Ādiparva Adhyāya 154
आदिपर्व • अध्यायः 154
Ādiparva Adhyāya 154 of the classical Mahābhārata with 26 verses.
Total: 26 Verses
•
Citations: MBh 1.154.1–26
•
250 Lexicon Terms
गङ्गाद्वारं प्रति महान्बभूवर्षिर्महातपाः । भरद्वाजो महाप्राज्ञः सततं संशितव्रतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गङ्गाद्वारं
गङ्गाद्वार [n]
प्रति
प्रति [ind]
महान्
महत् [adj]
बभूव
भू [1. Ā.]
भगवान्
भगवत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
भरद्वाज
भरद्वाज [m]
इति
इति [ind]
ख्यातः
ख्या [4. P.]
सततं
सततम् [ind]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
सोऽभिषेक्तुं गतो गङ्गां पूर्वमेवागतां सतीम् । ददर्शाप्सरसं तत्र घृताचीमाप्लुतामृषिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभिषेक्तुं
अभिषिच् [4. P.]
ततो
ततस् [ind]
गङ्गां
गङ्गा [f]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
एवागमन्
एव [ind]
एवागमन्
गम् [6. Ā.]
नदीम्
नदी [f]
ददर्शाप्सरसं
दृश् [6. P.]
ददर्शाप्सरसं
अप्सरस् [f]
साक्षाद्
साक्षात् [ind]
घृताचीम्
घृताची [f]
आप्लुताम्
आप्लु [1. P.]
ऋषिः
ऋषि [m]
तस्या वायुर्नदीतीरे वसनं व्यहरत्तदा । अपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा तामृषिश्चकमे ततः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्या
तद् [pron]
वायुः
वायु [m]
समुद्धूतो
समुद्धू [5. P.]
वसनं
वसन [n]
व्यपकर्षत
व्यपकृष् [6. P.]
व्यपकृष्टाम्बरां
व्यपकृष् [6. P.]
व्यपकृष्टाम्बरां
अम्बर [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
ताम्
तद् [pron]
ऋषिश्चकमे
ऋषि [m]
ऋषिश्चकमे
कम् [4. P.]
ततः
ततस् [ind]
तस्यां संसक्तमनसः कौमारब्रह्मचारिणः । हृष्टस्य रेतश्चस्कन्द तदृषिर्द्रोण आदधे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भार्यां
भार्या [f]
तथा
तथा [ind]
व्युच्चरतः
व्युच्चर् [1. Ā.]
कौमारीं
कौमार [adj]
ब्रह्मचारिणीम्
ब्रह्मचारिन् [adj]
ततो
ततस् [ind]
ऽस्य
इदम् [pron]
रेतश्चस्कन्द
रेतस् [n]
रेतश्चस्कन्द
स्कन्द् [1. Ā.]
तद्
तद् [pron]
ऋषिर्
ऋषि [m]
द्रोण
द्रोण [m]
आदधे
आधा [3. Ā.]
ततः समभवद्द्रोणः कुमारस्तस्य धीमतः । अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
समभवद्
सम्भू [1. Ā.]
द्रोणः
द्रोण [m]
कलशे
कलश [mn]
तस्य
तद् [pron]
धीमतः
धीमत् [adj]
अध्यगीष्ट
अधिगा [3. Ā.]
स
तद् [pron]
वेदांश्च
वेद [m]
वेदांश्च
च [ind]
वेदाङ्गानि
वेदाङ्ग [n]
च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
भरद्वाजस्य तु सखा पृषतो नाम पार्थिवः । तस्यापि द्रुपदो नाम तदा समभवत्सुतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भरद्वाजसखा
भरद्वाज [m]
भरद्वाजसखा
सखि [m]
चासीत्
च [ind]
चासीत्
अस् [2. P.]
पृषतो
पृषत [m]
नाम
नाम [ind]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
तस्यापि
तद् [pron]
तस्यापि
अपि [ind]
द्रुपदो
द्रुपद [m]
नाम
नाम [ind]
तदा
तदा [ind]
समभवत्
सम्भू [1. Ā.]
सुतः
सुत [m]
स नित्यमाश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्षतः । चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
आश्रमं
आश्रम [mn]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
द्रोणेन
द्रोण [m]
सह
सह [ind]
पार्षतः
पार्षत [m]
चिक्रीडाध्ययनं
क्रीड् [1. Ā.]
चिक्रीडाध्ययनं
अध्ययन [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
चकार
कृ [2. Ā.]
क्षत्रियर्षभः
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियर्षभः
ऋषभ [m]
ततस्तु पृषतेऽतीते स राजा द्रुपदोऽभवत् । द्रोणोऽपि रामं शुश्राव दित्सन्तं वसु सर्वशः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
व्यतीते
व्यती [2. P.]
पृषते
पृषत [m]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
द्रुपदो
द्रुपद [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
ब्राह्मणेभ्यस्तदा
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणेभ्यस्तदा
तदा [ind]
राजन्
राजन् [m]
दित्सन्तं
दित्स् [Desid. Ā.]
