Sabhāparva Adhyāya 40
सभापर्व • अध्यायः 40
Sabhāparva Adhyāya 40 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 2.40.1–24
•
250 Lexicon Terms
चेदिराजकुले जातस्त्र्यक्ष एष चतुर्भुजः । रासभारावसदृशं रुराव च ननाद च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चेदिराजकुले
चेदि [m]
चेदिराजकुले
राजन् [m]
चेदिराजकुले
कुल [n]
जातस्त्र्यक्ष
जन् [4. P.]
जातस्त्र्यक्ष
त्रि [nr]
जातस्त्र्यक्ष
अक्ष [n]
एष
एतद् [pron]
चतुर्भुजः
चतुर् [nr]
चतुर्भुजः
भुज [m]
रासभारावसदृशं
रासभ [m]
रासभारावसदृशं
आराव [m]
रासभारावसदृशं
सदृश [adj]
रुराव
रु [2. Ā.]
च
च [ind]
ननाद
नद् [1. Ā.]
च
च [ind]
तेनास्य मातापितरौ त्रेसतुस्तौ सबान्धवौ । वैकृतं तच्च तौ दृष्ट्वा त्यागाय कुरुतां मतिम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेनास्य
तेन [ind]
तेनास्य
इदम् [pron]
मातापितरौ
माता [f]
मातापितरौ
पितृ [m]
त्रेसतुस्तौ
त्रस् [4. Ā.]
त्रेसतुस्तौ
तद् [pron]
सबान्धवौ
स [ind]
सबान्धवौ
बान्धव [m]
वैकृतं
वैकृत [n]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
तौ
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
त्यागाय
त्याग [m]
कुरुतां
कृ [2. Ā.]
मतिम्
मति [f]
ततः सभार्यं नृपतिं सामात्यं सपुरोहितम् । चिन्तासंमूढहृदयं वागुवाचाशरीरिणी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सभार्यं
स [ind]
सभार्यं
भार्या [f]
नृपतिं
नृपति [m]
सामात्यं
स [ind]
सामात्यं
अमात्य [m]
सपुरोहितम्
स [ind]
सपुरोहितम्
पुरोहित [m]
चिन्तासंमूढहृदयं
चिन्ता [f]
चिन्तासंमूढहृदयं
सम्मुह् [4. P.]
चिन्तासंमूढहृदयं
हृदय [n]
वाग्
वाच् [f]
उवाचाशरीरिणी
वच् [2. P.]
उवाचाशरीरिणी
अशरीरिन् [adj]
एष ते नृपते पुत्रः श्रीमाञ्जातो महाबलः । तस्मादस्मान्न भेतव्यमव्यग्रः पाहि वै शिशुम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
नृपते
नृपति [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
श्रीमाञ्जातो
श्रीमत् [adj]
श्रीमाञ्जातो
जन् [4. P.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
अस्मान्न
इदम् [pron]
अस्मान्न
न [ind]
भेतव्यम्
भी [1. Ā.]
अव्यग्रः
अव्यग्र [adj]
पाहि
पा [2. Ā.]
वै
वै [ind]
शिशुम्
शिशु [m]
न चैवैतस्य मृत्युस्त्वं न कालः प्रत्युपस्थितः । मृत्युर्हन्तास्य शस्त्रेण स चोत्पन्नो नराधिप ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चैवैतस्य
च [ind]
चैवैतस्य
एव [ind]
चैवैतस्य
एतद् [pron]
मृत्युस्
मृत्यु [m]
त्वं
त्वद् [pron]
न
न [ind]
कालः
काल [m]
प्रत्युपस्थितः
प्रत्युपस्था [1. Ā.]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
हन्तास्य
हन् [6. P.]
हन्तास्य
इदम् [pron]
शस्त्रेण
शस्त्र [n]
स
तद् [pron]
चोत्पन्नो
च [ind]
चोत्पन्नो
उत्पद् [4. P.]
