Ādiparva Adhyāya 168
आदिपर्व • अध्यायः 168
Ādiparva Adhyāya 168 of the classical Mahābhārata with 26 verses.
Total: 26 Verses
•
Citations: MBh 1.168.1–26
•
250 Lexicon Terms
मा भैः पुत्रि न भेतव्यं रक्षसस्ते कथंचन । नैतद्रक्षो भयं यस्मात्पश्यसि त्वमुपस्थितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
भैः
भी [1. Ā.]
पुत्रि
पुत्री [f]
न
न [ind]
भेतव्यं
भी [1. Ā.]
रक्षसस्ते
रक्षस् [n]
रक्षसस्ते
त्वद् [pron]
कथंचन
कथंचन [ind]
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
रक्षो
रक्षस् [n]
भयं
भय [n]
यस्मात्
यद् [pron]
पश्यसि
दृश् [6. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
उपस्थितम्
उपस्था [1. Ā.]
राजा कल्माषपादोऽयं वीर्यवान्प्रथितो भुवि । स एषोऽस्मिन्वनोद्देशे निवसत्यतिभीषणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजा
राजन् [m]
कल्माषपादो
कल्माषपाद [m]
ऽयं
इदम् [pron]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
प्रथितो
प्रथ् [1. P.]
भुवि
भू [f]
स
तद् [pron]
एषो
एतद् [pron]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
वनोद्देशे
वन [n]
वनोद्देशे
उद्देश [m]
निवसत्यतिभीषणः
निवस् [1. Ā.]
निवसत्यतिभीषणः
अति [ind]
निवसत्यतिभीषणः
भीषण [adj]
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य वसिष्ठो भगवानृषिः । वारयामास तेजस्वी हुंकरेणैव भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आगतम्
आगम् [6. P.]
अभिप्रेक्ष्य
अभिप्रेक्ष् [1. P.]
वसिष्ठः
वसिष्ठ [m]
श्रेष्ठभाग्
श्रेष्ठ [adj]
श्रेष्ठभाग्
भाज् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
वारयामास
वारय् [10. Ā.]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
हुंकारेणैव
हुंकार [m]
हुंकारेणैव
एव [ind]
भारत
भारत [m]
मन्त्रपूतेन च पुनः स तमभ्युक्ष्य वारिणा । मोक्षयामास वै घोराद्राक्षसाद्राजसत्तमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्त्रपूतेन
मन्त्र [mn]
मन्त्रपूतेन
पू [1. P.]
च
च [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
स
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
अभ्युक्ष्य
अभ्युक्ष् [6. P.]
वारिणा
वारि [n]
मोक्षयामास
मोक्षय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
घोराद्
घोर [adj]
राक्षसाद्
राक्षस [m]
राजसत्तमम्
राजन् [m]
राजसत्तमम्
सत्तम [adj]
स हि द्वादश वर्षाणि वसिष्ठस्यैव तेजसा । ग्रस्त आसीद्गृहेणेव पर्वकाले दिवाकरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लेभे
लभ् [1. P.]
संवरणो
संवरण [m]
भार्यां
भार्या [f]
वसिष्ठस्यैव
वसिष्ठ [m]
वसिष्ठस्यैव
एव [ind]
तेजसा
तेजस् [n]
ग्रस्त
ग्रस् [1. Ā.]
आसीद्
अस् [2. P.]
गृहेणेव
गृह [n]
गृहेणेव
इव [ind]
पर्वकाले
पर्वन् [n]
पर्वकाले
काल [m]
दिवाकरः
दिवाकर [m]
रक्षसा विप्रमुक्तोऽथ स नृपस्तद्वनं महत् । तेजसा रञ्जयामास संध्याभ्रमिव भास्करः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रक्षसा
रक्षस् [n]
विप्रमुक्तो
विप्रमुच् [6. Ā.]
ऽथ
अथ [ind]
स
तद् [pron]
नृपस्तद्
नृप [m]
नृपस्तद्
तद् [pron]
वनं
वन [n]
महत्
महत् [adj]
तेजसा
तेजस् [n]
रञ्जयामास
रञ्जय् [10. Ā.]
