Sabhāparva Adhyāya 14
सभापर्व • अध्यायः 14
Sabhāparva Adhyāya 14 of the classical Mahābhārata with 21 verses.
Total: 21 Verses
•
Citations: MBh 2.14.1–21
•
250 Lexicon Terms
उक्तं त्वया बुद्धिमता यन्नान्यो वक्तुमर्हति । संशयानां हि निर्मोक्ता त्वन्नान्यो विद्यते भुवि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उक्तं
वच् [2. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
बुद्धिमता
बुद्धिमत् [adj]
यन्नान्यो
यद् [pron]
यन्नान्यो
न [ind]
यन्नान्यो
अन्य [pron]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
संशयानां
संशय [m]
हि
हि [ind]
निर्मोक्ता
निर्मोक्तृ [m]
त्वन्नान्यो
त्वद् [pron]
त्वन्नान्यो
न [ind]
त्वन्नान्यो
अन्य [pron]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
भुवि
भू [f]
गृहे गृहे हि राजानः स्वस्य स्वस्य प्रियंकराः । न च साम्राज्यमाप्तास्ते सम्राट्शब्दो हि कृत्स्नभाक् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृहे
गृह [mn]
गृहे
गृह [mn]
हि
हि [ind]
राजानः
राजन् [m]
स्वस्य
स्व [adj]
स्वस्य
स्व [adj]
प्रियंकराः
प्रियंकर [adj]
न
न [ind]
च
च [ind]
साम्राज्यम्
साम्राज्य [n]
आप्तास्ते
आप् [1. P.]
आप्तास्ते
तद् [pron]
सम्राट्शब्दो
सम्राज् [m]
सम्राट्शब्दो
शब्द [m]
हि
हि [ind]
कृत्स्नभाक्
कृत्स्न [adj]
कृत्स्नभाक्
भाज् [adj]
कथं परानुभावज्ञः स्वं प्रशंसितुमर्हति । परेण समवेतस्तु यः प्रशस्तः स पूज्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
परानुभावज्ञः
पर [pron]
परानुभावज्ञः
अनुभाव [m]
परानुभावज्ञः
ज्ञ [adj]
स्वं
स्व [adj]
प्रशंसितुम्
प्रशंस् [1. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
परेण
पर [pron]
समवेतस्तु
समवे [2. P.]
समवेतस्तु
तु [ind]
यः
यद् [pron]
प्रशस्तः
प्रशंस् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
पूज्यते
पूजय् [10. Ā.]
विशाला बहुला भूमिर्बहुरत्नसमाचिता । दूरं गत्वा विजानाति श्रेयो वृष्णिकुलोद्वह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विशाला
विशाल [adj]
बहुला
बहुल [adj]
भूमिर्
भूमि [f]
बहुरत्नसमाचिता
बहु [adj]
बहुरत्नसमाचिता
रत्न [mn]
बहुरत्नसमाचिता
समाचि [5. Ā.]
दूरं
दूर [adj]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
विजानाति
विज्ञा [9. Ā.]
श्रेयो
श्रेयस् [n]
वृष्णिकुलोद्वह
वृष्णि [m]
वृष्णिकुलोद्वह
कुल [n]
वृष्णिकुलोद्वह
उद्वह [adj]
शममेव परं मन्ये न तु मोक्षाद्भवेच्छमः । आरम्भे पारमेष्ठ्यं तु न प्राप्यमिति मे मतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शमम्
शम [m]
एव
एव [ind]
परं
पर [pron]
मन्ये
मन् [8. P.]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
मोक्षाद्
मोक्ष [m]
भवेच्छमः
भू [1. Ā.]
भवेच्छमः
शम [m]
आरम्भे
आरम्भ [m]
पारमेष्ठ्यं
पारमेष्ठ्य [n]
तु
तु [ind]
न
न [ind]
प्राप्यम्
प्राप् [1. P.]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
मतिः
मति [f]
एवमेवाभिजानन्ति कुले जाता मनस्विनः । कश्चित्कदाचिदेतेषां भवेच्छ्रेष्ठो जनार्दन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एवाभिजानन्ति
एव [ind]
एवाभिजानन्ति
अभिज्ञा [9. Ā.]
कुले
कुल [n]
जाता
जन् [4. P.]
मनस्विनः
मनस्विन् [adj]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
एतेषां
एतद् [pron]
भवेच्छ्रेष्ठो
भू [1. Ā.]
भवेच्छ्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
जनार्दन
जनार्दन [m]
अनारम्भपरो राजा वल्मीक इव सीदति । दुर्बलश्चानुपायेन बलिनं योऽधितिष्ठति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनारम्भपरो
अनारम्भ [m]
अनारम्भपरो
पर [pron]
राजा
राजन् [m]
वल्मीक
वल्मीक [mn]
इव
इव [ind]
सीदति
सद् [6. P.]
