Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 42
अरण्यकपर्व • अध्यायः 42
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 42 of the classical Mahābhārata with 43 verses.
Total: 43 Verses
•
Citations: MBh 3.42.1–43
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
तस्य संपश्यतस्त्वेव पिनाकी वृषभध्वजः । जगामादर्शनं भानुर्लोकस्येवास्तमेयिवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
संपश्यतस्त्वेव
संपश् [4. Ā.]
संपश्यतस्त्वेव
तु [ind]
संपश्यतस्त्वेव
एव [ind]
पिनाकी
पिनाकिन् [m]
वृषभध्वजः
वृषभध्वज [m]
जगामादर्शनं
गम् [6. Ā.]
जगामादर्शनं
अदर्शन [n]
भानुर्
भानु [m]
लोकस्येवास्तम्
लोक [m]
लोकस्येवास्तम्
इव [ind]
लोकस्येवास्तम्
अस्त [m]
एयिवान्
इ [5. Ā.]
ततोऽर्जुनः परं चक्रे विस्मयं परवीरहा । मया साक्षान्महादेवो दृष्ट इत्येव भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽर्जुनः
अर्जुन [m]
परं
पर [pron]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
विस्मयं
विस्मय [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
मया
मद् [pron]
साक्षान्
साक्षात् [ind]
महादेवो
महादेव [m]
दृष्ट
दृश् [6. P.]
इत्य्
इति [ind]
एव
एव [ind]
भारत
भारत [m]
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यन्मया त्र्यम्बको हरः । पिनाकी वरदो रूपी दृष्टः स्पृष्टश्च पाणिना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धन्यो
धन्य [adj]
ऽस्म्यनुगृहीतो
अस् [2. P.]
ऽस्म्यनुगृहीतो
अनुग्रह् [9. Ā.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
नो
मद् [pron]
धात्री
धात्री [f]
कुलस्य
कुल [n]
हि
हि [ind]
पिनाकी
पिनाकिन् [m]
वरदो
वर [mn]
वरदो
द [adj]
रूपी
रूपिन् [adj]
दृष्टः
दृश् [6. P.]
स्पृष्टश्
स्पृश् [6. Ā.]
च
च [ind]
पाणिना
पाणि [m]
कृतार्थं चावगच्छामि परमात्मानमात्मना । शत्रूंश्च विजितान्सर्वान्निर्वृत्तं च प्रयोजनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतार्थं
कृतार्थ [adj]
चावगच्छामि
च [ind]
चावगच्छामि
अवगम् [6. P.]
परम्
पर [pron]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मना
आत्मन् [m]
शत्रूंश्
शत्रु [m]
च
च [ind]
विजितान्
विजि [1. Ā.]
सर्वान्
सर्व [pron]
निर्वृत्तं
निर्वृत् [1. Ā.]
च
च [ind]
प्रयोजनम्
प्रयोजन [n]
ततो वैडूर्यवर्णाभो भासयन्सर्वतो दिशः । यादोगणवृतः श्रीमानाजगाम जलेश्वरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वैडूर्यवर्णाभो
वैडूर्य [n]
वैडूर्यवर्णाभो
वर्ण [mn]
वैडूर्यवर्णाभो
आभ [adj]
भासयन्
भासय् [10. Ā.]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
दिशः
दिश् [f]
यादोगणवृतः
यादस् [n]
यादोगणवृतः
गण [m]
यादोगणवृतः
वृ [1. Ā.]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
आजगाम
आगम् [6. P.]
जलेश्वरः
जलेश्वर [m]
नागैर्नदैर्नदीभिश्च दैत्यैः साध्यैश्च दैवतैः । वरुणो यादसां भर्ता वशी तं देशमागमत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नागैर्
नाग [mn]
नदैर्
नद [m]
नदीभिश्च
नदी [f]
नदीभिश्च
च [ind]
दैत्यैः
दैत्य [m]
साध्यैश्
साध्य [m]
च
च [ind]
दैवतैः
दैवत [n]
वरुणो
वरुण [m]
यादसां
यादस् [n]
भर्ता
भर्तृ [m]
वशी
वशिन् [adj]
तं
तद् [pron]
देशम्
देश [m]
आगमत्
आगम् [6. P.]