संध्याभ्रम्
संध्या [f]
संध्याभ्रम्
अभ्र [mn]
इव
इव [ind]
भास्करः
भास्कर [m]
प्रतिलभ्य ततः संज्ञामभिवाद्य कृताञ्जलिः । उवाच नृपतिः काले वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिडिम्बा
हिडिम्बा [f]
तु
तु [ind]
ततः
ततस् [ind]
कुन्तीम्
कुन्ती [f]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
नृपतिः
नृपति [m]
काले
काल [m]
वसिष्ठम्
वसिष्ठ [m]
ऋषिसत्तमम्
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमम्
सत्तम [adj]
सौदासोऽहं महाभाग याज्यस्ते द्विजसत्तम । अस्मिन्काले यदिष्टं ते ब्रूहि किं करवाणि ते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सौदासो
सौदास [m]
ऽहं
मद् [pron]
महाभाग
महाभाग [adj]
याज्यस्ते
याजय् [10. Ā.]
याज्यस्ते
त्वद् [pron]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
अयम्
इदम् [pron]
अस्म्यसितापाङ्गे
अस् [2. P.]
अस्म्यसितापाङ्गे
असित [adj]
अस्म्यसितापाङ्गे
अपाङ्ग [m]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
किं
क [pron]
करवाणि
कृ [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
वृत्तमेतद्यथाकालं गच्छ राज्यं प्रशाधि तत् । ब्राह्मणांश्च मनुष्येन्द्र मावमंस्थाः कदाचन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृत्तम्
वृत्त [n]
एतद्
एतद् [pron]
यथाकालं
यथाकाल [m]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
राज्यं
राज्य [n]
प्रशाधि
प्रशास् [2. Ā.]
तत्
तद् [pron]
ब्राह्मणांश्च
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणांश्च
च [ind]
मनुष्येन्द्र
मनुष्य [m]
मनुष्येन्द्र
इन्द्र [m]
मावमंस्थाः
मा [ind]
मावमंस्थाः
अवमन् [4. P.]
कदाचन
कदाचन [ind]
नावमंस्याम्यहं ब्रह्मन्कदाचिद्ब्राह्मणर्षभान् । त्वन्निदेशे स्थितः शश्वत्पुजयिष्याम्यहं द्विजान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नावमंस्याम्यहं
न [ind]
नावमंस्याम्यहं
अवमन् [4. P.]
नावमंस्याम्यहं
मद् [pron]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
ब्राह्मणर्षभान्
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणर्षभान्
ऋषभ [m]
त्वन्निदेशे
त्वद् [pron]
त्वन्निदेशे
निदेश [m]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
शश्वत्
शश्वत् [ind]
पूजयिष्याम्यहं
पूजय् [10. Ā.]
पूजयिष्याम्यहं
मद् [pron]
द्विजान्
द्विज [m]
इक्ष्वाकूणां तु येनाहमनृणः स्यां द्विजोत्तम । तत्त्वत्तः प्राप्तुमिच्छामि वरं वेदविदां वर ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इक्ष्वाकूणां
इक्ष्वाकु [m]
तु
तु [ind]
येनाहम्
यद् [pron]
येनाहम्
मद् [pron]
अनृणः
अनृण [adj]
स्यां
अस् [2. P.]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
तत्
तद् [pron]
त्वत्तः
त्वद् [pron]
प्राप्तुम्
प्राप् [1. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
वरं
वर [mn]
वेदविदां
वेद [m]
वेदविदां
विद् [adj]
वर
वर [adj]
अपत्यायेप्सितां मह्यं महिषीं गन्तुमर्हसि । शीलरूपगुणोपेतामिक्ष्वाकुकुलवृद्धये ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपत्यायेप्सितां
अपत्य [n]
अपत्यायेप्सितां
ईप्सय् [Desid. Ā.]
मह्यं
मद् [pron]
महिषीं
महिषी [f]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
शीलरूपगुणोपेताम्
शील [mn]
शीलरूपगुणोपेताम्
रूप [n]
शीलरूपगुणोपेताम्
गुण [mn]
शीलरूपगुणोपेताम्
उपे [2. Ā.]
इक्ष्वाकुकुलवृद्धये
इक्ष्वाकु [m]
इक्ष्वाकुकुलवृद्धये
कुल [n]
इक्ष्वाकुकुलवृद्धये
वृद्धि [f]
ददानीत्येव तं तत्र राजानं प्रत्युवाच ह । वसिष्ठः परमेष्वासं सत्यसंधो द्विजोत्तमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददानीत्येव
दा [1. Ā.]