वसु
वसु [n]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
वनं तु प्रस्थितं रामं भरद्वाजसुतोऽब्रवीत् । आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वनं
वन [n]
तु
तु [ind]
प्रस्थितं
प्रस्था [1. Ā.]
रामं
राम [m]
भारद्वाजस्तदाब्रवीत्
भारद्वाज [m]
भारद्वाजस्तदाब्रवीत्
तदा [ind]
भारद्वाजस्तदाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
आगतं
आगम् [6. P.]
वित्तकामं
वित्त [n]
वित्तकामं
काम [m]
मां
मद् [pron]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
द्रोणं
द्रोण [m]
द्विजर्षभम्
द्विजर्षभ [m]
शरीरमात्रमेवाद्य मयेदमवशेषितम् । अस्त्राणि वा शरीरं वा ब्रह्मन्नन्यतरं वृणु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरीरमात्रम्
शरीर [n]
शरीरमात्रम्
मात्र [n]
एवाद्य
एव [ind]
एवाद्य
अद्य [ind]
मयेदम्
मद् [pron]
मयेदम्
इदम् [pron]
अवशेषितम्
अवशेषय् [10. P.]
अस्त्राणि
अस्त्र [mn]
वा
वा [ind]
शरीरं
शरीर [n]
वा
वा [ind]
वरयैतन्
वरय् [10. Ā.]
वरयैतन्
एतद् [pron]
मयोद्यतम्
मद् [pron]
मयोद्यतम्
उद्यम् [6. P.]
अस्त्राणि चैव सर्वाणि तेषां संहारमेव च । प्रयोगं चैव सर्वेषां दातुमर्हति मे भवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्त्राणि
अस्त्र [mn]
च
च [ind]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
शस्त्राणि
शस्त्र [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
प्रयोगं
प्रयोग [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
दातुम्
दा [1. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रददौ भृगुनन्दनः । प्रतिगृह्य ततो द्रोणः कृतकृत्योऽभवत्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथेत्युक्त्वा
तथा [ind]
तथेत्युक्त्वा
इति [ind]
तथेत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
ततस्तस्मै
ततस् [ind]
ततस्तस्मै
तद् [pron]
प्रादाद्
प्रदा [3. Ā.]
अस्त्राणि
अस्त्र [mn]
भार्गवः
भार्गव [m]
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
द्रोणः
द्रोण [m]
कृतकृत्यो
कृतकृत्य [adj]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
संप्रहृष्टमनाश्चापि रामात्परमसंमतम् । ब्रह्मास्त्रं समनुप्राप्य नरेष्वभ्यधिकोऽभवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्प्रहृष्टमनाश्चापि
सम्प्रहृष् [6. P.]
सम्प्रहृष्टमनाश्चापि
मनस् [n]
सम्प्रहृष्टमनाश्चापि
च [ind]
सम्प्रहृष्टमनाश्चापि
अपि [ind]
रामात्
राम [m]
परमसंमतम्
परम [adj]
परमसंमतम्
सम्मन् [8. Ā.]
ब्रह्मास्त्रं
ब्रह्मास्त्र [n]
समनुप्राप्य
समनुप्राप् [5. Ā.]
नरेष्वभ्यधिको
नर [m]
नरेष्वभ्यधिको
अभ्यधिक [adj]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान् । अब्रवीत्पुरुषव्याघ्रः सखायं विद्धि मामिति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्रुपदम्
द्रुपद [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
भारद्वाजः
भारद्वाज [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पार्षतं
पार्षत [m]
राजन्
राजन् [m]
सखायं
सखि [m]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
माम्
मद् [pron]
इति
इति [ind]
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा । नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाश्रोत्रियः
न [ind]
नाश्रोत्रियः
अश्रोत्रिय [adj]
श्रोत्रियस्य
श्रोत्रिय [adj]
नारथी
न [ind]
नारथी
अरथिन् [m]
रथिनः
रथिन् [adj]
सखा
सखि [m]
शूरस्य
शूर [m]
न
न [ind]
सखा
सखि [m]
क्लीबः
क्लीब [adj]
सखिपूर्वं
सखी [f]
सखिपूर्वं
पूर्वम् [ind]
किम्
क [pron]
इष्यते
इष् [1. P.]
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रति बुद्धिमान् । जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
विचिन्त्य
विचिन्तय् [10. Ā.]
धिया
धी [f]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
व्यवस्यति
व्यवसा [6. Ā.]
स
तद् [pron]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
पाण्डोः
पाण्डु [m]
पुत्रान्
पुत्र [m]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
नगरं
नगर [mn]
नागसाह्वयम्
नागसाह्वय [n]
तस्मै पौत्रान्समादाय वसूनि विविधानि च । प्राप्ताय प्रददौ भीष्मः शिष्यान्द्रोणाय धीमते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मणिमुक्ताप्रवालानि
मणि [m]
मणिमुक्ताप्रवालानि
मुक्ता [f]
मणिमुक्ताप्रवालानि
प्रवाल [mn]
वसूनि
वसु [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
प्राप्ताय
प्राप् [1. P.]
