Ādiparva Adhyāya 161
आदिपर्व • अध्यायः 161
Ādiparva Adhyāya 161 of the classical Mahābhārata with 21 verses.
Total: 21 Verses
•
Citations: MBh 1.161.1–21
•
250 Lexicon Terms
अथ तस्यामदृश्यायां नृपतिः काममोहितः । पातनः शत्रुसंघानां पपात धरणीतले ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
तस्याम्
तद् [pron]
अदृश्यायां
अदृश्य [adj]
नृपतिः
नृपति [m]
काममोहितः
काम [m]
काममोहितः
मोहय् [10. Ā.]
पातनः
पातन [adj]
शत्रुसंघानां
शत्रु [m]
शत्रुसंघानां
संघ [m]
पपात
पत् [1. Ā.]
धरणीतले
धरणी [f]
धरणीतले
तल [mn]
तस्मिन्निपतिते भूमावथ सा चारुहासिनी । पुनः पीनायतश्रोणी दर्शयामास तं नृपम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
निपतिते
निपत् [1. Ā.]
भूमावथ
भूमि [f]
भूमावथ
अथ [ind]
सा
तद् [pron]
चारुहासिनी
चारु [adj]
चारुहासिनी
हासिन् [adj]
पुनः
पुनर् [ind]
पीनायतश्रोणी
पीन [adj]
पीनायतश्रोणी
आयम् [6. P.]
पीनायतश्रोणी
श्रोणी [f]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
नृपम्
नृप [m]
अथाबभाषे कल्याणी वाचा मधुरया नृपम् । तं कुरूणां कुलकरं कामाभिहतचेतसम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाबभाषे
अथ [ind]
अथाबभाषे
आभाष् [1. Ā.]
कल्याणी
कल्याण [adj]
वाचा
वाच् [f]
मधुरया
मधुर [adj]
नृपम्
नृप [m]
तं
तद् [pron]
कुरूणां
कुरु [m]
कुलकरं
कुल [n]
कुलकरं
कर [adj]
कामाभिहतचेतसम्
काम [m]
कामाभिहतचेतसम्
अभिहन् [4. P.]
कामाभिहतचेतसम्
चेतस् [n]
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते न त्वमर्हस्यरिंदम । मोहं नृपतिशार्दूल गन्तुमाविष्कृतः क्षितौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
न
न [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अर्हस्यरिंदम
अर्ह् [1. Ā.]
अर्हस्यरिंदम
अरिंदम [adj]
मोहं
मोह [m]
नृपतिशार्दूल
नृपति [m]
नृपतिशार्दूल
शार्दूल [m]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
आविष्कृतः
आविष्कृ [8. Ā.]
क्षितौ
क्षिति [f]
एवमुक्तोऽथ नृपतिर्वाचा मधुरया तदा । ददर्श विपुलश्रोणीं तामेवाभिमुखे स्थिताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
ऽथ
अथ [ind]
नृपतिर्
नृपति [m]
वाचा
वाच् [f]
मधुरया
मधुर [adj]
तदा
तदा [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
विपुलश्रोणीं
विपुल [adj]
विपुलश्रोणीं
श्रोणी [f]
ताम्
तद् [pron]
एवाभिमुखे
एव [ind]
एवाभिमुखे
अभिमुख [adj]
स्थिताम्
स्था [1. Ā.]
अथ तामसितापाङ्गीमाबभाषे नराधिपः । मन्मथाग्निपरीतात्मा संदिग्धाक्षरया गिरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
ताम्
तद् [pron]
असितापाङ्गीम्
असितापाङ्ग [adj]
आबभाषे
आभाष् [1. Ā.]
नराधिपः
नर [m]
नराधिपः
अधिप [m]
मन्मथाग्निपरीतात्मा
मन्मथ [m]
मन्मथाग्निपरीतात्मा
अग्नि [m]
मन्मथाग्निपरीतात्मा
परी [2. Ā.]
मन्मथाग्निपरीतात्मा
आत्मन् [m]
संदिग्धाक्षरया
संदिह् [2. Ā.]
संदिग्धाक्षरया
अक्षर [n]
गिरा
गिर् [f]
साधु मामसितापाङ्गे कामार्तं मत्तकाशिनि । भजस्व भजमानं मां प्राणा हि प्रजहन्ति माम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साधु
साधु [adj]
माम्
मद् [pron]
असितापाङ्गे
असित [adj]
असितापाङ्गे
अपाङ्ग [m]
कामार्तं
काम [m]
कामार्तं
आर्त [adj]
मत्तकाशिनि
मत्तकाशिनी [f]
भजस्व
भज् [1. Ā.]
भजमानं
भज् [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
प्राणा
प्राण [m]
हि
हि [ind]
प्रजहन्ति
प्रहा [3. Ā.]