ददानीत्येव
इति [ind]
ददानीत्येव
एव [ind]
तं
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
राजानं
राजन् [m]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
ह
ह [ind]
वसिष्ठः
वसिष्ठ [m]
परमेष्वासं
परम [adj]
परमेष्वासं
इष्वास [m]
सत्यसंधो
सत्य [adj]
सत्यसंधो
संधा [f]
द्विजोत्तमः
द्विजोत्तम [m]
ततः प्रतिययौ काले वसिष्ठसहितोऽनघ । ख्यातं पुरवरं लोकेष्वयोध्यां मनुजेश्वरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रतिययौ
प्रतिया [2. P.]
काले
काल [m]
वसिष्ठसहितो
वसिष्ठ [m]
वसिष्ठसहितो
सहित [adj]
ऽनघ
अनघ [adj]
ख्यातं
ख्या [4. P.]
पुरवरं
पुर [n]
पुरवरं
वर [adj]
लोकेष्वयोध्यां
लोक [m]
लोकेष्वयोध्यां
अयोध्या [f]
मनुजेश्वरः
मनुज [m]
मनुजेश्वरः
ईश्वर [m]
तं प्रजाः प्रतिमोदन्त्यः सर्वाः प्रत्युद्ययुस्तदा । विपाप्मानं महात्मानं दिवौकस इवेश्वरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
प्रजाः
प्रजा [f]
प्रतिमोदन्त्यः
प्रतिमुद् [1. P.]
सर्वाः
सर्व [pron]
प्रत्युद्ययुस्तदा
प्रत्युद्या [2. P.]
प्रत्युद्ययुस्तदा
तदा [ind]
विपाप्मानं
विपाप्मन् [adj]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
दिवौकस
दिवौकस् [m]
इवेश्वरम्
इव [ind]
इवेश्वरम्
ईश्वर [m]
अचिरात्स मनुष्येन्द्रो नगरीं पुण्यकर्मणाम् । विवेश सहितस्तेन वसिष्ठेन महात्मना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अप्रजात्वं
अप्रजा [f]
अप्रजात्वं
त्व [n]
मनुष्येन्द्र
मनुष्य [m]
मनुष्येन्द्र
इन्द्र [m]
साधु
साधु [adj]
मा
मा [ind]
पुष्करेक्षण
पुष्कर [n]
पुष्करेक्षण
ईक्षण [n]
विवेश
विश् [4. P.]
सहितस्तेन
सहित [adj]
सहितस्तेन
तद् [pron]
वसिष्ठेन
वसिष्ठ [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
ददृशुस्तं ततो राजन्नयोध्यावासिनो जनाः । पुष्येण सहितं काले दिवाकरमिवोदितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददृशुस्तं
दृश् [6. P.]
ददृशुस्तं
तद् [pron]
ततो
ततस् [ind]
राजन्न्
राजन् [m]
अयोध्यावासिनो
अयोध्या [f]
अयोध्यावासिनो
वासिन् [adj]
जनाः
जन [m]
पुष्येण
पुष्य [mn]
सहितं
सहित [adj]
काले
काल [m]
दिवाकरम्
दिवाकर [m]
इवोदितम्
इव [ind]
इवोदितम्
उदि [4. Ā.]
स हि तां पूरयामास लक्ष्म्या लक्ष्मीवतां वरः । अयोध्यां व्योम शीतांशुः शरत्काल इवोदितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
तां
तद् [pron]
पूरयामास
पूरय् [10. Ā.]
लक्ष्म्या
लक्ष्मी [f]
लक्ष्मीवतां
लक्ष्मीवत् [adj]
वरः
वर [adj]
अयोध्यां
अयोध्या [f]
व्योम
व्योमन् [mn]
शीतांशुः
शीतांशु [m]
शरत्काल
शरद् [f]
शरत्काल
काल [m]
इवोदितः
इव [ind]
इवोदितः
उदि [4. Ā.]
संसिक्तमृष्टपन्थानं पताकोच्छ्रयभूषितम् । मनः प्रह्लादयामासा तस्य तत्पुरमुत्तमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संसिक्तमृष्टपन्थानं
संसिच् [6. P.]
संसिक्तमृष्टपन्थानं
मृज् [7. Ā.]
