Ādiparva Adhyāya 197
आदिपर्व • अध्यायः 197
Ādiparva Adhyāya 197 of the classical Mahābhārata with 30 verses.
Total: 30 Verses
•
Citations: MBh 1.197.1–30
•
250 Lexicon Terms
राजन्निःसंशयं श्रेयो वाच्यस्त्वमसि बान्धवैः । न त्वशुश्रूषमाणेषु वाक्यं संप्रतितिष्ठति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजन्
राजन् [m]
निःसंशयं
निःसंशय [adj]
श्रेयो
श्रेयस् [n]
वाच्यस्त्वम्
वच् [2. P.]
वाच्यस्त्वम्
त्वद् [pron]
असि
अस् [2. P.]
बान्धवैः
बान्धव [m]
न
न [ind]
त्वशुश्रूषमाणेषु
तु [ind]
त्वशुश्रूषमाणेषु
अशुश्रूषमाण [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
सम्प्रतितिष्ठति
सम्प्रतिष्ठा [1. P.]
हितं हि तव तद्वाक्यमुक्तवान्कुरुसत्तमः । भीष्मः शांतनवो राजन्प्रतिगृह्णासि तन्न च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हितं
हित [adj]
हि
हि [ind]
तव
त्वद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वाक्यम्
वाक्य [n]
उक्तवान्
वच् [2. P.]
कुरुसत्तमः
कुरु [m]
कुरुसत्तमः
सत्तम [adj]
भीष्मः
भीष्म [m]
शांतनवो
शांतनव [m]
राजन्
राजन् [m]
प्रतिगृह्णासि
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
तन्
तद् [pron]
न
न [ind]
च
च [ind]
तथा द्रोणेन बहुधा भाषितं हितमुत्तमम् । तच्च राधासुतः कर्णो मन्यते न हितं तव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
द्रोणेन
द्रोण [m]
बहुधा
बहुधा [ind]
भाषितं
भाष् [1. P.]
हितम्
हित [adj]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
राधासुतः
राधासुत [m]
कर्णो
कर्ण [m]
मन्यते
मन् [8. P.]
न
न [ind]
हितं
हित [adj]
तव
त्वद् [pron]
चिन्तयंश्च न पश्यामि राजंस्तव सुहृत्तमम् । आभ्यां पुरुषसिंहाभ्यां यो वा स्यात्प्रज्ञयाधिकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चिन्तयंश्च
चिन्तय् [10. Ā.]
चिन्तयंश्च
च [ind]
न
न [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
राजंस्तव
राजन् [m]
राजंस्तव
त्वद् [pron]
सुहृत्तमम्
सुहृत्तम [adj]
आभ्यां
इदम् [pron]
पुरुषसिंहाभ्यां
पुरुष [m]
पुरुषसिंहाभ्यां
सिंह [m]
यो
यद् [pron]
वा
वा [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
प्रज्ञयाधिकः
प्रज्ञा [f]
प्रज्ञयाधिकः
अधिक [adj]
इमौ हि वृद्धौ वयसा प्रज्ञया च श्रुतेन च । समौ च त्वयि राजेन्द्र तेषु पाण्डुसुतेषु च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमौ
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
वृद्धौ
वृध् [6. P.]
वयसा
वयस् [n]
प्रज्ञया
प्रज्ञा [f]
च
च [ind]
श्रुतेन
श्रुत [n]
च
च [ind]
समौ
सम [pron]
च
च [ind]
त्वयि
त्वद् [pron]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
तेषु
तद् [pron]
पाण्डुसुतेषु
पाण्डु [m]
पाण्डुसुतेषु
सुत [m]
च
च [ind]
धर्मे चानवमौ राजन्सत्यतायां च भारत । रामाद्दाशरथेश्चैव गयाच्चैव न संशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मे
धर्म [mn]
चानवमौ
च [ind]
चानवमौ
अनवम [adj]
राजन्
राजन् [m]
सत्यतायां
सत्यता [f]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
रामाद्
राम [m]
दाशरथेश्चैव
दाशरथि [m]
दाशरथेश्चैव
च [ind]
दाशरथेश्चैव
एव [ind]
गयाच्चैव
गय [m]
गयाच्चैव
च [ind]
गयाच्चैव
एव [ind]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
न चोक्तवन्तावश्रेयः पुरस्तादपि किंचन । न चाप्यपकृतं किंचिदनयोर्लक्ष्यते त्वयि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चोक्तवन्तावश्रेयः
च [ind]
चोक्तवन्तावश्रेयः
वच् [2. P.]
