Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 16
अरण्यकपर्व • अध्यायः 16
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 16 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 3.16.1–24
•
250 Lexicon Terms
वासुदेव महाबाहो विस्तरेण महामते । सौभस्य वधमाचक्ष्व न हि तृप्यामि कथ्यतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वासुदेव
वासुदेव [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
विस्तरेण
विस्तर [m]
महामते
महामति [adj]
सौभस्य
सौभ [m]
वधम्
वध [m]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
तृप्यामि
तृप् [6. P.]
कथ्यतः
कथ् [4. Ā.]
हतं श्रुत्वा महाबाहो मया श्रौतश्रवं नृपम् । उपायाद्भरतश्रेष्ठ शाल्वो द्वारवतीं पुरीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतं
हन् [6. P.]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
मया
मद् [pron]
श्रौतश्रवं
श्रौतश्रव [m]
नृपम्
नृप [m]
ते
तद् [pron]
त्वदीर्घेण
तु [ind]
त्वदीर्घेण
अदीर्घ [adj]
कालेन
काल [m]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
द्वारवतीं
द्वारवती [f]
पुरीम्
पुरी [f]
अरुन्धत्तां सुदुष्टात्मा सर्वतः पाण्डुनन्दन । शाल्वो वैहायसं चापि तत्पुरं व्यूह्य विष्ठितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वर्धिता
वर्धय् [10. Ā.]
इति
इति [ind]
मद्वाक्याद्
मद् [pron]
मद्वाक्याद्
वाक्य [n]
वर्धिताः
वर्धय् [10. Ā.]
पाण्डुनन्दनाः
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दनाः
नन्दन [m]
शाल्वो
शाल्व [m]
वैहायसं
वैहायस [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तत्
तद् [pron]
पुरं
पुर [n]
व्यूह्य
व्यूह् [1. Ā.]
विष्ठितः
विष्ठा [1. Ā.]
तत्रस्थोऽथ महीपालो योधयामास तां पुरीम् । अभिसारेण सर्वेण तत्र युद्धमवर्तत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रस्थो
तत्रस्थ [adj]
ऽथ
अथ [ind]
महीपालो
महीपाल [m]
योधयामास
योधय् [10. Ā.]
तां
तद् [pron]
पुरीम्
पुरी [f]
अभिसारेण
अभिसार [m]
सर्वेण
सर्व [pron]
तत्र
तत्र [ind]
युद्धम्
युद्ध [n]
अवर्तत
वृत् [3. P.]
पुरी समन्ताद्विहिता सपताका सतोरणा । सचक्रा सहुडा चैव सयन्त्रखनका तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरी
पुरी [f]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
विहिता
विधा [3. Ā.]
सपताका
स [ind]
सपताका
पताका [f]
सतोरणा
स [ind]
सतोरणा
तोरण [mn]
सचक्रा
स [ind]
सचक्रा
चक्र [n]
सहुडा
स [ind]
सहुडा
हुड [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सयन्त्रखनका
स [ind]
सयन्त्रखनका
यन्त्र [mn]
सयन्त्रखनका
खनक [m]
तथा
तथा [ind]
सोपतल्पप्रतोलीका साट्टाट्टालकगोपुरा । सकचग्रहणी चैव सोल्कालातावपोथिका ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सोपतल्पप्रतोलीका
स [ind]
सोपतल्पप्रतोलीका
उपतल्प [m]
सोपतल्पप्रतोलीका
प्रतोलिक [m]
साट्टाट्टालकगोपुरा
स [ind]
साट्टाट्टालकगोपुरा
अट्ट [m]
साट्टाट्टालकगोपुरा
अट्टालक [mn]
साट्टाट्टालकगोपुरा
गोपुर [n]
सकचग्रहणी
स [ind]
सकचग्रहणी
कच [m]
सकचग्रहणी
ग्रहणी [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सोल्कालातावपोथिका
