Canonical Ref: MBh 12.329.39
Sanskrit (Devanāgarī)
अथ मैत्रावरुणिः कुम्भयोनिरगस्त्यो महर्षीन्विक्रियमाणांस्तान्नहुषेणापश्यत् । पद्भ्यां च तेनास्पृश्यत । ततः स नहुषमब्रवीदकार्यप्रवृत्त पाप पतस्व महीम् । सर्पो भव यावद्भूमिर्गिरयश्च तिष्ठेयुस्तावदिति । स महर्षिवाक्यसमकालमेव तस्माद्यानादवापतत् ॥
English Scholarly Translation
The foremost of Rishis, viz., Agastya born within a jar, of the semen of Maitra-varuna, saw those foremost of Rishis insulted by Nahusha in that way. Nahusha struck Him with his foot. Agastya said to him,-Wretch, as you are doing a highly improper act, do you fall down on the Earth! Be changed into a snake and do you continue to live in that form as long as the Earth and her hills continue!-As soon as these words were uttered by the great Rishi, Nahusha dropped down from that vehicle.
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अथ
Lemma: अथ
POS: ind
मैत्रावरुणिः
Lemma: मैत्रावरुणि
POS: m
कुम्भयोनिर्
Lemma: कुम्भयोनि
POS: f
अगस्त्यो
Lemma: अगस्त्य
POS: mn
महर्षीन्
Lemma: महत्
POS: adj
महर्षीन्
Lemma: ऋषि
POS: m
विक्रियमाणांस्तान्नहुषेणापश्यत्
Lemma: विकृ
POS: 5. P.
विक्रियमाणांस्तान्नहुषेणापश्यत्
Lemma: तद्
POS: pron
विक्रियमाणांस्तान्नहुषेणापश्यत्
Lemma: नहुष
POS: m
विक्रियमाणांस्तान्नहुषेणापश्यत्
Lemma: पश्
POS: 4. Ā. • Verb: अपश्यत्
पद्भ्यां
Lemma: पद्
POS: m
च
Lemma: च
POS: ind
तेनास्पृश्यत
Lemma: तद्
POS: pron
तेनास्पृश्यत
Lemma: स्पृश्
POS: 6. Ā. • Verb: अस्पृश्यत
ततः
Lemma: ततस्
POS: ind
स
Lemma: तद्
POS: pron
नहुषम्
Lemma: नहुष
POS: m
अब्रवीद्
Lemma: ब्रू
POS: 2. Ā. • Verb: अब्रवीत्
अकार्यप्रवृत्त
Lemma: अकार्य
POS: n
अकार्यप्रवृत्त
Lemma: प्रवृत्
POS: 1. Ā.
पाप
Lemma: पाप
POS: adj
पतस्व
Lemma: पत्
POS: 1. Ā. • Verb: पतस्व
महीम्
Lemma: मही
POS: f
सर्पो
Lemma: सर्प
POS: m
भव
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: भव
यावद्
Lemma: यावत्
POS: ind
भूमिर्
Lemma: भूमि
POS: f
गिरयश्च
Lemma: गिरि
POS: m
गिरयश्च
Lemma: च
POS: ind
तिष्ठेयुस्तावद्
Lemma: स्था
POS: 1. Ā. • Verb: तिष्ठेयुः
तिष्ठेयुस्तावद्
Lemma: तावत्
POS: ind
इति
Lemma: इति
POS: ind
स
Lemma: तद्
POS: pron
महर्षिवाक्यसमकालम्
Lemma: महत्
POS: adj
महर्षिवाक्यसमकालम्
Lemma: ऋषि
POS: m
महर्षिवाक्यसमकालम्
Lemma: वाक्य
POS: n
महर्षिवाक्यसमकालम्
Lemma: सम
POS: pron
महर्षिवाक्यसमकालम्
Lemma: काल
POS: m
एव
Lemma: एव
POS: ind
तस्माद्
Lemma: तद्
POS: pron
यानाद्
Lemma: यान
POS: n
अवापतत्
Lemma: अवपत्
POS: 1. P. • Verb: अवापतत्
Canonical CTS URN Reference
Mahābhārata, MBh 12.329.39. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.