अथ जाम्बूनदवपुर्विमानेन महार्चिषा । कुबेरः समनुप्राप्तो यक्षैरनुगतः प्रभुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
जाम्बूनदवपुर्
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदवपुर्
वपुस् [n]
विमानेन
विमान [mn]
महार्चिषा
महत् [adj]
महार्चिषा
अर्चिस् [n]
कुबेरः
कुबेर [m]
समनुप्राप्तो
समनुप्राप् [5. Ā.]
यक्षैर्
यक्ष [m]
अनुगतः
अनुगम् [1. Ā.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
विद्योतयन्निवाकाशमद्भुतोपमदर्शनः । धनानामीश्वरः श्रीमानर्जुनं द्रष्टुमागतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्योतयन्न्
विद्योतय् [10. P.]
इवाकाशम्
इव [ind]
इवाकाशम्
आकाश [mn]
अद्भुतोपमदर्शनः
अद्भुत [n]
अद्भुतोपमदर्शनः
उपम [adj]
अद्भुतोपमदर्शनः
दर्शन [n]
धनानाम्
धन [n]
ईश्वरः
ईश्वर [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
अर्जुनं
अर्जुन [m]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
आगतः
आगम् [6. P.]
तथा लोकान्तकृच्छ्रीमान्यमः साक्षात्प्रतापवान् । मूर्त्यमूर्तिधरैः सार्धं पितृभिर्लोकभावनैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
लोकान्तकृच्छ्रीमान्
लोक [m]
लोकान्तकृच्छ्रीमान्
अन्तकृत् [adj]
लोकान्तकृच्छ्रीमान्
श्रीमत् [adj]
यमः
यम [m]
साक्षात्
साक्षात् [ind]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
मूर्त्यमूर्तिधरैः
मूर्ति [f]
मूर्त्यमूर्तिधरैः
अमूर्ति [f]
मूर्त्यमूर्तिधरैः
धर [adj]
सार्धं
सार्धम् [ind]
पितृभिर्
पितृ [m]
लोकभावनैः
लोक [m]
लोकभावनैः
भावन [adj]
दण्डपाणिरचिन्त्यात्मा सर्वभूतविनाशकृत् । वैवस्वतो धर्मराजो विमानेनावभासयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दण्डपाणिर्
दण्ड [mn]
दण्डपाणिर्
पाणि [m]
अचिन्त्यात्मा
अचिन्त्य [adj]
अचिन्त्यात्मा
आत्मन् [m]
सर्वभूतविनाशकृत्
सर्व [pron]
सर्वभूतविनाशकृत्
भूत [mn]
सर्वभूतविनाशकृत्
विनाश [m]
सर्वभूतविनाशकृत्
कृत् [adj]
वैवस्वतो
वैवस्वत [m]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
विमानेनावभासयन्
विमान [mn]
विमानेनावभासयन्
अवभासय् [10. P.]
त्रीँल्लोकान्गुह्यकांश्चैव गन्धर्वांश्च सपन्नगान् । द्वितीय इव मार्तण्डो युगान्ते समुपस्थिते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दानवान्
दानव [m]
राक्षसांश्चैव
राक्षस [m]
राक्षसांश्चैव
च [ind]
राक्षसांश्चैव
एव [ind]
गन्धर्वान्
गन्धर्व [m]
पन्नगांस्तथा
पन्नग [mn]
पन्नगांस्तथा
तथा [ind]
द्वितीयस्येव
द्वितीय [adj]
द्वितीयस्येव
इव [ind]
सूर्यस्य
सूर्य [m]
युगान्ते
युग [mn]
युगान्ते
अन्त [m]
परिविष्यतः
परिविष् [4. P.]
भानुमन्ति विचित्राणि शिखराणि महागिरेः । समास्थायार्जुनं तत्र ददृशुस्तपसान्वितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भानुमन्ति
भानुमत् [adj]
विचित्राणि
विचित्र [adj]
शिखराणि
शिखर [mn]
महागिरेः
महत् [adj]
महागिरेः
गिरि [m]
समास्थायार्जुनं
समास्था [1. Ā.]
समास्थायार्जुनं
अर्जुन [m]
तत्र
तत्र [ind]
ददृशुस्
दृश् [6. P.]
