Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 14
अरण्यकपर्व • अध्यायः 14
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 14 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 3.14.1–18
•
250 Lexicon Terms
नेदं कृच्छ्रमनुप्राप्तो भवान्स्याद्वसुधाधिप । यद्यहं द्वारकायां स्यां राजन्संनिहितः पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेदं
न [ind]
नेदं
इदम् [pron]
कृच्छ्रम्
कृच्छ्र [mn]
अनुप्राप्तो
अनुप्राप् [5. Ā.]
भवान्
भवत् [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
वसुधाधिप
वसुधा [f]
वसुधाधिप
अधिप [m]
यद्यहं
यदि [ind]
यद्यहं
मद् [pron]
द्वारकायां
द्वारका [fn]
स्यां
अस् [2. P.]
राजन्
राजन् [m]
संनिहितः
संनिधा [3. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
आगच्छेयमहं द्यूतमनाहूतोऽपि कौरवैः । आम्बिकेयेन दुर्धर्ष राज्ञा दुर्योधनेन च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आगच्छेयम्
आगम् [6. P.]
अहं
मद् [pron]
द्यूतम्
द्यूत [n]
अनाहूतो
अनाहूत [adj]
ऽपि
अपि [ind]
कौरवैः
कौरव [m]
आम्बिकेयेन
आम्बिकेय [m]
दुर्धर्ष
दुर्धर्ष [adj]
राज्ञा
राजन् [m]
दुर्योधनेन
दुर्योधन [m]
च
च [ind]
वारयेयमहं द्यूतं बहून्दोषान्प्रदर्शयन् । भीष्मद्रोणौ समानाय्य कृपं बाह्लीकमेव च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वारयेयम्
वारय् [10. Ā.]
अहं
मद् [pron]
द्यूतं
द्यूत [n]
बहून्
बहु [adj]
दोषान्
दोष [mn]
प्रदर्शयन्
प्रदर्शय् [10. Ā.]
भीष्मद्रोणौ
भीष्म [m]
भीष्मद्रोणौ
द्रोण [m]
तथा
तथा [ind]
कर्णो
कर्ण [m]
बाह्लीकः
वाह्लीक [m]
ससुतस्तदा
स [ind]
ससुतस्तदा
सुत [m]
ससुतस्तदा
तदा [ind]
वैचित्रवीर्यं राजानमलं द्यूतेन कौरव । पुत्राणां तव राजेन्द्र त्वन्निमित्तमिति प्रभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विचित्रवीर्यं
विचित्रवीर्य [m]
राजानं
राजन् [m]
जनयामास
जनय् [10. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
पुत्राणां
पुत्र [m]
तव
त्वद् [pron]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
त्वन्निमित्तम्
त्वद् [pron]
त्वन्निमित्तम्
निमित्त [n]
इति
इति [ind]
प्रभो
प्रभु [m]
तत्र वक्ष्याम्यहं दोषान्यैर्भवानवरोपितः । वीरसेनसुतो यैश्च राज्यात्प्रभ्रंशितः पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
वक्ष्याम्य्
वच् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
दोषान्
दोष [mn]
यैर्
यद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
अवरोपितः
अवरोपय् [10. Ā.]
वीरसेनसुतो
वीरसेन [m]
वीरसेनसुतो
सुत [m]
यैश्
यद् [pron]
च
च [ind]
राज्यात्
राज्य [n]
प्रभ्रंशितः
प्रभ्रंशय् [10. P.]
पुरा
पुरा [ind]
अभक्षितविनाशं च देवनेन विशां पते । सातत्यं च प्रसङ्गस्य वर्णयेयं यथातथम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभक्षितविनाशं
अभक्षित [adj]
अभक्षितविनाशं
विनाश [m]
च
च [ind]
देवनेन
देवन [n]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
सातत्यं
सातत्य [n]
च
च [ind]
प्रसङ्गस्य
प्रसङ्ग [m]
वर्णयेयं
वर्णय् [Denom. Ā.]
यथातथम्
यथातथ [adj]
स्त्रियोऽक्षा मृगया पानमेतत्कामसमुत्थितम् । व्यसनं चतुष्टयं प्रोक्तं यै राजन्भ्रश्यते श्रियः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्त्रियो
स्त्री [f]
ऽक्षा
अक्ष [m]
मृगया
मृगया [f]
पानम्
पान [n]
एतत्
एतद् [pron]
कामसमुत्थितम्
काम [m]
कामसमुत्थितम्
समुत्था [1. Ā.]
व्यसनं
व्यसन [n]
चतुष्टयं
चतुष्टय [fn]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
राजन्
राजन् [m]
भ्रश्यते
भ्रंश् [1. P.]
श्रियः
श्री [f]
तत्र सर्वत्र वक्तव्यं मन्यन्ते शास्त्रकोविदाः । विशेषतश्च वक्तव्यं द्यूते पश्यन्ति तद्विदः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
वक्तव्यं
वक्तव्य [n]
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
शास्त्रकोविदाः
शास्त्र [n]
शास्त्रकोविदाः
कोविद [adj]
विशेषतश्
विशेषतः [ind]
च
च [ind]
वक्तव्यं
वच् [2. P.]
द्यूते
द्यूत [n]
पश्यन्ति
दृश् [6. P.]
