Sabhāparva Adhyāya 15
सभापर्व • अध्यायः 15
Sabhāparva Adhyāya 15 of the classical Mahābhārata with 17 verses.
Total: 17 Verses
•
Citations: MBh 2.15.1–17
•
250 Lexicon Terms
सम्राड्गुणमभीप्सन्वै युष्मान्स्वार्थपरायणः । कथं प्रहिणुयां भीमं बलात्केवलसाहसात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्राड्गुणम्
सम्राज् [m]
सम्राड्गुणम्
गुण [mn]
अभीप्सन्
अभीप्स् [Desid. Ā.]
वै
वै [ind]
युष्मान्
त्वद् [pron]
स्वार्थपरायणः
स्व [adj]
स्वार्थपरायणः
अर्थ [mn]
स्वार्थपरायणः
परायण [n]
कथं
कथम् [ind]
प्रहिणुयां
प्रहि [5. P.]
भीमं
भीम [m]
बलात्
बल [mn]
केवलसाहसात्
केवल [adj]
केवलसाहसात्
साहस [n]
भीमार्जुनावुभौ नेत्रे मनो मन्ये जनार्दनम् । मनश्चक्षुर्विहीनस्य कीदृशं जीवितं भवेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीमार्जुनावुभौ
भीम [m]
भीमार्जुनावुभौ
अर्जुन [m]
भीमार्जुनावुभौ
उभ् [pron]
नेत्रे
नेत्र [mn]
मनो
मनस् [n]
मन्ये
मन् [8. P.]
जनार्दनम्
जनार्दन [m]
मनश्चक्षुर्विहीनस्य
मनस् [n]
मनश्चक्षुर्विहीनस्य
चक्षुस् [n]
मनश्चक्षुर्विहीनस्य
विहा [3. Ā.]
कीदृशं
कीदृश [adj]
जीवितं
जीवित [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
जरासंधबलं प्राप्य दुष्पारं भीमविक्रमम् । श्रमो हि वः पराजय्यात्किमु तत्र विचेष्टितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जरासंधबलं
जरासंध [m]
जरासंधबलं
बल [mn]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
दुष्पारं
दुष्पार [adj]
भीमविक्रमम्
भीम [adj]
भीमविक्रमम्
विक्रम [m]
श्रमो
श्रम [m]
हि
हि [ind]
वः
त्वद् [pron]
किम्
क [pron]
तत्र
तत्र [ind]
विचेष्टितम्
विचेष्ट् [1. Ā.]
अस्मिन्नर्थान्तरे युक्तमनर्थः प्रतिपद्यते । यथाहं विमृशाम्येकस्तत्तावच्छ्रूयतां मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मिन्न्
इदम् [pron]
अर्थान्तरे
अर्थ [mn]
अर्थान्तरे
अन्तर [adj]
युक्तम्
युज् [6. Ā.]
अनर्थः
अनर्थ [m]
प्रतिपद्यते
प्रतिपद् [4. P.]
यथाहं
यथा [ind]
यथाहं
मद् [pron]
विमृशाम्येकस्तत्
विमृश् [6. Ā.]
विमृशाम्येकस्तत्
एक [pron]
विमृशाम्येकस्तत्
तद् [pron]
तावच्छ्रूयतां
तावत् [ind]
तावच्छ्रूयतां
श्रु [4. P.]
मम
मद् [pron]
संन्यासं रोचये साधु कार्यस्यास्य जनार्दन । प्रतिहन्ति मनो मेऽद्य राजसूयो दुरासदः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संन्यासं
संन्यास [m]
रोचये
रोचय् [10. Ā.]
साधु
साधु [adj]
कार्यस्यास्य
कार्य [n]
कार्यस्यास्य
इदम् [pron]
जनार्दन
जनार्दन [m]
प्रतिहन्ति
प्रतिहन् [4. Ā.]