तपसान्वितम्
तपस् [n]
तपसान्वितम्
अन्वित [adj]
ततो मुहूर्ताद्भगवानैरावतशिरोगतः । आजगाम सहेन्द्राण्या शक्रः सुरगणैर्वृतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मुहूर्ताद्
मुहूर्त [mn]
भगवान्
भगवन्त् [m]
ऐरावतशिरोगतः
ऐरावत [m]
ऐरावतशिरोगतः
शिरस् [n]
ऐरावतशिरोगतः
गम् [6. Ā.]
आजगाम
आगम् [6. P.]
सहेन्द्राण्या
सह [ind]
सहेन्द्राण्या
इन्द्राणी [f]
शक्रः
शक्र [m]
सुरगणैर्
सुर [m]
सुरगणैर्
गण [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । शुशुभे तारकाराजः सितमभ्रमिवास्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डुरेणातपत्रेण
पाण्डुर [adj]
पाण्डुरेणातपत्रेण
आतपत्र [n]
चामरव्यजनेन
चामर [n]
चामरव्यजनेन
व्यजन [n]
च
च [ind]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
तारकाराजः
तारकाराज [m]
सितम्
सित [adj]
अभ्रम्
अभ्र [mn]
इवास्थितः
इव [ind]
इवास्थितः
आस्था [1. Ā.]
संस्तूयमानो गन्धर्वैरृषिभिश्च तपोधनैः । शृङ्गं गिरेः समासाद्य तस्थौ सूर्य इवोदितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संस्तूयमानो
संस्तु [5. P.]
गन्धर्वैर्
गन्धर्व [m]
ऋषिभिश्
ऋषि [m]
च
च [ind]
तपोधनैः
तपोधन [adj]
शृङ्गं
शृङ्ग [n]
गिरेः
गिरि [m]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
सूर्य
सूर्य [m]
इवोदितः
इव [ind]
इवोदितः
उदि [4. Ā.]
अथ मेघस्वनो धीमान्व्याजहार शुभां गिरम् । यमः परमधर्मज्ञो दक्षिणां दिशमास्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
मेघस्वनो
मेघ [m]
मेघस्वनो
स्वन [m]
धीमान्
धीमत् [adj]
व्याजहार
व्याहृ [1. Ā.]
शुभां
शुभ [adj]
गिरम्
गिर् [f]
जवेन
जव [m]
प्रययू
प्रया [2. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
दक्षिणां
दक्षिण [adj]
दिशम्
दिश् [f]
आश्रिताः
आश्रि [1. Ā.]
अर्जुनार्जुन पश्यास्माँल्लोकपालान्समागतान् । दृष्टिं ते वितरामोऽद्य भवानर्हो हि दर्शनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्जुनार्जुन
अर्जुन [m]
अर्जुनार्जुन
अर्जुन [m]
पश्यास्मांल्लोकपालान्
पश् [4. Ā.]
पश्यास्मांल्लोकपालान्
मद् [pron]
पश्यास्मांल्लोकपालान्
लोकपाल [m]
समागतान्
समागम् [6. P.]
दृष्टिं
दृष्टि [f]
ते
त्वद् [pron]
वितरामो
वितृ [1. Ā.]
ऽद्य
अद्य [ind]
भवान्
भवत् [adj]
अर्हो
अर्ह [adj]
हि
हि [ind]
दर्शनम्
दर्शन [n]
पूर्वर्षिरमितात्मा त्वं नरो नाम महाबलः । नियोगाद्ब्रह्मणस्तात मर्त्यतां समुपागतः । त्वं वासवसमुद्भूतो महावीर्यपराक्रमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वर्षिर्
पूर्व [pron]
पूर्वर्षिर्
ऋषि [m]
अमितात्मा
अमितात्मन् [m]
त्वं
त्वद् [pron]
नरो
नर [m]
नाम
नाम [ind]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
नियोगाद्
नियोग [m]
ब्रह्मणस्
ब्रह्मन् [m]
तात
तात [m]
मर्त्यतां
मर्त्य [adj]
मर्त्यतां
ता [f]
समुपागतः
समुपागम् [1. P.]
अशोको
अशोक [m]
नाम
नाम [ind]
राजासीन्
राजन् [m]
राजासीन्
अस् [2. P.]