नराधिप
नराधिप [m]
संश्रुत्योदाहृतं वाक्यं भूतमन्तर्हितं ततः । पुत्रस्नेहाभिसंतप्ता जननी वाक्यमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संश्रुत्योदाहृतं
संश्रु [5. Ā.]
संश्रुत्योदाहृतं
उदाहृ [2. P.]
वाक्यं
वाक्य [n]
भूतम्
भूत [mn]
अन्तर्हितं
अन्तर्धा [3. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
पुत्रस्नेहाभिसंतप्ता
पुत्र [m]
पुत्रस्नेहाभिसंतप्ता
स्नेह [mn]
पुत्रस्नेहाभिसंतप्ता
अभिसंतप् [1. P.]
जननी
जननी [f]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
येनेदमीरितं वाक्यं ममैव तनयं प्रति । प्राञ्जलिस्तं नमस्यामि ब्रवीतु स पुनर्वचः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येनेदम्
यद् [pron]
येनेदम्
इदम् [pron]
ईरितं
ईरय् [10. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
ममैव
मद् [pron]
ममैव
एव [ind]
तनयं
तनय [m]
प्रति
प्रति [ind]
प्राञ्जलिस्तं
प्राञ्जलि [adj]
प्राञ्जलिस्तं
तद् [pron]
नमस्यामि
नमस्य् [Denom. P.]
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
स
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
वचः
वचस् [n]
श्रोतुमिच्छामि पुत्रस्य कोऽस्य मृत्युर्भविष्यति । अन्तर्हितं ततो भूतमुवाचेदं पुनर्वचः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
को
क [pron]
ऽस्य
इदम् [pron]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
अन्तर्हितं
अन्तर्धा [3. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
भूतम्
भूत [mn]
उवाचेदं
वच् [2. P.]
उवाचेदं
इदम् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
वचः
वचस् [n]
येनोत्सङ्गे गृहीतस्य भुजावभ्यधिकावुभौ । पतिष्यतः क्षितितले पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येनोत्सङ्गे
यद् [pron]
येनोत्सङ्गे
उत्सङ्ग [m]
गृहीतस्य
ग्रह् [6. Ā.]
भुजावभ्यधिकावुभौ
भुज [m]
भुजावभ्यधिकावुभौ
अभ्यधिक [adj]
भुजावभ्यधिकावुभौ
उभ् [pron]
पतिष्यतः
पत् [1. Ā.]
क्षितितले
क्षिति [f]
क्षितितले
तल [mn]
पञ्चशीर्षाविवोरगौ
पञ्चन् [adj]
पञ्चशीर्षाविवोरगौ
शीर्ष [n]
पञ्चशीर्षाविवोरगौ
इव [ind]
पञ्चशीर्षाविवोरगौ
उरग [mn]
तृतीयमेतद्बालस्य ललाटस्थं च लोचनम् । निमज्जिष्यति यं दृष्ट्वा सोऽस्य मृत्युर्भविष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तृतीयम्
तृतीय [adj]
एतद्
एतद् [pron]
बालस्य
बाल [m]
ललाटस्थं
ललाट [mn]
ललाटस्थं
स्थ [adj]
च
च [ind]
लोचनम्
लोचन [n]
निमज्जिष्यति
निमज्ज् [1. Ā.]
यं
यद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सो
तद् [pron]
ऽस्य
इदम् [pron]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
त्र्यक्षं चतुर्भुजं श्रुत्वा तथा च समुदाहृतम् । धरण्यां पार्थिवाः सर्वे अभ्यगच्छन्दिदृक्षवः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्र्यक्षं
त्र्यक्ष [m]
चतुर्भुजं
चतुर् [nr]
चतुर्भुजं
भुज [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तथा
तथा [ind]
च
च [ind]
समुदाहृतम्
समुदाहृ [1. P.]
धरण्यां
धरणी [f]
पार्थिवाः
पार्थिव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
अभ्यगच्छन्
अभिगम् [1. Ā.]