स [ind]
सोल्कालातावपोथिका
उल्का [mf]
सोल्कालातावपोथिका
अलात [n]
सोल्कालातावपोथिका
अवपोथिका [f]
सोष्ट्रिका भरतश्रेष्ठ सभेरीपणवानका । समित्तृणकुशा राजन्सशतघ्नीकलाङ्गला ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सोष्ट्रिका
स [ind]
सोष्ट्रिका
उष्ट्रिका [f]
भरतश्रेष्ठ
भरत [m]
भरतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
सभेरीपणवानका
स [ind]
सभेरीपणवानका
भेरी [f]
सभेरीपणवानका
पणव [m]
सभेरीपणवानका
आनक [m]
समित्तृणकुशा
समित् [f]
समित्तृणकुशा
तृण [n]
समित्तृणकुशा
कुश [mn]
राजन्
राजन् [m]
सशतघ्नीकलाङ्गला
स [ind]
सशतघ्नीकलाङ्गला
शतघ्नीक [n]
सशतघ्नीकलाङ्गला
लाङ्गल [mn]
सभुशुण्ड्यश्मलगुडा सायुधा सपरश्वधा । लोहचर्मवती चापि साग्निः सहुडशृङ्गिका ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सभुशुण्ड्यश्मलगुडा
स [ind]
सभुशुण्ड्यश्मलगुडा
भुशुण्डि [mf]
सभुशुण्ड्यश्मलगुडा
अश्मन् [mn]
सभुशुण्ड्यश्मलगुडा
लगुड [m]
सायुधा
स [ind]
सायुधा
आयुध [mn]
सपरश्वधा
स [ind]
सपरश्वधा
परश्वध [m]
लोहचर्मवती
लोह [mn]
लोहचर्मवती
चर्मवत् [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
साग्निः
स [ind]
साग्निः
अग्नि [m]
सहुडशृङ्गिका
स [ind]
सहुडशृङ्गिका
हुड [m]
सहुडशृङ्गिका
शृङ्गिक [mn]
शास्त्रदृष्टेन विधिना संयुक्ता भरतर्षभ । द्रव्यैरनेकैर्विविधैर्गदसाम्बोद्धवादिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रिका
पुत्रिका [f]
हेतुविधिना
हेतु [m]
हेतुविधिना
विधि [m]
संज्ञिता
संज्ञित [adj]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
द्रव्यैर्
द्रव्य [n]
अनेकैर्
अनेक [adj]
विविधैर्
विविध [adj]
गदसाम्बोद्धवादिभिः
गद [m]
गदसाम्बोद्धवादिभिः
साम्ब [m]
गदसाम्बोद्धवादिभिः
उद्धव [m]
गदसाम्बोद्धवादिभिः
आदि [m]
पुरुषैः कुरुशार्दूल समर्थैः प्रतिबाधने । अभिख्यातकुलैर्वीरैर्दृष्टवीर्यैश्च संयुगे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरुषैः
पुरुष [m]
कुरुशार्दूल
कुरु [m]
कुरुशार्दूल
शार्दूल [m]
समर्थैः
समर्थ [adj]
प्रतिबाधने
प्रतिबाधन [n]
अभिख्यातकुलैर्
अभिख्या [2. P.]
अभिख्यातकुलैर्
कुल [n]
वीरैर्
वीर [m]
दृष्टवीर्यैश्
दृश् [6. P.]
दृष्टवीर्यैश्
वीर्य [n]
च
च [ind]
संयुगे
संयुग [n]
मध्यमेन च गुल्मेन रक्षिता सारसंज्ञिता । उत्क्षिप्तगुल्मैश्च तथा हयैश्चैव पदातिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मध्यमेन
मध्यम [adj]
च
च [ind]
गुल्मेन
गुल्म [mn]
रक्षिता
रक्ष् [4. P.]
सारसंज्ञिता
सार [mn]
सारसंज्ञिता
संज्ञित [adj]
उत्क्षिप्तगुल्मैश्च
उत्क्षिप् [6. P.]
उत्क्षिप्तगुल्मैश्च
गुल्म [mn]
उत्क्षिप्तगुल्मैश्च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
हयैश्
हय [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
पदातिभिः
पदाति [m]
आघोषितं च नगरे न पातव्या सुरेति ह । प्रमादं परिरक्षद्भिरुग्रसेनोद्धवादिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आघोषितं
आघोषय् [10. P.]
च
च [ind]
नगरे
नगर [mn]
न
न [ind]
पातव्या
पा [1. Ā.]
सुरेति
सुरा [f]
सुरेति
इति [ind]
ह
ह [ind]
प्रमादं
प्रमाद [m]
परिरक्षद्भिर्
परिरक्ष् [1. Ā.]