महावीर्यपराक्रमः
महत् [adj]
महावीर्यपराक्रमः
वीर्य [n]
महावीर्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
क्षत्रं चाग्निसमस्पर्शं भारद्वाजेन रक्षितम् । दानवाश्च महावीर्या ये मनुष्यत्वमागताः । निवातकवचाश्चैव संसाध्याः कुरुनन्दन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रं
क्षत्र [n]
चाग्निसमस्पर्शं
च [ind]
चाग्निसमस्पर्शं
अग्नि [m]
चाग्निसमस्पर्शं
सम [pron]
चाग्निसमस्पर्शं
स्पर्श [m]
भारद्वाजेन
भारद्वाज [m]
रक्षितम्
रक्ष् [4. P.]
दानवाश्
दानव [m]
च
च [ind]
महावीर्या
महत् [adj]
महावीर्या
वीर्य [n]
ये
यद् [pron]
मनुष्यत्वम्
मनुष्य [m]
मनुष्यत्वम्
त्व [n]
आगताः
आगम् [6. P.]
निवातकवचाश्
निवात [m]
निवातकवचाश्
कवच [mn]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
संसाध्याः
संसाधय् [10. P.]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
पितुर्ममांशो देवस्य सर्वलोकप्रतापिनः । कर्णः स सुमहावीर्यस्त्वया वध्यो धनंजय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितुर्
पितृ [m]
ममांशो
मद् [pron]
ममांशो
अंश [m]
देवस्य
देव [m]
सर्वलोकप्रतापिनः
सर्व [pron]
सर्वलोकप्रतापिनः
लोक [m]
सर्वलोकप्रतापिनः
प्रतापिन् [adj]
कर्णः
कर्ण [m]
स
तद् [pron]
सुमहावीर्यस्त्वया
सु [ind]
सुमहावीर्यस्त्वया
महत् [adj]
सुमहावीर्यस्त्वया
वीर्य [n]
सुमहावीर्यस्त्वया
त्वद् [pron]
वध्यो
वध् [4. P.]
धनंजय
धनंजय [m]
अंशाश्च क्षितिसंप्राप्ता देवगन्धर्वरक्षसाम् । तया निपातिता युद्धे स्वकर्मफलनिर्जिताम् । गतिं प्राप्स्यन्ति कौन्तेय यथास्वमरिकर्शन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषीणां
ऋषि [m]
च
च [ind]
कथास्तात
कथा [f]
कथास्तात
तात [m]
इह
इह [ind]
गन्धर्वरक्षसाम्
गन्धर्व [m]
गन्धर्वरक्षसाम्
रक्षस् [n]
तया
तद् [pron]
निपातिता
निपातय् [10. Ā.]
युद्धे
युद्ध [n]
स्वकर्मफलनिर्जिताम्
स्व [adj]
स्वकर्मफलनिर्जिताम्
कर्मन् [n]
स्वकर्मफलनिर्जिताम्
फल [n]
स्वकर्मफलनिर्जिताम्
निर्जि [1. P.]
गतिं
गति [f]
प्राप्स्यन्ति
प्राप् [1. P.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
यथास्वम्
यथास्व [adj]
अरिकर्शन
अरि [m]
अरिकर्शन
कर्शन [adj]
अक्षया तव कीर्तिश्च लोके स्थास्यति फल्गुन । त्वया साक्षान्महादेवस्तोषितो हि महामृधे । लघ्वी वसुमती चापि कर्तव्या विष्णुना सह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अक्षया
अक्षय [adj]
तव
त्वद् [pron]
कीर्तिश्
कीर्ति [f]
च
च [ind]
लोके
लोक [m]
स्थास्यति
स्था [1. Ā.]
फल्गुन
फल्गुन [m]
त्वया
त्वद् [pron]
साक्षान्
साक्षात् [ind]
महादेवस्
महादेव [m]
तोषितो
तोषय् [10. Ā.]
हि
हि [ind]
महामृधे
महत् [adj]
महामृधे
मृध [mn]
लघ्वी
लघ्वी [f]
वसुमती
वसुमती [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
कर्तव्या
कृ [2. Ā.]