चोक्तवन्तावश्रेयः
अश्रेयस् [n]
पुरस्ताद्
पुरस्तात् [ind]
अपि
अपि [ind]
किंचन
कश्चन [pron]
न
न [ind]
चाप्यपकृतं
च [ind]
चाप्यपकृतं
अपि [ind]
चाप्यपकृतं
अपकृ [8. Ā.]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अनयोर्
इदम् [pron]
लक्ष्यते
लक्षय् [10. Ā.]
त्वयि
त्वद् [pron]
ताविमौ पुरुषव्याघ्रावनागसि नृप त्वयि । न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः कथं सत्यपराक्रमौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताविमौ
तद् [pron]
ताविमौ
इदम् [pron]
पुरुषव्याघ्रावनागसि
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रावनागसि
व्याघ्र [m]
पुरुषव्याघ्रावनागसि
अनागस् [adj]
नृप
नृप [m]
त्वयि
त्वद् [pron]
न
न [ind]
मन्त्रयेतां
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
त्वच्छ्रेयः
त्वद् [pron]
त्वच्छ्रेयः
श्रेयस् [n]
किम्
क [pron]
अद्भुततरं
अद्भुततर [adj]
ततः
ततस् [ind]
प्रज्ञावन्तौ नरश्रेष्ठावस्मिँल्लोके नराधिप । त्वन्निमित्तमतो नेमौ किंचिज्जिह्मं वदिष्यतः । इति मे नैष्ठिकी बुद्धिर्वर्तते कुरुनन्दन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रज्ञावन्तौ
प्रज्ञावत् [adj]
नरश्रेष्ठावस्मिंल्लोके
नर [m]
नरश्रेष्ठावस्मिंल्लोके
श्रेष्ठ [adj]
नरश्रेष्ठावस्मिंल्लोके
इदम् [pron]
नरश्रेष्ठावस्मिंल्लोके
लोक [m]
नराधिप
नर [m]
नराधिप
अधिप [m]
त्वन्निमित्तम्
त्वद् [pron]
त्वन्निमित्तम्
निमित्त [n]
अतो
अतस् [ind]
नेमौ
न [ind]
नेमौ
इदम् [pron]
किंचिज्
कश्चित् [pron]
जिह्मं
जिह्म [adj]
वदिष्यतः
वद् [1. Ā.]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
नैष्ठिकी
नैष्ठिक [adj]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
वर्तते
वृत् [3. P.]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
न चार्थहेतोर्धर्मज्ञौ वक्ष्यतः पक्षसंश्रितम् । एतद्धि परमं श्रेयो मेनाते तव भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चार्थहेतोर्
च [ind]
चार्थहेतोर्
अर्थ [mn]
चार्थहेतोर्
हेतु [m]
धर्मज्ञौ
धर्म [mn]
धर्मज्ञौ
ज्ञ [adj]
वक्ष्यतः
वच् [2. P.]
पक्षसंश्रितम्
पक्ष [m]
पक्षसंश्रितम्
संश्रि [1. Ā.]
एतद्धि
एतद् [pron]
एतद्धि
हि [ind]
परमं
परम [adj]
श्रेयो
श्रेयस् [n]
मेनाते
मन् [8. P.]
