pron]
भारत
भारत [adj]
स तत्र योधितो राजन्बालकैर्वृष्णिपुंगवैः । आगतः कामगं सौभमारुह्यैव नृशंसकृत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
योधितो
योधय् [10. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
बालकैर्
बालक [m]
वृष्णिपुंगवैः
वृष्णि [m]
वृष्णिपुंगवैः
पुंगव [m]
आगतः
आगम् [6. P.]
कामगं
कामग [adj]
सौभम्
सौभ [m]
आरुह्यैव
आरुह् [6. Ā.]
आरुह्यैव
एव [ind]
नृशंसकृत्
नृशंस [adj]
नृशंसकृत्
कृत् [adj]
ततो वृष्णिप्रवीरांस्तान्बालान्हत्वा बहूंस्तदा । पुरोद्यानानि सर्वाणि भेदयामास दुर्मतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वृष्णिप्रवीरांस्
वृष्णि [m]
वृष्णिप्रवीरांस्
प्रवीर [m]
तान्
तद् [pron]
बालान्
बाल [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
बहूंस्
बहु [adj]
तदा
तदा [ind]
पुरोद्यानानि
पुरा [ind]
पुरोद्यानानि
उद्यान [n]
सर्वाणि
सर्व [pron]
भेदयामास
भेदय् [10. Ā.]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
उक्तवांश्च महाबाहो क्वासौ वृष्णिकुलाधमः । वासुदेवः सुमन्दात्मा वसुदेवसुतो गतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उक्तवांश्
वच् [2. P.]
च
च [ind]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
क्वासौ
क्व [ind]
क्वासौ
अदस् [pron]
वृष्णिकुलाधमः
वृष्णि [m]
वृष्णिकुलाधमः
कुल [n]
वृष्णिकुलाधमः
अधम [adj]
अथ
अथ [ind]
वायं
वा [ind]
वायं
इदम् [pron]
सुमन्दात्मा
सु [ind]
सुमन्दात्मा
मन्द [adj]
सुमन्दात्मा
आत्मन् [m]
वनं
वन [n]
गच्छतु
गम् [6. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
सुतः
सुत [m]
तस्य युद्धार्थिनो दर्पं युद्धे नाशयितास्म्यहम् । आनर्ताः सत्यमाख्यात तत्र गन्तास्मि यत्र सः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
युद्धार्थिनो
युद्ध [n]
युद्धार्थिनो
अर्थिन् [adj]
दर्पं
दर्प [m]
युद्धे
युद्ध [n]
नाशयितास्म्यहम्
नाशय् [10. Ā.]
नाशयितास्म्यहम्
मद् [pron]
आनर्ताः
आनर्त [m]
सत्यम्
सत्य [n]
आख्यात
आख्या [4. P.]
तत्र
तत्र [ind]
गन्तास्मि
गम् [6. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
सः
तद् [pron]
तं हत्वा विनिवर्तिष्ये कंसकेशिनिषूदनम् । अहत्वा न निवर्तिष्ये सत्येनायुधमालभे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
हत्वा
हन् [6. P.]
विनिवर्तिष्ये
विनिवृत् [1. Ā.]
कंसकेशिनिषूदनम्
कंस [m]
कंसकेशिनिषूदनम्
केशिन् [m]
कंसकेशिनिषूदनम्
निषूदन [m]
न
न [ind]
सत्याद्
सत्य [n]
विचलिष्यामि
विचल् [1. Ā.]
सत्येनायुधम्
सत्य [n]
सत्येनायुधम्
आयुध [mn]
आलभे
आलभ् [1. P.]
क्वासौ क्वासाविति पुनस्तत्र तत्र विधावति । मया किल रणे युद्धं काङ्क्षमाणः स सौभराट् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्वासौ
क्व [ind]
क्वासौ
अदस् [pron]
क्वासाव्
क्व [ind]
क्वासाव्
अदस् [pron]
इति
इति [ind]
पुनस्
पुनर् [ind]
तत्र
तत्र [ind]
तत्र
तत्र [ind]
विधावति
विधाव् [1. Ā.]
मया
मद् [pron]
किल
किल [ind]
रणे
रण [m]
युद्धं
युद्ध [n]
काङ्क्षमाणः
काङ्क्ष् [2. Ā.]
स
तद् [pron]
सौभराट्
सौभ [m]
सौभराट्
राज् [m]
अद्य तं पापकर्माणं क्षुद्रं विश्वासघातिनम् । शिशुपालवधामर्षाद्गमयिष्ये यमक्षयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
तं
तद् [pron]
पापकर्माणं
पाप [adj]
पापकर्माणं
कर्मन् [n]
क्षुद्रं
क्षुद्र [adj]
विश्वासघातिनम्
विश्वास [m]
विश्वासघातिनम्
घातिन् [adj]
शिशुपालवधामर्षाद्
शिशुपाल [m]
शिशुपालवधामर्षाद्
वध [m]
शिशुपालवधामर्षाद्
आमर्ष [m]
गमयिष्ये
गमय् [10. Ā.]
यमक्षयम्
यम [m]
यमक्षयम्
क्षय [m]
मम पापस्वभावेन भ्राता येन निपातितः । शिशुपालो महीपालस्तं वधिष्ये महीतले ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
पापस्वभावेन
पाप [adj]
पापस्वभावेन
स्वभाव [m]
भ्राता
भ्रातृ [m]
येन
यद् [pron]
निपातितः
निपातय् [10. Ā.]
शिशुपालो
शिशुपाल [m]
महीपालस्
महीपाल [m]
तं
तद् [pron]
वधिष्ये
वध् [4. P.]
