Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 9
अरण्यकपर्व • अध्यायः 9
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 9 of the classical Mahābhārata with 13 verses.
Total: 13 Verses
•
Citations: MBh 3.9.1–13
•
250 Lexicon Terms
धृतराष्ट्र महाप्राज्ञ निबोध वचनं मम । वक्ष्यामि त्वा कौरवाणां सर्वेषां हितमुत्तमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
महाप्राज्ञं
महत् [adj]
महाप्राज्ञं
प्राज्ञ [adj]
प्रज्ञाचक्षुषम्
प्रज्ञा [f]
प्रज्ञाचक्षुषम्
चक्षुस् [n]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
त्वा
त्वद् [pron]
कौरवाणां
कौरव [m]
सर्वेषां
सर्व [pron]
हितम्
हित [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
न मे प्रियं महाबाहो यद्गताः पाण्डवा वनम् । निकृत्या निर्जिताश्चैव दुर्योधनवशानुगैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
प्रियं
प्रिय [adj]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यद्
यत् [ind]
गताः
गम् [6. Ā.]
पाण्डवा
पाण्डव [m]
वनम्
वन [n]
आचार्यैः
आचार्य [m]
सुकृतं
सुकृत [n]
गूढैर्
गुह् [6. P.]
दुर्योधनवशानुगैः
दुर्योधन [m]
दुर्योधनवशानुगैः
वश [m]
दुर्योधनवशानुगैः
अनुग [adj]
ते स्मरन्तः परिक्लेशान्वर्षे पूर्णे त्रयोदशे । विमोक्ष्यन्ति विषं क्रुद्धाः कौरवेयेषु भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
स्मरन्तः
स्मृ [1. Ā.]
परिक्लेशान्
परिक्लेश [m]
वर्षे
वर्ष [mn]
पूर्णे
पूर्ण [adj]
त्रयोदशे
त्रयोदश [adj]
विमोक्ष्यन्ति
विमुच् [6. Ā.]
विषं
विष [n]
क्रुद्धाः
क्रुध् [4. Ā.]
कौरवेयेषु
कौरवेय [m]
भारत
भारत [adj]
तदयं किं नु पापात्मा तव पुत्रः सुमन्दधीः । पाण्डवान्नित्यसंक्रुद्धो राज्यहेतोर्जिघांसति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अयं
इदम् [pron]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
पापात्मा
पाप [n]
पापात्मा
आत्मन् [m]
तव
त्वद् [pron]
पुत्रः
पुत्र [m]
सुमन्दधीः
सु [ind]
सुमन्दधीः
मन्द [adj]
सुमन्दधीः
धी [f]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
विविधोपायै
विविध [adj]
विविधोपायै
उपाय [m]
राज्यहेतोर्
राज्य [n]
राज्यहेतोर्
हेतु [m]
अपीडयत्
पीडय् [10. Ā.]
वार्यतां साध्वयं मूढः शमं गच्छतु ते सुतः । वनस्थांस्तानयं हन्तुमिच्छन्प्राणैर्विमोक्ष्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वार्यतां
वारय् [10. Ā.]
साध्वयं
साधु [adj]
साध्वयं
इदम् [pron]
मूढः
मुह् [4. Ā.]
शमं
शम [m]
गच्छतु
गम् [6. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
सुतः
सुत [m]
वनस्थांस्
वन [n]
वनस्थांस्
स्थ [adj]
तान्
तद् [pron]
अयं
इदम् [pron]
हन्तुम्
हन् [6. P.]
इच्छन्
इष् [1. P.]
प्राणैर्
प्राण [m]
विमोक्ष्यते
विमुच् [6. Ā.]
यथाह विदुरः प्राज्ञो यथा भीष्मो यथा वयम् । यथा कृपश्च द्रोणश्च तथा साधु विधीयताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
वक्ष्यसि
वच् [2. P.]
नः
मद् [pron]
प्रीत्या
प्रीति [f]
करिष्यामस्तथा
कृ [2. Ā.]