तव
त्वद् [pron]
भारत
भारत [m]
दुर्योधनप्रभृतयः पुत्रा राजन्यथा तव । तथैव पाण्डवेयास्ते पुत्रा राजन्न संशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनप्रभृतयः
दुर्योधन [m]
दुर्योधनप्रभृतयः
प्रभृति [f]
पुत्रा
पुत्र [m]
राजन्
राजन् [m]
यथा
यथा [ind]
तव
त्वद् [pron]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
पाण्डवेयास्ते
पाण्डवेय [m]
पाण्डवेयास्ते
तद् [pron]
पुत्रा
पुत्र [m]
राजन्
राजन् [m]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
तेषु चेदहितं किंचिन्मन्त्रयेयुरबुद्धितः । मन्त्रिणस्ते न ते श्रेयः प्रपश्यन्ति विशेषतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषु
तद् [pron]
चेद्
चेद् [ind]
अहितं
अहित [adj]
किंचिन्
कश्चित् [pron]
मन्त्रयेयुर्
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
अबुद्धितः
अबुद्धि [f]
मन्त्रिणस्ते
मन्त्रिन् [m]
मन्त्रिणस्ते
त्वद् [pron]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
प्रपश्यन्ति
प्रपश् [4. P.]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
अथ ते हृदये राजन्विशेषस्तेषु वर्तते । अन्तरस्थं विवृण्वानाः श्रेयः कुर्युर्न ते ध्रुवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
ते
त्वद् [pron]
हृदये
हृदय [n]
राजन्
राजन् [m]
विशेषस्तेषु
विशेष [m]
विशेषस्तेषु
तद् [pron]
वर्तते
वृत् [3. P.]
अन्तरस्थं
अन्तर [n]
अन्तरस्थं
स्थ [adj]
विवृण्वानाः
विवृ [9. P.]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
कुर्युर्
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
ते
तद् [pron]
ध्रुवम्
ध्रुवम् [ind]
एतदर्थमिमौ राजन्महात्मानौ महाद्युती । नोचतुर्विवृतं किंचिन्न ह्येष तव निश्चयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतदर्थम्
एतद् [pron]
एतदर्थम्
अर्थ [mn]
इमौ
इदम् [pron]
राजन्
राजन् [m]
महात्मानौ
महात्मन् [adj]
महाद्युती
महत् [adj]
महाद्युती
द्युति [f]
नोचतुर्
न [ind]
नोचतुर्
वच् [2. P.]
विवृतं
विवृ [9. P.]
किंचिन्
कश्चित् [pron]
न
न [ind]
ह्येष
हि [ind]
ह्येष
एतद् [pron]
तव
त्वद् [pron]
निश्चयः
निश्चय [m]
यच्चाप्यशक्यतां तेषामाहतुः पुरुषर्षभौ । तत्तथा पुरुषव्याघ्र तव तद्भद्रमस्तु ते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्चाप्यशक्यतां
यत् [ind]
यच्चाप्यशक्यतां
च [ind]
यच्चाप्यशक्यतां
अपि [ind]
यच्चाप्यशक्यतां
अशक्य [adj]
यच्चाप्यशक्यतां
ता [f]
तेषाम्
तद् [pron]
आहतुः
अह् [1. P.]
पुरुषर्षभौ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभौ
ऋषभ [m]
तत्
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
भविता
भू [1. Ā.]
भद्रे
भद्र [adj]
तव
त्वद् [pron]
तद्
तद् [pron]
भद्रम्
भद्र [n]
अस्तु
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
कथं हि पाण्डवः श्रीमान्सव्यसाची परंतपः । शक्यो विजेतुं संग्रामे राजन्मघवता अपि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
हि
हि [ind]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
सव्यसाची
सव्यसाचिन् [m]
परंतपः
परंतप [adj]
शक्यो
शक्य [adj]
विजेतुं
विजि [1. Ā.]
संग्रामे
संग्राम [mn]
राजन्
राजन् [m]
मघवता
मघवन् [m]
अपि
अपि [ind]
भीमसेनो महाबाहुर्नागायुतबलो महान् । कथं हि युधि शक्येत विजेतुममरैरपि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीमसेनो
भीमसेन [m]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
दण्डपाणिर्
दण्ड [mn]
दण्डपाणिर्
पाणि [m]
इवान्तकः
इव [ind]
इवान्तकः
अन्तक [m]
कथं
कथम् [ind]
हि
हि [ind]
युधि
युध् [f]
शक्येत
शक् [4. P.]
विजेतुम्
विजि [1. Ā.]