मनो
मनस् [n]
मे
मद् [pron]
ऽद्य
अद्य [ind]
राजसूयो
राजसूय [m]
दुरासदः
दुरासद [adj]
पार्थः प्राप्य धनुःश्रेष्ठमक्षय्यौ च महेषुधी । रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरमभाषत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रादाद्
प्रदा [3. Ā.]
वै
वै [ind]
धनुरत्नं
धनु [mf]
धनुरत्नं
रत्न [mn]
तद्
तद् [pron]
अक्षय्यौ
अक्षय्य [adj]
च
च [ind]
महेषुधी
महत् [adj]
महेषुधी
इषुधि [mf]
रथं
रथ [m]
ध्वजं
ध्वज [mn]
सभां
सभा [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
अभाषत
भाष् [1. P.]
धनुरस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर्यशो बलम् । प्राप्तमेतन्मया राजन्दुष्प्रापं यदभीप्सितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धनुर्
धनुस् [n]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
शरा
शर [m]
वीर्यं
वीर्य [n]
पक्षो
पक्ष [m]
भूमिर्
भूमि [f]
यशो
यशस् [n]
बलम्
बल [mn]
प्राप्तम्
प्राप् [1. P.]
एतन्मया
एतद् [pron]
एतन्मया
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
दुष्प्रापं
दुष्प्राप [adj]
यद्
यद् [pron]
अभीप्सितम्
अभीप्सित [adj]
कुले जन्म प्रशंसन्ति वैद्याः साधु सुनिष्ठिताः । बलेन सदृशं नास्ति वीर्यं तु मम रोचते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुले
कुल [n]
जन्म
जन्मन् [n]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
वैद्याः
वैद्य [m]
साधु
साधु [adj]
सुनिष्ठिताः
सु [ind]
सुनिष्ठिताः
निष्ठित [adj]
बलेन
बल [mn]
सदृशं
सदृश [adj]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
वीर्यं
वीर्य [n]
तु
तु [ind]
मम
मद् [pron]
रोचते
रुच् [1. P.]
कृतवीर्यकुले जातो निर्वीर्यः किं करिष्यति । क्षत्रियः सर्वशो राजन्यस्य वृत्तिः पराजये ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतवीर्यकुले
कृ [2. Ā.]
कृतवीर्यकुले
वीर्य [n]
कृतवीर्यकुले
कुल [n]
जातो
जन् [4. P.]
निर्वीर्यः
निर्वीर्य [adj]
किं
क [pron]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
क्षत्रियः
क्षत्रिय [m]
सर्वशो
सर्वशस् [ind]
राजन्
राजन् [m]
यस्य
यद् [pron]
वृत्तिः
वृत्ति [f]
पराजये
पराजय [m]
सर्वैरपि गुणैर्हीनो वीर्यवान्हि तरेद्रिपून् । सर्वैरपि गुणैर्युक्तो निर्वीर्यः किं करिष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वैर्
सर्व [pron]
अपि
अपि [ind]
गुणैर्
गुण [mn]
हीनो
हा [1. P.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
हि
हि [ind]
तरेद्
तृ [3. P.]
रिपून्
रिपु [m]
कृतवीर्यकुले
कृ [2. Ā.]
कृतवीर्यकुले
वीर्य [n]
कृतवीर्यकुले
कुल [n]
जातो
जन् [4. P.]
निर्वीर्यः
निर्वीर्य [adj]
किं
क [pron]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
द्रव्यभूता गुणाः सर्वे तिष्ठन्ति हि पराक्रमे । जयस्य हेतुः सिद्धिर्हि कर्म दैवं च संश्रितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रव्यभूता
द्रव्य [n]
द्रव्यभूता
भू [1. Ā.]
गुणाः
गुण [mn]
सर्वे
सर्व [pron]
तिष्ठन्ति
स्था [1. Ā.]