प्रददौ
प्रदा [3. Ā.]
भीष्मः
भीष्म [m]
शिष्यान्
शिष्य [m]
द्रोणाय
द्रोण [m]
धीमते
धीमत् [adj]
द्रोणः शिष्यांस्ततः सर्वानिदं वचनमब्रवीत् । समानीय तदा विद्वान्द्रुपदस्यासुखाय वै ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
द्रोणो
द्रोण [m]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
समानीय
समानी [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
द्रुपदस्यासुखाय
द्रुपद [m]
द्रुपदस्यासुखाय
असुख [n]
वै
वै [ind]
आचार्यवेतनं किंचिद्धृदि संपरिवर्तते । कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं स्यात्तदृतं वदतानघाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कार्यं
कृ [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
काङ्क्षितं
काङ्क्ष् [2. Ā.]
किंचिद्धृदि
कश्चित् [pron]
किंचिद्धृदि
हृद् [n]
सम्परिवर्तते
सम्परिवृत् [1. Ā.]
कृतास्त्रैस्तत्
कृतास्त्र [adj]
कृतास्त्रैस्तत्
तद् [pron]
प्रदेयं
प्रदा [3. Ā.]
मे
मद् [pron]
तद्
तद् [pron]
ऋतं
ऋत [n]
वदतानघाः
वद् [1. Ā.]
वदतानघाः
अनघ [adj]
यदा च पाण्डवाः सर्वे कृतास्त्राः कृतनिश्रमाः । ततो द्रोणोऽब्रवीद्भूयो वेतनार्थमिदं वचः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः
वेद [m]
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः
वेदाङ्ग [n]
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः
तत्त्व [n]
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः
ज्ञ [adj]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
कृतनिश्रमाः
कृ [2. Ā.]
कृतनिश्रमाः
निश्रम [m]
ततो
ततस् [ind]
द्रोणो
द्रोण [m]
ऽब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
राजन्न्
राजन् [m]
एकलव्यम्
एकलव्य [m]
इदं
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
पार्षतो द्रुपदो नाम छत्रवत्यां नरेश्वरः । तस्यापकृष्य तद्राज्यं मम शीघ्रं प्रदीयताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
जालपदीं
जालपदी [f]
नाम
नाम [ind]
देवकन्यां
देवकन्या [f]
सुरेश्वरः
सुरेश्वर [m]
तस्यापकृष्य
तद् [pron]
तस्यापकृष्य
अपकृष् [1. Ā.]
तद्
तद् [pron]
राज्यं
राज्य [n]
मम
मद् [pron]
शीघ्रं
शीघ्र [adj]
प्रदीयताम्
प्रदा [3. Ā.]
ततः पाण्डुसुताः पञ्च निर्जित्य द्रुपदं युधि । द्रोणाय दर्शयामासुर्बद्ध्वा ससचिवं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पाण्डुसुताः
पाण्डु [m]
पाण्डुसुताः
सुत [m]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
निर्जित्य
निर्जि [1. P.]
द्रुपदं
द्रुपद [m]
युधि
युध् [f]
द्रोणाय
द्रोण [m]
दर्शयामासुर्
दर्शय् [10. Ā.]
बद्ध्वा
बन्ध् [4. P.]
ससचिवं
स [ind]
ससचिवं
सचिव [m]
तदा
तदा [ind]
प्रार्थयामि त्वया सख्यं पुनरेव नराधिप । अराजा किल नो राज्ञः सखा भवितुमर्हति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रार्थयेयं
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
सख्यं
सख्य [n]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
नरर्षभ
नर [m]
नरर्षभ
ऋषभ [m]
अराजा
अ [ind]
अराजा
राजन् [m]
किल
किल [ind]
नो
नो [ind]
राज्ञां
राजन् [m]
सखा
सखि [m]
भवितुम्
भू [1. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
अतः प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन मया तव । राजासि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहमुत्तरे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतः
अतस् [ind]
प्रयतितं
प्रयत् [1. P.]
राज्ये
राज्य [n]
यज्ञसेन
यज्ञसेन [m]
मया
मद् [pron]
तव
त्वद् [pron]
राजासि
राजन् [m]
राजासि
अस् [2. P.]
दक्षिणे
दक्षिण [adj]
कूले
कूल [n]
भागीरथ्याहम्
भागीरथी [f]
भागीरथ्याहम्
मद् [pron]
उत्तरे
उत्तर [adj]
असत्कारः स सुमहान्मुहूर्तमपि तस्य तु । न व्येति हृदयाद्राज्ञो दुर्मनाः स कृशोऽभवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असत्कारः
असत्कार [m]
स
तद् [pron]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
मुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
अपि
अपि [ind]
तस्य
तद् [pron]
तु
तु [ind]
न
न [ind]
व्येति
वी [2. Ā.]
हृदयाद्
हृदय [n]
राज्ञो
राजन् [m]
दुर्मनाः
दुर्मनस् [adj]
स
तद् [pron]
कृशो
कृश [adj]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]