अमरैर्
अमर [m]
अपि
अपि [ind]
तथैव कृतिनौ युद्धे यमौ यमसुताविव । कथं विषहितुं शक्यौ रणे जीवितुमिच्छता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
कृतिनौ
कृतिन् [adj]
युद्धे
युद्ध [n]
यमौ
यम [m]
यमसुताविव
यम [m]
यमसुताविव
सुत [m]
यमसुताविव
इव [ind]
कथं
कथम् [ind]
विषहितुं
विषह् [1. P.]
शक्यौ
शक्य [adj]
रणे
रण [m]
जीवितुम्
जीव् [1. Ā.]
इच्छता
इष् [1. P.]
यस्मिन्धृतिरनुक्रोशः क्षमा सत्यं पराक्रमः । नित्यानि पाण्डवश्रेष्ठे स जीयेत कथं रणे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्मिन्
यद् [pron]
धृतिर्
धृति [f]
अनुक्रोशः
अनुक्रोश [m]
क्षमा
क्षमा [f]
सत्यं
सत्य [n]
पराक्रमः
पराक्रम [m]
नित्यानि
नित्य [adj]
पाण्डवश्रेष्ठे
पाण्डव [m]
पाण्डवश्रेष्ठे
श्रेष्ठ [adj]
स
तद् [pron]
जीयेत
जि [9. P.]
कथं
कथम् [ind]
रणे
रण [m]
येषां पक्षधरो रामो येषां मन्त्री जनार्दनः । किं नु तैरजितं संख्ये येषां पक्षे च सात्यकिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येषां
यद् [pron]
पक्षधरो
पक्ष [m]
पक्षधरो
धर [adj]
रामो
राम [m]
येषां
यद् [pron]
मन्त्री
मन्त्रिन् [m]
जनार्दनः
जनार्दन [m]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
तैर्
तद् [pron]
अजितं
अजित [adj]
संख्ये
संख्य [n]
येषां
यद् [pron]
पक्षे
पक्ष [m]
च
च [ind]
सात्यकिः
सात्यकि [m]
द्रुपदः श्वशुरो येषां येषां श्यालाश्च पार्षताः । धृष्टद्युम्नमुखा वीरा भ्रातरो द्रुपदात्मजाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रुपदः
द्रुपद [m]
श्वशुरो
श्वशुर [m]
येषां
यद् [pron]
येषां
यद् [pron]
श्यालाश्च
श्याल [m]
श्यालाश्च
च [ind]
पार्षताः
पार्षत [m]
धृष्टद्युम्नमुखा
धृष्टद्युम्न [m]
धृष्टद्युम्नमुखा
मुख [n]
वीरा
वीर [m]
भ्रातरो
भ्रातृ [m]
द्रुपदात्मजाः
द्रुपद [m]
द्रुपदात्मजाः
आत्मज [m]
सोऽशक्यतां च विज्ञाय तेषामग्रेण भारत । दायाद्यतां च धर्मेण सम्यक्तेषु समाचर ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽशक्यतां
अशक्य [adj]
ऽशक्यतां
ता [f]
च
च [ind]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
तेषाम्
तद् [pron]
अग्रेण
अग्र [n]
भारत
भारत [m]
दायाद्यतां
दायाद्य [n]
दायाद्यतां
ता [f]
च
च [ind]
धर्मेण
धर्म [mn]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
तेषु
तद् [pron]
समाचर
समाचर् [1. Ā.]
इदं निर्दिग्धमयशः पुरोचनकृतं महत् । तेषामनुग्रहेणाद्य राजन्प्रक्षालयात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
निर्दिग्धम्
निर्दिह् [6. P.]
अयशः
अयशस् [n]
पुरोचनकृतं
पुरोचन [m]
पुरोचनकृतं
कृ [2. Ā.]
महत्
महत् [adj]
तेषाम्
तद् [pron]
अनुग्रहेणाद्य
अनुग्रह [m]
अनुग्रहेणाद्य
अद्य [ind]
राजन्
राजन् [m]
प्रक्षालयात्मनः
प्रक्षालय् [10. Ā.]