दिदृक्षवः
दिदृक्षु [adj]
तान्पूजयित्वा संप्राप्तान्यथार्हं स महीपतिः । एकैकस्य नृपस्याङ्के पुत्रमारोपयत्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
पूजयित्वा
पूजय् [10. Ā.]
सम्प्राप्तान्
सम्प्राप् [5. Ā.]
यथार्हं
यथार्ह [adj]
स
तद् [pron]
महीपतिः
महीपति [m]
एकैकस्य
एकैक [adj]
नृपस्याङ्के
नृप [m]
नृपस्याङ्के
अङ्क [mn]
पुत्रम्
पुत्र [m]
आरोपयत्
आरोपय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
एवं राजसहस्राणां पृथक्त्वेन यथाक्रमम् । शिशुरङ्के समारूढो न तत्प्राप निदर्शनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
राजसहस्राणां
राजन् [m]
राजसहस्राणां
सहस्र [mn]
पृथक्त्वेन
पृथक् [ind]
पृथक्त्वेन
त्व [n]
यथाक्रमम्
यथाक्रमम् [ind]
शिशुर्
शिशु [m]
अङ्के
अङ्क [mn]
समारूढो
समारुह् [6. Ā.]
न
न [ind]
तत्
तद् [pron]
प्राप
प्राप् [1. P.]
निदर्शनम्
निदर्शन [n]
ततश्चेदिपुरं प्राप्तौ संकर्षणजनार्दनौ । यादवौ यादवीं द्रष्टुं स्वसारं तां पितुस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततश्चेदिपुरं
ततस् [ind]
ततश्चेदिपुरं
चेदि [m]
ततश्चेदिपुरं
पुर [n]
प्राप्तौ
प्राप् [1. P.]
संकर्षणजनार्दनौ
संकर्षण [m]
संकर्षणजनार्दनौ
जनार्दन [m]
यादवौ
यादव [m]
यादवीं
यादवी [f]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
स्वसारं
स्वसृ [f]
तां
तद् [pron]
पितुस्तदा
पितृ [m]
पितुस्तदा
तदा [ind]
अभिवाद्य यथान्यायं यथाज्येष्ठं नृपांश्च तान् । कुशलानामयं पृष्ट्वा निषण्णौ रामकेशवौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
यथाज्येष्ठं
यथाज्येष्ठम् [ind]
नृपांश्च
नृप [m]
नृपांश्च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
कुशलानामयं
कुशल [n]
कुशलानामयं
अनामय [n]
पृष्ट्वा
प्रच्छ् [1. P.]
निषण्णौ
निषद् [1. Ā.]
रामकेशवौ
राम [m]
रामकेशवौ
केशव [m]
अभ्यर्चितौ तदा वीरौ प्रीत्या चाभ्यधिकं ततः । पुत्रं दामोदरोत्सङ्गे देवी संन्यदधात्स्वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभ्यर्चितौ
अभ्यर्चय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
वीरौ
वीर [m]
प्रीत्या
प्रीति [f]
चाभ्यधिकं
च [ind]
चाभ्यधिकं
अभ्यधिक [adj]
ततः
ततस् [ind]
पुत्रं
पुत्र [m]
दामोदरोत्सङ्गे
दामोदर [m]
दामोदरोत्सङ्गे
उत्सङ्ग [m]
देवी
देवी [f]
संन्यदधात्
संनिधा [3. Ā.]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
न्यस्तमात्रस्य तस्याङ्के भुजावभ्यधिकावुभौ । पेततुस्तच्च नयनं निममज्ज ललाटजम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येनोत्सङ्गे
यद् [pron]
येनोत्सङ्गे
उत्सङ्ग [m]
गृहीतस्य
ग्रह् [6. Ā.]
भुजावभ्यधिकावुभौ
भुज [m]
भुजावभ्यधिकावुभौ
अभ्यधिक [adj]
भुजावभ्यधिकावुभौ
उभ् [pron]
पेततुस्
पत् [1. Ā.]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
नयनं
नयन [n]
निममज्ज
निमज्ज् [1. Ā.]