दुर्बलश्चानुपायेन
दुर्बल [adj]
दुर्बलश्चानुपायेन
च [ind]
दुर्बलश्चानुपायेन
अनुपाय [mn]
बलिनं
बलिन् [adj]
यो
यद् [pron]
ऽधितिष्ठति
अधिष्ठा [1. Ā.]
अतन्द्रितस्तु प्रायेण दुर्बलो बलिनं रिपुम् । जयेत्सम्यङ्नयो राजन्नीत्यार्थानात्मनो हितान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतन्द्रितस्तु
अतन्द्रित [adj]
अतन्द्रितस्तु
तु [ind]
प्रायेण
प्रायेण [ind]
दुर्बलो
दुर्बल [adj]
बलिनं
बलिन् [adj]
रिपुम्
रिपु [m]
जयेत्
जि [9. P.]
सम्यङ्
सम्यक् [ind]
नयो
नय [m]
राजन्नीत्यार्थान्
राजन् [m]
राजन्नीत्यार्थान्
नीति [f]
राजन्नीत्यार्थान्
अर्थ [mn]
आत्मनो
आत्मन् [m]
हितान्
हित [adj]
कृष्णे नयो मयि बलं जयः पार्थे धनंजये । मागधं साधयिष्यामो वयं त्रय इवाग्नयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृष्णे
कृष्ण [m]
नयो
नय [m]
मयि
मद् [pron]
बलं
बल [mn]
जयः
जय [m]
पार्थे
पार्थ [m]
धनंजये
धनंजय [m]
मागधं
मागध [m]
साधयिष्यामो
साधय् [10. Ā.]
वयं
मद् [pron]
त्रय
त्रि [nr]
इवाग्नयः
इव [ind]
इवाग्नयः
अग्नि [m]
आदत्तेऽर्थपरो बालो नानुबन्धमवेक्षते । तस्मादरिं न मृष्यन्ति बालमर्थपरायणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदत्ते
आदा [4. Ā.]
ऽर्थपरो
अर्थ [mn]
ऽर्थपरो
पर [pron]
बालो
बाल [adj]
नानुबन्धम्
न [ind]
नानुबन्धम्
अनुबन्ध [m]
अवेक्षते
अवेक्ष् [1. P.]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
अरिं
अरि [m]
न
न [ind]
मृष्यन्ति
मृष् [2. P.]
बालम्
बाल [adj]
अर्थपरायणम्
अर्थ [mn]
अर्थपरायणम्
परायण [n]
हित्वा करान्यौवनाश्वः पालनाच्च भगीरथः । कार्तवीर्यस्तपोयोगाद्बलात्तु भरतो विभुः । ऋद्ध्या मरुत्तस्तान्पञ्च सम्राज इति शुश्रुमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हित्वा
हा [1. P.]
करान्
कर [m]
यौवनाश्वः
यौवनाश्व [m]
पालनाच्च
पालन [n]
पालनाच्च
च [ind]
भगीरथः
भगीरथ [m]
कार्तवीर्यस्तपोयोगाद्
कार्तवीर्य [m]
कार्तवीर्यस्तपोयोगाद्
तपस् [n]
कार्तवीर्यस्तपोयोगाद्
योग [m]
बलात्
बल [mn]
तु
तु [ind]
भरतो
भरत [m]
विभुः
विभु [adj]
ऋद्ध्या
ऋद्धि [f]
मरुत्तस्तान्
मरुत्त [m]
मरुत्तस्तान्
तद् [pron]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
सम्राज
सम्राज् [m]
इति
इति [ind]
शुश्रुमः
श्रु [4. P.]
निग्राह्यलक्षणं प्राप्तो धर्मार्थनयलक्षणैः । बार्हद्रथो जरासंधस्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निग्राह्यलक्षणं
निग्रह् [9. Ā.]
निग्राह्यलक्षणं
लक्षण [n]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
धर्मार्थनयलक्षणैः
धर्म [mn]
धर्मार्थनयलक्षणैः
अर्थ [mn]
धर्मार्थनयलक्षणैः
नय [m]
धर्मार्थनयलक्षणैः
लक्षण [n]
तेभ्यो
तद् [pron]
राजसहस्रेभ्यस्तद्
राजन् [m]
राजसहस्रेभ्यस्तद्
सहस्र [mn]
राजसहस्रेभ्यस्तद्
तद् [pron]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
न चैनमनुरुध्यन्ते कुलान्येकशतं नृपाः । तस्मादेतद्बलादेव साम्राज्यं कुरुतेऽद्य सः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चैनम्
च [ind]
चैनम्
एनद् [pron]
अनुरुध्यन्ते
अनुरुध् [4. P.]