संसिक्तमृष्टपन्थानं
पथिन् [m]
पताकोच्छ्रयभूषितम्
पताका [f]
पताकोच्छ्रयभूषितम्
उच्छ्रय [m]
पताकोच्छ्रयभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
मनः
मनस् [n]
प्रह्लादयामास
प्रह्लादय् [10. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
तत्
तद् [pron]
पुरम्
पुर [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
तुष्टपुष्टजनाकीर्णा सा पुरी कुरुनन्दन । अशोभत तदा तेन शक्रेणेवामरावती ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तुष्टपुष्टजनाकीर्णा
तुष् [4. Ā.]
तुष्टपुष्टजनाकीर्णा
पुष् [2. P.]
तुष्टपुष्टजनाकीर्णा
जन [m]
तुष्टपुष्टजनाकीर्णा
आकृ [6. P.]
सा
तद् [pron]
पुरी
पुरी [f]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
अशोभत
शुभ् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
तेन
तद् [pron]
शक्रेणेवामरावती
शक्र [m]
शक्रेणेवामरावती
इव [ind]
शक्रेणेवामरावती
अमरावती [f]
ततः प्रविष्टे राजेन्द्रे तस्मिन्राजनि तां पुरीम् । तस्य राज्ञोऽऽज्ञया देवी वसिष्ठमुपचक्रमे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रविष्टे
प्रविश् [4. P.]
राजेन्द्रे
राजन् [m]
राजेन्द्रे
इन्द्र [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
राजनि
राजन् [m]
तां
तद् [pron]
पुरीम्
पुरी [f]
तस्य
तद् [pron]
राज्ञ
राजन् [m]
आज्ञया
आज्ञा [f]
देवी
देवी [f]
वसिष्ठम्
वसिष्ठ [m]
उपचक्रमे
उपक्रम् [1. Ā.]
ऋतावथ महर्षिः स संबभूव तया सह । देव्या दिव्येन विधिना वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋतावथ
ऋतु [m]
ऋतावथ
अथ [ind]
महर्षिः
महत् [adj]
महर्षिः
ऋषि [m]
स
तद् [pron]
संबभूव
सम्भू [1. Ā.]
तया
तद् [pron]
सह
सह [ind]
देव्या
देवी [f]
दिव्येन
दिव्य [adj]
विधिना
विधि [m]
वसिष्ठः
वसिष्ठ [m]
श्रेष्ठभाग्
श्रेष्ठ [adj]
श्रेष्ठभाग्
भाज् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
अथ तस्यां समुत्पन्ने गर्भे स मुनिसत्तमः । राज्ञाभिवादितस्तेन जगाम पुनराश्रमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
तस्यां
तद् [pron]
समुत्पन्ने
समुत्पद् [4. P.]
गर्भे
गर्भ [m]
स
तद् [pron]
मुनिसत्तमः
मुनि [m]
मुनिसत्तमः
सत्तम [adj]
राज्ञाभिवादितस्तेन
राजन् [m]
राज्ञाभिवादितस्तेन
अभिवादय् [10. Ā.]
राज्ञाभिवादितस्तेन
तद् [pron]
जगाम
गम् [6. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
आश्रमम्
आश्रम [mn]
दीर्घकालधृतं गर्भं सुषाव न तु तं यदा । साथ देव्यश्मना कुक्षिं निर्बिभेद तदा स्वकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घकालधृतं
दीर्घ [adj]
दीर्घकालधृतं
काल [m]
दीर्घकालधृतं
धृ [4. P.]
गर्भं
गर्भ [m]
सुषाव
सू [1. Ā.]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
यदा
यदा [ind]
साथ
तद् [pron]
साथ
अथ [ind]
देव्यश्मना
देवी [f]
देव्यश्मना
अश्मन् [mn]
कुक्षिं
कुक्षि [mf]
निर्बिभेद
निर्भिद् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
स्वकम्
स्वक [adj]
द्वादशेऽथ ततो वर्षे स जज्ञे मनुजर्षभ । अश्मको नाम राजर्षिः पोतनं यो न्यवेशयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वादशे
द्वादश [adj]
ऽथ
अथ [ind]
ततो
ततस् [ind]
वर्षे
वर्ष [mn]
स
तद् [pron]
जज्ञे
जन् [4. P.]
मनुजर्षभ
मनुज [m]
मनुजर्षभ
ऋषभ [m]
अश्मको
अश्मक [m]
नाम
नाम [ind]
राजर्षिः
राजर्षि [m]
पोतनं
पोतन [n]
यो
यद् [pron]
न्यवेशयत्
निवेशय् [10. Ā.]