उग्रसेनोद्धवादिभिः
उग्रसेन [m]
उग्रसेनोद्धवादिभिः
उद्धव [m]
उग्रसेनोद्धवादिभिः
आदि [m]
प्रमत्तेष्वभिघातं हि कुर्याच्छाल्वो नराधिपः । इति कृत्वाप्रमत्तास्ते सर्वे वृष्ण्यन्धकाः स्थिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमत्तेष्वभिघातं
प्रमद् [4. Ā.]
प्रमत्तेष्वभिघातं
अभिघात [m]
हि
हि [ind]
कुर्याच्छाल्वो
कृ [2. Ā.]
कुर्याच्छाल्वो
शाल्व [m]
नराधिपः
नराधिप [m]
अन्वपद्यन्त
अनुपद् [4. P.]
ते
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
भोजवृष्ण्यन्धकास्तदा
भोज [m]
भोजवृष्ण्यन्धकास्तदा
वृष्णि [m]
भोजवृष्ण्यन्धकास्तदा
अन्धक [m]
भोजवृष्ण्यन्धकास्तदा
तदा [ind]
आनर्ताश्च तथा सर्वे नटनर्तकगायनाः । बहिर्विवासिताः सर्वे रक्षद्भिर्वित्तसंचयान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनर्ताश्
आनर्त [m]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
नटनर्तकगायनाः
नट [m]
नटनर्तकगायनाः
नर्तक [m]
नटनर्तकगायनाः
गायन [m]
बहिर्
बहिस् [ind]
विवासिताः
विवासय् [10. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
रक्षद्भिर्
रक्ष् [4. P.]
वित्तसंचयान्
वित्त [n]
वित्तसंचयान्
संचय [m]
संक्रमा भेदिताः सर्वे नावश्च प्रतिषेधिताः । परिखाश्चापि कौरव्य कीलैः सुनिचिताः कृताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संक्रमा
संक्रम [m]
भेदिताः
भेदय् [10. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
नावश्
नौ [f]
च
च [ind]
प्रतिषेधिताः
प्रतिषेधय् [10. P.]
परिखाश्
परिखा [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
कीलैः
कील [m]
सुनिचिताः
सु [ind]
सुनिचिताः
निचि [5. Ā.]
कृताः
कृ [2. Ā.]
उदपानाः कुरुश्रेष्ठ तथैवाप्यम्बरीषकाः । समन्तात्क्रोशमात्रं च कारिता विषमा च भूः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदपानाः
उदपान [mn]
कुरुश्रेष्ठ
कुरुश्रेष्ठ [m]
तथैवाप्यम्बरीषकाः
तथा [ind]
तथैवाप्यम्बरीषकाः
एव [ind]
तथैवाप्यम्बरीषकाः
अपि [ind]
तथैवाप्यम्बरीषकाः
अम्बरीषक [m]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
क्रोशमात्रं
क्रोश [m]
क्रोशमात्रं
मात्र [n]
च
च [ind]
कारिता
कारय् [10. Ā.]
विषमा
विषम [adj]
च
च [ind]
भूः
भू [f]
प्रकृत्या विषमं दुर्गं प्रकृत्या च सुरक्षितम् । प्रकृत्या चायुधोपेतं विशेषेण तदानघ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
विषमं
विषम [adj]
दुर्गं
दुर्ग [n]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
च
च [ind]
सुरक्षितम्
सु [ind]
सुरक्षितम्
रक्ष् [4. P.]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
चायुधोपेतं
च [ind]
चायुधोपेतं
आयुध [mn]
चायुधोपेतं
उपे [2. Ā.]
विशेषेण
विशेषेण [ind]
तदानघ
तदा [ind]
तदानघ
अनघ [adj]
सुरक्षितं सुगुप्तं च सर्वायुधसमन्वितम् । तत्पुरं भरतश्रेष्ठ यथेन्द्रभवनं तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुरक्षितं
सु [ind]
सुरक्षितं
रक्ष् [4. P.]
सुगुप्तं
सु [ind]
सुगुप्तं
गुप् [1. Ā.]