हि
हि [ind]
पराक्रमे
पराक्रम [m]
जयस्य
जय [m]
हेतुः
हेतु [m]
सिद्धिर्
सिद्धि [f]
हि
हि [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
दैवं
दैव [n]
च
च [ind]
संश्रितम्
संश्रि [1. Ā.]
संयुक्तो हि बलैः कश्चित्प्रमादान्नोपयुज्यते । तेन द्वारेण शत्रुभ्यः क्षीयते सबलो रिपुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संयुक्तो
संयुज् [7. Ā.]
हि
हि [ind]
बलैः
बल [mn]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
प्रमादान्नोपयुज्यते
प्रमाद [m]
प्रमादान्नोपयुज्यते
न [ind]
प्रमादान्नोपयुज्यते
उपयुज् [7. Ā.]
तेन
तद् [pron]
द्वारेण
द्वार [n]
शत्रुभ्यः
शत्रु [m]
क्षीयते
क्षि [9. Ā.]
सबलो
स [ind]
सबलो
बल [mn]
रिपुः
रिपु [m]
दैन्यं यथाबलवति तथा मोहो बलान्विते । तावुभौ नाशकौ हेतू राज्ञा त्याज्यौ जयार्थिना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दैन्यं
दैन्य [n]
यथाबलवति
यथा [ind]
यथाबलवति
अबलवत् [adj]
तथा
तथा [ind]
मोहो
मोह [m]
बलान्विते
बल [mn]
बलान्विते
अन्वित [adj]
तावुभौ
तद् [pron]
तावुभौ
उभ् [pron]
नाशकौ
नाशक [adj]
हेतू
हेतु [m]
राज्ञा
राजन् [m]
त्याज्यौ
त्यज् [1. Ā.]
जयार्थिना
जय [m]
जयार्थिना
अर्थिन् [adj]
जरासंधविनाशं च राज्ञां च परिमोक्षणम् । यदि कुर्याम यज्ञार्थं किं ततः परमं भवेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जरासंधविनाशं
जरासंध [m]
जरासंधविनाशं
विनाश [m]
च
च [ind]
राज्ञां
राजन् [m]
च
च [ind]
परिमोक्षणम्
परिमोक्षण [n]
यदि
यदि [ind]
कुर्याम
कृ [2. Ā.]
यज्ञार्थं
यज्ञ [m]
यज्ञार्थं
अर्थ [mn]
किं
क [pron]
ततः
ततस् [ind]
परमं
परम [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
अनारम्भे तु नियतो भवेदगुणनिश्चयः । गुणान्निःसंशयाद्राजन्नैर्गुण्यं मन्यसे कथम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनारम्भे
अनारम्भ [m]
तु
तु [ind]
नियतो
नियम् [1. Ā.]
भवेद्
भू [1. Ā.]
अगुणनिश्चयः
अगुण [m]
अगुणनिश्चयः
निश्चय [m]
गुणान्निःसंशयाद्
गुण [mn]
गुणान्निःसंशयाद्
निःसंशय [adj]
राजन्नैर्गुण्यं
राजन् [m]
राजन्नैर्गुण्यं
नैर्गुण्य [n]
मन्यसे
मन् [8. P.]
कथम्
कथम् [ind]
काषायं सुलभं पश्चान्मुनीनां शममिच्छताम् । साम्राज्यं तु तवेच्छन्तो वयं योत्स्यामहे परैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काषायं
काषाय [adj]
सुलभं
सुलभ [adj]
पश्चान्मुनीनां
पश्चात् [ind]
पश्चान्मुनीनां
मुनि [m]
शमम्
शम [m]
इच्छताम्
इष् [1. P.]
साम्राज्यं
साम्राज्य [n]
तु
तु [ind]
तवेच्छन्तो
त्वद् [pron]
तवेच्छन्तो
इष् [1. P.]
वयं
मद् [pron]
योत्स्यामहे
युध् [2. P.]
परैः
पर [pron]