करिष्यामस्तथा
तथा [ind]
वयम्
मद् [pron]
यथा
यथा [ind]
कृपश्
कृप [mf]
च
च [ind]
द्रोणश्
द्रोण [m]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
साधु
साधु [adj]
विधीयताम्
विधा [3. Ā.]
विग्रहो हि महाप्राज्ञ स्वजनेन विगर्हितः । अधर्म्यमयशस्यं च मा राजन्प्रतिपद्यथाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विग्रहो
विग्रह [mn]
हि
हि [ind]
महाप्राज्ञ
महत् [adj]
महाप्राज्ञ
प्राज्ञ [adj]
स्वजनेन
स्व [adj]
स्वजनेन
जन [m]
विगर्हितः
विगर्ह् [1. P.]
अधर्म्यम्
अधर्म्य [adj]
अयशस्यं
अयशस्य [adj]
च
च [ind]
मा
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
समीक्षा यादृशी ह्यस्य पाण्डवान्प्रति भारत । उपेक्ष्यमाणा सा राजन्महान्तमनयं स्पृशेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सकाशं
सकाश [m]
यज्ञसेनस्य
यज्ञसेन [m]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
उपेक्ष्यमाणा
उपेक्ष् [1. P.]
सा
तद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
महान्तम्
महत् [adj]
अनयं
अनय [m]
स्पृशेत्
स्पृश् [6. Ā.]
अथ वायं सुमन्दात्मा वनं गच्छतु ते सुतः । पाण्डवैः सहितो राजन्नेक एवासहायवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
वायं
वा [ind]
वायं
इदम् [pron]
सुमन्दात्मा
सु [ind]
सुमन्दात्मा
मन्द [adj]
सुमन्दात्मा
आत्मन् [m]
वनं
वन [n]
गच्छतु
गम् [6. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
सुतः
सुत [m]
पाण्डवैः
पाण्डव [m]
सहितो
सहित [adj]
राजन्न्
राजन् [m]
एक
एक [pron]
एवासहायवान्
एव [ind]
एवासहायवान्
असहायवत् [adj]
ततः संसर्गजः स्नेहः पुत्रस्य तव पाण्डवैः । यदि स्यात्कृतकार्योऽद्य भवेस्त्वं मनुजेश्वर ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
संसर्गजः
संसर्ग [m]
संसर्गजः
ज [adj]
स्नेहः
स्नेह [mn]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
तव
त्वद् [pron]
पाण्डवैः
पाण्डव [m]
यदि
यदि [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
कृतकार्यो
कृ [2. Ā.]
कृतकार्यो
कार्य [n]
ऽद्य
अद्य [ind]
भवेस्
भू [1. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
मनुजेश्वर
मनुज [m]
मनुजेश्वर
ईश्वर [m]
अथ वा जायमानस्य यच्छीलमनुजायते । श्रूयते तन्महाराज नामृतस्यापसर्पति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवा
अथवा [ind]
जायमानस्य
जन् [4. P.]
यच्छीलम्
यद् [pron]
यच्छीलम्
शील [mn]
अनुजायते
अनुजन् [4. Ā.]
श्रूयते
श्रु [4. P.]
तन्
तद् [pron]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
नामृतस्यापसर्पति
न [ind]
नामृतस्यापसर्पति
अमृत [n]
नामृतस्यापसर्पति
अपसृप् [1. P.]
कथं वा मन्यते भीष्मो द्रोणो वा विदुरोऽपि वा । भवान्वात्र क्षमं कार्यं पुरा चार्थोऽतिवर्तते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूय
भूयस् [ind]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
भीष्मश्च
भीष्म [m]
भीष्मश्च
च [ind]
द्रोणो
द्रोण [m]
विदुर
विदुर [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
भवान्
भवत् [adj]
वात्र
वा [ind]
वात्र
अत्र [ind]
क्षमं
क्षम [adj]
कार्यं
कार्य [n]
पुरा
पुरा [ind]
चार्थो
च [ind]
चार्थो
अर्थ [mn]
ऽतिवर्तते
अतिवृत् [1. Ā.]