Canonical Ref: MBh 12.267.18
Sanskrit (Devanāgarī)
पूर्वं चेतयते जन्तुरिन्द्रियैर्विषयान्पृथक् । विचार्य मनसा पश्चादथ बुद्ध्या व्यवस्यति । इन्द्रियैरुपलब्धार्थान्सर्वान्यस्त्वध्यवस्यति ॥
English Scholarly Translation
At first a living creature perceives various objects through the senses. With Mind he reflects over them, and then with the help of Understanding, he arrives at certainty of knowledge. Endued with Understanding, one arrives at certainty of conclusions regarding objects perceived through the senses.
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
पूर्वं
Lemma: पूर्वम्
POS: ind
चेतयते
Lemma: चेतय्
POS: 10. Ā. • Verb: चेतयते
जन्तुर्
Lemma: जन्तु
POS: m
इन्द्रियैर्
Lemma: इन्द्रिय
POS: n
विषयान्
Lemma: विषय
POS: mn
पृथक्
Lemma: पृथक्
POS: ind
विचार्य
Lemma: विचारय्
POS: 10. Ā.
मनसा
Lemma: मनस्
POS: n
पश्चाद्
Lemma: पश्चात्
POS: ind
अथ
Lemma: अथ
POS: ind
बुद्ध्या
Lemma: बुद्धि
POS: f
व्यवस्यति
Lemma: व्यवसा
POS: 6. Ā. • Verb: व्यवस्यति
इन्द्रियैर्
Lemma: इन्द्रिय
POS: n
उपलब्धार्थान्
Lemma: उपलभ्
POS: 1. P.
उपलब्धार्थान्
Lemma: अर्थ
POS: mn
सर्वान्
Lemma: सर्व
POS: pron
यस्त्वध्यवस्यति
Lemma: यद्
POS: pron
यस्त्वध्यवस्यति
Lemma: तु
POS: ind
यस्त्वध्यवस्यति
Lemma: अध्यवसो
POS: 6. P. • Verb: अध्यवस्यति
Canonical CTS URN Reference
Mahābhārata, MBh 12.267.18. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.