विष्णुना
विष्णु [m]
सह
सह [ind]
गृहाणास्त्रं महाबाहो दण्डमप्रतिवारणम् । अनेनास्त्रेण सुमहत्त्वं हि कर्म करिष्यसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृहाणास्त्रं
ग्रह् [6. Ā.]
गृहाणास्त्रं
अस्त्र [mn]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
दण्डम्
दण्ड [mn]
अप्रतिवारणम्
अप्रतिवारण [adj]
अनेनास्त्रेण
इदम् [pron]
अनेनास्त्रेण
अस्त्र [mn]
सुमहत्
सु [ind]
सुमहत्
महत् [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
करिष्यसि
कृ [2. Ā.]
प्रतिजग्राह तत्पार्थो विधिवत्कुरुनन्दनः । समन्त्रं सोपचारं च समोक्षं सनिवर्तनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
सत्कारैर्
सत्कार [m]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
यथोपगम्
यथा [ind]
यथोपगम्
उपग [adj]
समन्त्रं
स [ind]
समन्त्रं
मन्त्र [mn]
सोपचारं
स [ind]
सोपचारं
उपचार [m]
च
च [ind]
समोक्षं
स [ind]
समोक्षं
मोक्ष [m]
सनिवर्तनम्
स [ind]
सनिवर्तनम्
निवर्तन [n]
ततो जलधरश्यामो वरुणो यादसां पतिः । पश्चिमां दिशमास्थाय गिरमुच्चारयन्प्रभुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
जलधरश्यामो
जलधर [m]
जलधरश्यामो
श्याम [adj]
वरुणो
वरुण [m]
यादसां
यादस् [n]
पतिः
पति [m]
पश्चिमां
पश्चिम [adj]
दिशम्
दिश् [f]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
गिरम्
गिर् [f]
उच्चारयन्
उच्चारय् [10. Ā.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
पार्थ क्षत्रियमुख्यस्त्वं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः । पश्य मां पृथुताम्राक्ष वरुणोऽस्मि जलेश्वरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पार्थ
पार्थ [m]
क्षत्रियमुख्यस्
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियमुख्यस्
मुख्य [adj]
त्वं
त्व [n]
क्षत्रधर्मे
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मे
धर्म [mn]
व्यवस्थितः
व्यवस्था [1. Ā.]
पश्य
पश् [4. Ā.]
मां
मद् [pron]
पृथुताम्राक्ष
पृथु [adj]
पृथुताम्राक्ष
ताम्र [adj]
पृथुताम्राक्ष
अक्ष [n]
वरुणो
वरुण [m]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
जलेश्वरः
जलेश्वर [m]
मया समुद्यतान्पाशान्वारुणाननिवारणान् । प्रतिगृह्णीष्व कौन्तेय सरहस्यनिवर्तनान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मया
मद् [pron]
समुद्यतान्
समुद्यम् [1. P.]
पाशान्
पाश [m]
वारुणान्
वारुण [adj]
अनिवारणान्
अनिवारण [adj]
प्रतिगृह्णीष्व
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
सरहस्यनिवर्तनान्
स [ind]
सरहस्यनिवर्तनान्
रहस्य [n]
सरहस्यनिवर्तनान्
निवर्तन [n]
एभिस्तदा मया वीर संग्रामे तारकामये । दैतेयानां सहस्राणि संयतानि महात्मनाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एभिस्
इदम् [pron]
तदा
तदा [ind]
मया
मद् [pron]
वीर
वीर [m]
संग्रामे
संग्राम [mn]
तारकामये
तारका [f]
तारकामये
मय [adj]
करभाणां
करभ [m]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
कोशं
कोश [mn]
तस्य
तद् [pron]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
तस्मादिमान्महासत्त्व मत्प्रसादात्समुत्थितान् । गृहाण न हि ते मुच्येदन्तकोऽप्याततायिनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
इमान्
इदम् [pron]
महासत्त्व
महत् [adj]
महासत्त्व
सत्त्व [n]
मत्प्रसादात्
मद् [pron]
मत्प्रसादात्
प्रसाद [m]
समुत्थितान्
समुत्था [1. Ā.]
गृहाण
ग्रह् [6. Ā.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
मुच्येद्
मुच् [6. Ā.]
अन्तको
अन्तक [m]
ऽप्य्
अपि [ind]
आततायिनः
आततायिन् [adj]