महीतले
मही [f]
महीतले
तल [mn]
भ्राता बालश्च राजा च न च संग्राममूर्धनि । प्रमत्तश्च हतो वीरस्तं हनिष्ये जनार्दनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्राता
भ्रातृ [m]
बालश्
बाल [adj]
च
च [ind]
राजा
राजन् [m]
च
च [ind]
न
न [ind]
च
च [ind]
संग्राममूर्धनि
संग्राम [mn]
संग्राममूर्धनि
मूर्धन् [m]
प्रमत्तश्
प्रमद् [4. Ā.]
च
च [ind]
हतो
हन् [6. P.]
वीरस्
वीर [m]
तं
तद् [pron]
हनिष्ये
हन् [6. P.]
जनार्दनम्
जनार्दन [m]
एवमादि महाराज विलप्य दिवमास्थितः । कामगेन स सौभेन क्षिप्त्वा मां कुरुनन्दन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
शिष्यवत्
शिष्य [m]
शिष्यवत्
वत् [ind]
समुपस्थितः
समुपस्था [1. Ā.]
कामगेन
कामग [adj]
स
तद् [pron]
सौभेन
सौभ [m]
क्षिप्त्वा
क्षिप् [6. Ā.]
मां
मद् [pron]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
तमश्रौषमहं गत्वा यथा वृत्तः सुदुर्मतिः । मयि कौरव्य दुष्टात्मा मार्त्तिकावतको नृपः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अश्रौषम्
श्रु [4. P.]
अहं
मद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
यथा
यथा [ind]
वृत्तः
वृत् [3. P.]
सुदुर्मतिः
सु [ind]
सुदुर्मतिः
दुर्मति [adj]
मयि
मद् [pron]
कौरव्य
कौरव्य [m]
दुष्टात्मा
दुष् [4. Ā.]
दुष्टात्मा
आत्मन् [m]
मार्त्तिकावतको
मार्त्तिकावतक [adj]
नृपः
नृप [m]
ततोऽहमपि कौरव्य रोषव्याकुललोचनः । निश्चित्य मनसा राजन्वधायास्य मनो दधे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽहम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
रोषव्याकुललोचनः
रोष [m]
रोषव्याकुललोचनः
व्याकुल [adj]
रोषव्याकुललोचनः
लोचन [n]
निश्चित्य
निश्चि [5. Ā.]
मनसा
मनस् [n]
राजन्
राजन् [m]
वधायास्य
वध [m]
वधायास्य
इदम् [pron]
मनो
मनस् [n]
दधे
धा [1. P.]
आनर्तेषु विमर्दं च क्षेपं चात्मनि कौरव । प्रवृद्धमवलेपं च तस्य दुष्कृतकर्मणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनर्तेषु
आनर्त [m]
विमर्दं
विमर्द [m]
च
च [ind]
क्षेपं
क्षेप [m]
चात्मनि
च [ind]
चात्मनि
आत्मन् [m]
कौरव
कौरव [m]
प्रवृद्धम्
प्रवृध् [1. Ā.]
अवलेपं
अवलेप [m]
च
च [ind]
तस्य
तद् [pron]
दुष्कृतकर्मणः
दुष्कृत [n]
दुष्कृतकर्मणः
कर्मन् [n]
ततः सौभवधायाहं प्रतस्थे पृथिवीपते । स मया सागरावर्ते दृष्ट आसीत्परीप्सता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सौभवधायाहं
सौभ [m]
सौभवधायाहं
वध [m]
सौभवधायाहं
मद् [pron]
प्रतस्थे
प्रस्था [1. Ā.]
पृथिवीपते
पृथिवीपति [m]
स
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
सागरावर्ते
सागर [m]
सागरावर्ते
आवर्त [m]
दृष्ट
दृश् [6. P.]
आसीत्
अस् [2. P.]
परीप्सता
परीप्स् [Desid. Ā.]
ततः प्रध्माप्य जलजं पाञ्चजन्यमहं नृप । आहूय शाल्वं समरे युद्धाय समवस्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रध्माप्य
प्रध्मापय् [10. Ā.]
जलजं
जल [n]
जलजं
ज [adj]
पाञ्चजन्यम्
पाञ्चजन्य [m]
अहं
मद् [pron]
नृप
नृप [m]
शाल्वं
शाल्व [m]
समरे
समर [mn]
युद्धाय
युद्ध [n]
समवस्थितः
समवस्था [1. Ā.]
सुमुहूर्तमभूद्युद्धं तत्र मे दानवैः सह । वशीभूताश्च मे सर्वे भूतले च निपातिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमुहूर्तम्
सु [ind]
सुमुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
अभूद्
भू [1. Ā.]
युद्धं
युद्ध [n]
तत्र
तत्र [ind]
मे
मद् [pron]
दानवैः
दानव [m]
सह
सह [ind]
वशीभूताश्
वशीभू [1. P.]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
भूतले
भू [f]
भूतले
तल [mn]
च
च [ind]
निपातिताः
निपातय् [10. Ā.]
एतत्कार्यं महाबाहो येनाहं नागमं तदा । श्रुत्वैव हास्तिनपुरं द्यूतं चाविनयोत्थितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
येनाहं
यद् [pron]
येनाहं
मद् [pron]
नागमं
न [ind]
नागमं
गम् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
गतः
गम् [6. Ā.]
श्रुत्वैव
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैव
एव [ind]
राजानं
राजन् [m]
दीक्षितं
दीक्षित [m]
जनमेजयम्
जनमेजय [m]