कुलान्येकशतं
कुल [n]
कुलान्येकशतं
एक [pron]
कुलान्येकशतं
शत [mn]
नृपाः
नृप [m]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
एतद्बलाद्
एतद् [pron]
एतद्बलाद्
बल [mn]
एव
एव [ind]
साम्राज्यं
साम्राज्य [n]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
ऽद्य
अद्य [ind]
सः
तद् [pron]
रत्नभाजो हि राजानो जरासंधमुपासते । न च तुष्यति तेनापि बाल्यादनयमास्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रत्नभाजो
रत्न [mn]
रत्नभाजो
भाज् [adj]
हि
हि [ind]
राजानो
राजन् [m]
जरासंधम्
जरासंध [m]
उपासते
उपास् [4. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
तुष्यति
तुष् [4. Ā.]
तेनापि
तेन [ind]
तेनापि
अपि [ind]
बाल्याद्
बाल्य [n]
अनयम्
अनय [m]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
मूर्धाभिषिक्तं नृपतिं प्रधानपुरुषं बलात् । आदत्ते न च नो दृष्टोऽभागः पुरुषतः क्वचित् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मूर्धाभिषिक्तं
मूर्धाभिषिक्त [m]
नृपतिं
नृपति [m]
प्रधानपुरुषं
प्रधान [n]
प्रधानपुरुषं
पुरुष [m]
बलात्
बल [mn]
आदत्ते
आदा [4. Ā.]
न
न [ind]
च
च [ind]
नो
नो [ind]
दृष्टो
दृश् [6. P.]
ऽभागः
अ [ind]
ऽभागः
भाग [m]
पुरुषतः
पुरुष [m]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
एवं सर्वान्वशे चक्रे जरासंधः शतावरान् । तं दुर्बलतरो राजा कथं पार्थ उपैष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
वशे
वश [m]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
जरासंधः
जरासंध [m]
शतावरान्
शत [mn]
शतावरान्
अवर [adj]
तं
तद् [pron]
दुर्बलतरो
दुर्बलतर [adj]
राजा
राजन् [m]
कथं
कथम् [ind]
पार्थ
पार्थ [m]
उपैष्यति
उपे [2. Ā.]
प्रोक्षितानां प्रमृष्टानां राज्ञां पशुपतेर्गृहे । पशूनामिव का प्रीतिर्जीविते भरतर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रोक्षितानां
प्रोक्ष् [6. Ā.]
प्रमृष्टानां
प्रमृज् [2. Ā.]
राज्ञां
राजन् [m]
पशुपतेर्
पशुपति [m]
गृहे
गृह [mn]
पशूनाम्
पशु [m]
इव
इव [ind]
का
क [pron]
प्रीतिर्
प्रीति [f]
जीविते
जीवित [n]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
क्षत्रियः शस्त्रमरणो यदा भवति सत्कृतः । ननु स्म मागधं सर्वे प्रतिबाधेम यद्वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रियः
क्षत्रिय [m]
शस्त्रमरणो
शस्त्र [n]
शस्त्रमरणो
मरण [n]
यदा
यदा [ind]
भवति
भू [1. Ā.]
सत्कृतः
सत्कृ [8. Ā.]
ननु
ननु [ind]
स्म
स्म [ind]
मागधं
मागध [m]
सर्वे
सर्व [pron]
यद्
यत् [ind]
वयम्
मद् [pron]
षडशीतिः समानीताः शेषा राजंश्चतुर्दश । जरासंधेन राजानस्ततः क्रूरं प्रपत्स्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
षडशीतिः
षडशीति [f]
समानीताः
समानी [1. Ā.]
शेषा
शेष [adj]
राजंश्चतुर्दश
राजन् [m]
राजंश्चतुर्दश
चतुर्दशन् [adj]
जरासंधेन
जरासंध [m]
राजानस्ततः
राजन् [m]
राजानस्ततः
ततस् [ind]
क्रूरं
क्रूर [adj]
प्रपत्स्यते
प्रपद् [4. P.]
प्राप्नुयात्स यशो दीप्तं तत्र यो विघ्नमाचरेत् । जयेद्यश्च जरासंधं स सम्राण्नियतं भवेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्नुयात्
प्राप् [1. P.]
स
तद् [pron]
यशो
यशस् [n]
दीप्तं
दीप् [4. P.]
तत्र
तत्र [ind]
यो
यद् [pron]
विघ्नम्
विघ्न [mn]
आचरेत्
आचर् [1. Ā.]
जयेद्
जि [9. P.]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
जरासंधं
जरासंध [m]
स
तद् [pron]
सम्राण्
सम्राज् [m]
नियतं
नियतम् [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]