प्रक्षालयात्मनः
आत्मन् [m]
द्रुपदोऽपि महान्राजा कृतवैरश्च नः पुरा । तस्य संग्रहणं राजन्स्वपक्षस्य विवर्धनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रुपदो
द्रुपद [m]
ऽपि
अपि [ind]
महान्
महत् [adj]
राजा
राजन् [m]
कृतवैरश्च
कृ [2. Ā.]
कृतवैरश्च
वैर [mn]
कृतवैरश्च
च [ind]
नः
मद् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
तस्य
तद् [pron]
संग्रहणं
संग्रहण [n]
राजन्
राजन् [m]
स्वपक्षस्य
स्व [adj]
स्वपक्षस्य
पक्ष [m]
विवर्धनम्
विवर्धन [n]
बलवन्तश्च दाशार्हा बहवश्च विशां पते । यतः कृष्णस्ततस्ते स्युर्यतः कृष्णस्ततो जयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलवन्तश्च
बलवत् [adj]
बलवन्तश्च
च [ind]
दाशार्हा
दाशार्ह [m]
बहवश्च
बहु [adj]
बहवश्च
च [ind]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
यतः
यतस् [ind]
कृष्णस्ततस्ते
कृष्ण [m]
कृष्णस्ततस्ते
ततस् [ind]
कृष्णस्ततस्ते
तद् [pron]
स्युर्
अस् [2. P.]
यतः
यतस् [ind]
कृष्णस्ततो
कृष्ण [m]
कृष्णस्ततो
ततस् [ind]
जयः
जय [m]
यच्च साम्नैव शक्येत कार्यं साधयितुं नृप । को दैवशप्तस्तत्कार्तुं विग्रहेण समाचरेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
साम्नैव
सामन् [n]
साम्नैव
एव [ind]
शक्येत
शक् [4. P.]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
साधयितुं
साधय् [10. Ā.]
नृप
नृप [m]
को
क [pron]
दैवशप्तस्तत्
दैव [n]
दैवशप्तस्तत्
शप् [1. Ā.]
दैवशप्तस्तत्
तद् [pron]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
विग्रहेण
विग्रह [mn]
समाचरेत्
समाचर् [1. Ā.]
श्रुत्वा च जीवतः पार्थान्पौरजानपदो जनः । बलवद्दर्शने गृध्नुस्तेषां राजन्कुरु प्रियम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
च
च [ind]
जीवतः
जीव् [1. Ā.]
पार्थान्
पार्थ [m]
पौरजानपदो
पौर [m]
पौरजानपदो
जानपद [m]
जनः
जन [m]
बलवद्
बलवत् [adj]
दर्शने
दर्शन [n]
गृध्नुस्तेषां
गृध्नु [adj]
गृध्नुस्तेषां
तद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
कुरु
कृ [2. Ā.]
प्रियम्
प्रिय [adj]
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः । अधर्मयुक्ता दुष्प्रज्ञा बाला मैषां वचः कृथाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
दुर्योधनः
दुर्योधन [m]
कर्णः
कर्ण [m]
शकुनिश्चापि
शकुनि [m]
शकुनिश्चापि
च [ind]
शकुनिश्चापि
अपि [ind]
सौबलः
सौबल [m]
अधर्मयुक्ता
अधर्म [m]
अधर्मयुक्ता
युज् [6. Ā.]
दुष्प्रज्ञा
दुष्प्रज्ञ [adj]
बाला
बाल [adj]
मैषां
मा [ind]
मैषां
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
कृथाः
कृ [2. Ā.]
उक्तमेतन्मया राजन्पुरा गुणवतस्तव । दुर्योधनापराधेन प्रजेयं विनशिष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उक्तम्
वच् [2. P.]
एतन्
एतद् [pron]
मया
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
पुरा
पुरा [ind]
गुणवतस्तव
गुणवत् [adj]
गुणवतस्तव
त्वद् [pron]
दुर्योधनापराधेन
दुर्योधन [m]
दुर्योधनापराधेन
अपराध [m]
प्रजेयं
प्रजा [f]
प्रजेयं
इदम् [pron]
विनशिष्यति
विनश् [4. Ā.]