तद्विदः
तद् [pron]
तद्विदः
विद् [adj]
एकाह्ना द्रव्यनाशोऽत्र ध्रुवं व्यसनमेव च । अभुक्तनाशश्चार्थानां वाक्पारुष्यं च केवलम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकाह्ना
एक [pron]
एकाह्ना
अहर् [n]
द्रव्यनाशो
द्रव्य [n]
द्रव्यनाशो
नाश [m]
ऽत्र
अत्र [ind]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
व्यसनम्
व्यसन [n]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
अभुक्तनाशश्
अभुक्त [adj]
अभुक्तनाशश्
नाश [m]
चार्थानां
च [ind]
चार्थानां
अर्थ [mn]
वाक्पारुष्यं
वाच् [f]
वाक्पारुष्यं
पारुष्य [n]
च
च [ind]
केवलम्
केवल [adj]
एतच्चान्यच्च कौरव्य प्रसङ्गि कटुकोदयम् । द्यूते ब्रूयां महाबाहो समासाद्याम्बिकासुतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्
एतद् [pron]
चान्यच्
च [ind]
चान्यच्
अन्य [pron]
च
च [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
प्रसङ्गि
प्रसङ्गिन् [adj]
कटुकोदयम्
कटुक [adj]
कटुकोदयम्
उदय [m]
द्यूते
द्यूत [n]
ब्रूयां
ब्रू [2. Ā.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
समासाद्याम्बिकासुतम्
समासादय् [10. P.]
समासाद्याम्बिकासुतम्
अम्बिकासुत [m]
एवमुक्तो यदि मया गृह्णीयाद्वचनं मम । अनामयं स्याद्धर्मस्य कुरूणां कुरुनन्दन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
यदि
यदि [ind]
मया
मद् [pron]
गृह्णीयाद्
ग्रह् [6. Ā.]
वचनं
वचन [n]
मम
मद् [pron]
अनामयं
अनामय [n]
स्याद्
अस् [2. P.]
धर्मस्य
धर्म [mn]
कुरूणां
कुरु [m]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
न चेत्स मम राजेन्द्र गृह्णीयान्मधुरं वचः । पथ्यं च भरतश्रेष्ठ निगृह्णीयां बलेन तम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चेत्
चेद् [ind]
स
तद् [pron]
मम
मद् [pron]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
गृह्णीयान्
ग्रह् [6. Ā.]
मधुरं
मधुर [adj]
वचः
वचस् [n]
पथ्यं
पथ्य [adj]
च
च [ind]
भरतश्रेष्ठ
भरत [m]
भरतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
निगृह्णीयां
निग्रह् [9. Ā.]
बलेन
बल [mn]
तम्
तद् [pron]
अथैनानभिनीयैवं सुहृदो नाम दुर्हृदः । सभासदश्च तान्सर्वान्भेदयेयं दुरोदरान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथैनान्
अथ [ind]
अथैनान्
एनद् [pron]
अभिनीयैवं
अभिनी [1. P.]
अभिनीयैवं
एवम् [ind]
सुहृदो
सुहृद् [m]
नाम
नाम [ind]
दुर्हृदः
दुर्हृद् [m]
सभासदश्
सभा [f]
सभासदश्
सद् [adj]
च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
भेदयेयं
भेदय् [10. Ā.]
दुरोदरान्
दुरोदर [m]
असांनिध्यं तु कौरव्य ममानर्तेष्वभूत्तदा । येनेदं व्यसनं प्राप्ता भवन्तो द्यूतकारितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असांनिध्यं
असांनिध्य [n]
तु
तु [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
ममानर्तेष्वभूत्
मद् [pron]
ममानर्तेष्वभूत्
आनर्त [m]
ममानर्तेष्वभूत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
येनेदं
यद् [pron]
येनेदं
इदम् [pron]
व्यसनं
व्यसन [n]
प्राप्ता
प्राप् [1. P.]
भवन्तो
भवत् [adj]
द्यूतकारितम्
द्यूत [n]
द्यूतकारितम्
कारय् [10. Ā.]
सोऽहमेत्य कुरुश्रेष्ठ द्वारकां पाण्डुनन्दन । अश्रौषं त्वां व्यसनिनं युयुधानाद्यथातथम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽनुमान्य
अनुमानय् [10. Ā.]
नरश्रेष्ठान्
नर [m]
नरश्रेष्ठान्
श्रेष्ठ [adj]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
कुरुनन्दनान्
कुरु [m]
कुरुनन्दनान्
नन्दन [m]
अश्रौषं
श्रु [4. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
व्यसनिनं
व्यसनिन् [adj]
युयुधानाद्
युयुधान [m]
यथातथम्
यथातथ [adj]
श्रुत्वैव चाहं राजेन्द्र परमोद्विग्नमानसः । तूर्णमभ्यागतोऽस्मि त्वां द्रष्टुकामो विशां पते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वैव
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैव
एव [ind]
चाहं
च [ind]
चाहं
मद् [pron]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
परमोद्विग्नमानसः
परम [adj]
परमोद्विग्नमानसः
उद्विज् [6. P.]
परमोद्विग्नमानसः
मानस [n]
तूर्णम्
तूर्णम् [ind]
अभ्यागतो
अभ्यागम् [1. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
द्रष्टुकामो
द्रष्टु [m]
द्रष्टुकामो
काम [m]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
अहो कृच्छ्रमनुप्राप्ताः सर्वे स्म भरतर्षभ । ये वयं त्वां व्यसनिनं पश्यामः सह सोदरैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
कृच्छ्रम्
कृच्छ्र [mn]
अनुप्राप्ताः
अनुप्राप् [5. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
स्म
स्म [ind]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
ये
यद् [pron]
वयं
मद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
व्यसनिनं
व्यसनिन् [adj]
पश्यामः
दृश् [6. P.]
सह
सह [ind]
सोदरैः
सोदर [m]