च
च [ind]
सर्वायुधसमन्वितम्
सर्व [pron]
सर्वायुधसमन्वितम्
आयुध [mn]
सर्वायुधसमन्वितम्
समन्वित [adj]
तत्
तद् [pron]
पुरं
पुर [n]
भरतश्रेष्ठ
भरत [m]
भरतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
यथेन्द्रभवनं
यथा [ind]
यथेन्द्रभवनं
इन्द्र [m]
यथेन्द्रभवनं
भवन [n]
तथा
तथा [ind]
न चामुद्रोऽभिनिर्याति न चामुद्रः प्रवेश्यते । वृष्ण्यन्धकपुरे राजंस्तदा सौभसमागमे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चामुद्रो
च [ind]
चामुद्रो
अमुद्र [adj]
ऽभिनिर्याति
अभिनिर्या [2. P.]
न
न [ind]
चामुद्रः
च [ind]
चामुद्रः
अमुद्र [adj]
प्रवेश्यते
प्रवेशय् [10. Ā.]
वृष्ण्यन्धकपुरे
वृष्णि [m]
वृष्ण्यन्धकपुरे
अन्धक [m]
वृष्ण्यन्धकपुरे
पुर [mn]
राजंस्तदा
राजन् [m]
राजंस्तदा
तदा [ind]
सौभसमागमे
सौभ [m]
सौभसमागमे
समागम [m]
अनु रथ्यासु सर्वासु चत्वरेषु च कौरव । बलं बभूव राजेन्द्र प्रभूतगजवाजिमत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनु
अनु [ind]
रथ्यासु
रथ्या [f]
सर्वासु
सर्व [pron]
चत्वरेषु
चत्वर [mn]
च
च [ind]
कौरव
कौरव [m]
बलं
बल [mn]
बभूव
भू [1. Ā.]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
प्रभूतगजवाजिमत्
प्रभूत [adj]
प्रभूतगजवाजिमत्
गज [m]
प्रभूतगजवाजिमत्
वाजिमत् [adj]
दत्तवेतनभक्तं च दत्तायुधपरिच्छदम् । कृतापदानं च तदा बलमासीन्महाभुज ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दत्तवेतनभक्तं
दा [1. Ā.]
दत्तवेतनभक्तं
वेतन [n]
दत्तवेतनभक्तं
भक्त [n]
च
च [ind]
दत्तायुधपरिच्छदम्
दा [1. Ā.]
दत्तायुधपरिच्छदम्
आयुध [mn]
दत्तायुधपरिच्छदम्
परिच्छद [m]
कृतापदानं
कृ [2. Ā.]
कृतापदानं
अपदान [n]
च
च [ind]
तदा
तदा [ind]
बलम्
बल [mn]
आसीन्
अस् [2. P.]
महाभुज
महत् [adj]
महाभुज
भुज [m]
न कुप्यवेतनी कश्चिन्न चातिक्रान्तवेतनी । नानुग्रहभृतः कश्चिन्न चादृष्टपराक्रमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कुप्यवेतनी
कुप्य [n]
कुप्यवेतनी
वेतनिन् [adj]
कश्चिन्
कश्चित् [pron]
न
न [ind]
चातिक्रान्तवेतनी
च [ind]
चातिक्रान्तवेतनी
अतिक्रम् [6. P.]
चातिक्रान्तवेतनी
वेतनिन् [adj]
नानुग्रहभृतः
न [ind]
नानुग्रहभृतः
अनुग्रह [m]
नानुग्रहभृतः
भृ [1. Ā.]
कश्चिन्
कश्चित् [pron]
न
न [ind]
चादृष्टपराक्रमः
च [ind]
चादृष्टपराक्रमः
अदृष्ट [adj]
चादृष्टपराक्रमः
पराक्रम [m]
एवं सुविहिता राजन्द्वारका भूरिदक्षिणैः । आहुकेन सुगुप्ता च राज्ञा राजीवलोचन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
सुविहिता
सु [ind]
सुविहिता
विधा [3. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
द्वारका
द्वारका [fn]
भूरिदक्षिणैः
भूरि [adj]
भूरिदक्षिणैः
दक्षिणा [f]
एवम्
एवम् [ind]
उक्तास्तु
वच् [2. P.]
उक्तास्तु
तु [ind]
ते
तद् [pron]
तेन
तद् [pron]
राज्ञा
राजन् [m]
राजीवलोचन
राजीव [m]
राजीवलोचन
लोचन [n]