Canonical Ref: MBh 12.283.3
Sanskrit (Devanāgarī)
नित्यं त्रयाणां वर्णानां शूद्रः शुश्रूषुरुच्यते । क्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्तिः पतति द्विजः । शूद्रकर्मा यदा तु स्यात्तदा पतति वै द्विजः ॥
English Scholarly Translation
If the Brahmana, when hard-pressed for a living, performs the duties of either the Kshatriya or the Vaishya, he does not fall off from virtue. When, however, the Brahmana performs the duties of the lowest order, then does he certainly fall off.
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
नित्यं
Lemma: नित्यम्
POS: ind
त्रयाणां
Lemma: त्रि
POS: nr
वर्णानां
Lemma: वर्ण
POS: mn
शूद्रः
Lemma: शूद्र
POS: m
शुश्रूषुर्
Lemma: शुश्रूषु
POS: adj
उच्यते
Lemma: वच्
POS: 2. P. • Verb: उच्यते
क्षत्रधर्मा
Lemma: क्षत्र
POS: n
क्षत्रधर्मा
Lemma: धर्म
POS: mn
वैश्यधर्मा
Lemma: वैश्य
POS: m
वैश्यधर्मा
Lemma: धर्म
POS: mn
नावृत्तिः
Lemma: न
POS: ind
नावृत्तिः
Lemma: आवृत्ति
POS: f
पतति
Lemma: पत्
POS: 1. Ā. • Verb: पतति
द्विजः
Lemma: द्विज
POS: m
शूद्रकर्मा
Lemma: शूद्र
POS: m
शूद्रकर्मा
Lemma: कर्मन्
POS: n
यदा
Lemma: यदा
POS: ind
तु
Lemma: तु
POS: ind
स्यात्
Lemma: अस्
POS: 2. P. • Verb: स्यात्
तदा
Lemma: तदा
POS: ind
पतति
Lemma: पत्
POS: 1. Ā. • Verb: पतति
वै
Lemma: वै
POS: ind
द्विजः
Lemma: द्विज
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Mahābhārata, MBh 12.283.3. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.