ललाटजम्
ललाट [mn]
ललाटजम्
ज [adj]
तद्दृष्ट्वा व्यथिता त्रस्ता वरं कृष्णमयाचत । ददस्व मे वरं कृष्ण भयार्ताया महाभुज ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
व्यथिता
व्यथ् [1. P.]
त्रस्ता
त्रस् [4. Ā.]
वरं
वर [mn]
कृष्णम्
कृष्ण [m]
अयाचत
याच् [1. Ā.]
ददस्व
दा [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
वरं
वर [mn]
कृष्ण
कृष्ण [m]
भयार्ताया
भय [n]
भयार्ताया
आर्त [adj]
महाभुज
महत् [adj]
महाभुज
भुज [m]
त्वं ह्यार्तानां समाश्वासो भीतानामभयंकरः । पितृष्वसारं मा भैषीरित्युवाच जनार्दनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
ह्यार्तानां
हि [ind]
ह्यार्तानां
आर्त [adj]
समाश्वासो
समाश्वास [m]
भीतानाम्
भी [1. Ā.]
अभयंकरः
अभयंकर [adj]
पितृष्वसारं
पितृष्वसृ [f]
मा
मा [ind]
भैषीर्
भी [1. Ā.]
इत्युवाच
इति [ind]
इत्युवाच
वच् [2. P.]
जनार्दनः
जनार्दन [m]
ददानि कं वरं किं वा करवाणि पितृष्वसः । शक्यं वा यदि वाशक्यं करिष्यामि वचस्तव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददानि
दा [1. Ā.]
कं
क [pron]
वरं
वर [mn]
किं
क [pron]
वा
वा [ind]
करवाणि
कृ [2. Ā.]
पितृष्वसः
पितृष्वसृ [f]
शक्यं
शक्य [adj]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वाशक्यं
वा [ind]
वाशक्यं
अशक्य [adj]
शृणु
श्रु [4. P.]
भद्रे
भद्र [adj]
यथातथम्
यथातथ [adj]
एवमुक्ता ततः कृष्णमब्रवीद्यदुनन्दनम् । शिशुपालस्यापराधान्क्षमेथास्त्वं महाबल ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
ततः
ततस् [ind]
कुन्तीम्
कुन्ती [f]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
जनार्दनः
जनार्दन [m]
शिशुपालस्यापराधान्
शिशुपाल [m]
शिशुपालस्यापराधान्
अपराध [m]
क्षमेथास्त्वं
क्षम् [1. P.]
क्षमेथास्त्वं
त्वद् [pron]
महाबल
महत् [adj]
महाबल
बल [mn]
अपराधशतं क्षाम्यं मया ह्यस्य पितृष्वसः । पुत्रस्य ते वधार्हाणां मा त्वं शोके मनः कृथाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपराधशतं
अपराध [m]
अपराधशतं
शत [mn]
क्षाम्यं
क्षम् [1. P.]
मया
मद् [pron]
ह्यस्य
हि [ind]
ह्यस्य
इदम् [pron]
पितृष्वसः
पितृष्वसृ [f]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
ते
त्वद् [pron]
वधार्हाणां
वध [m]
वधार्हाणां
अर्ह [adj]
मा
मा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
शोके
शोक [m]
मनः
मनस् [n]
कृथाः
कृ [2. Ā.]
एवमेष नृपः पापः शिशुपालः सुमन्दधीः । त्वां समाह्वयते वीर गोविन्दवरदर्पितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एष
एतद् [pron]
नृपः
नृप [m]
पापः
पाप [adj]
शिशुपालः
शिशुपाल [m]
सुमन्दधीः
सु [ind]
सुमन्दधीः
मन्द [adj]
सुमन्दधीः
धी [f]
त्वां
त्वद् [pron]
समाह्वयते
समाह्वा [4. Ā.]
वीर
वीर [m]
गोविन्दवरदर्पितः
गोविन्द [m]
गोविन्दवरदर्पितः
वर [mn]
गोविन्दवरदर्पितः
दर्पय् [10. P.]