माम्
मद् [pron]
त्वदर्थं हि विशालाक्षि मामयं निशितैः शरैः । कामः कमलगर्भाभे प्रतिविध्यन्न शाम्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वदर्थं
त्वद् [pron]
त्वदर्थं
अर्थ [mn]
हि
हि [ind]
विशालाक्षि
विशाल [adj]
विशालाक्षि
अक्ष [adj]
माम्
मद् [pron]
अयं
इदम् [pron]
निशितैः
निशा [3. Ā.]
शरैः
शर [m]
कामः
काम [m]
कमलगर्भाभे
कमल [mn]
कमलगर्भाभे
गर्भ [m]
कमलगर्भाभे
आभ [adj]
प्रतिविध्यन्
प्रतिव्यध् [4. Ā.]
न
न [ind]
शाम्यति
शम् [1. P.]
ग्रस्तमेवमनाक्रन्दे भद्रे काममहाहिना । सा त्वं पीनायतश्रोणि पर्याप्नुहि शुभानने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ग्रस्तम्
ग्रस् [1. Ā.]
एवम्
एवम् [ind]
अनाक्रन्दे
अनाक्रन्द [adj]
भद्रे
भद्र [adj]
काममहाहिना
काम [m]
काममहाहिना
महत् [adj]
काममहाहिना
अहि [m]
सा
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
पीनायतश्रोणि
पीन [adj]
पीनायतश्रोणि
आयम् [6. P.]
पीनायतश्रोणि
श्रोणी [f]
पर्याप्नुहि
पर्याप् [5. Ā.]
शुभानने
शुभ [adj]
शुभानने
आनन [n]
त्वय्यधीना हि मे प्राणाः किंनरोद्गीतभाषिणि । चारुसर्वानवद्याङ्गि पद्मेन्दुसदृशानने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वय्यधीना
त्वद् [pron]
त्वय्यधीना
अधीन [adj]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
प्राणाः
प्राण [m]
किंनरोद्गीतभाषिणि
किंनर [mn]
किंनरोद्गीतभाषिणि
उद्गीत [n]
किंनरोद्गीतभाषिणि
भाषिन् [adj]
चारुसर्वानवद्याङ्गि
चारु [adj]
चारुसर्वानवद्याङ्गि
सर्व [pron]
चारुसर्वानवद्याङ्गि
अनवद्य [adj]
चारुसर्वानवद्याङ्गि
अङ्ग [adj]
पद्मेन्दुसदृशानने
पद्म [mn]
पद्मेन्दुसदृशानने
इन्दु [m]
पद्मेन्दुसदृशानने
सदृश [adj]
पद्मेन्दुसदृशानने
आनन [n]
न ह्यहं त्वदृते भीरु शक्ष्ये जीवितुमात्मना । तस्मात्कुरु विशालाक्षि मय्यनुक्रोशमङ्गने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ह्यहं
हि [ind]
ह्यहं
मद् [pron]
त्वद्
त्वद् [pron]
ऋते
ऋते [ind]
भीरु
भीरु [adj]
शक्ष्ये
शक् [4. P.]
जीवितुम्
जीव् [1. Ā.]
आत्मना
आत्मन् [m]
तस्मात्
तद् [pron]
कुरु
कृ [2. Ā.]
विशालाक्षि
विशाल [adj]
विशालाक्षि
अक्ष [adj]
मय्यनुक्रोशम्
मद् [pron]
मय्यनुक्रोशम्
अनुक्रोश [m]
अङ्गने
अङ्गना [f]
भक्तं मामसितापाङ्गे न परित्यक्तुमर्हसि । त्वं हि मां प्रीतियोगेन त्रातुमर्हसि भामिनि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भक्तं
भक्त [m]
माम्
मद् [pron]
असितापाङ्गे
असित [adj]
असितापाङ्गे
अपाङ्ग [m]
न
न [ind]
परित्यक्तुम्
परित्यज् [1. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
मां
मद् [pron]
प्रीतियोगेन
प्रीति [f]
प्रीतियोगेन
योग [m]
त्रातुम्
त्रा [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
भामिनि
भामिनी [f]
गान्धर्वेण च मां भीरु विवाहेनैहि सुन्दरि । विवाहानां हि रम्भोरु गान्धर्वः श्रेष्ठ उच्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गान्धर्वेण
गान्धर्व [adj]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
भीरु
भीरु [adj]
विवाहेनैहि
विवाह [m]
विवाहेनैहि
ए [2. P.]
सुन्दरि
सुन्दरी [f]
विवाहानां
विवाह [m]
हि
हि [ind]
रम्भोरु
रम्भा [f]
रम्भोरु
ऊरु [mf]
गान्धर्वः
गान्धर्व [adj]
श्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
उच्यते
वच् [2. P.]
नाहमीशात्मनो राजन्कन्या पितृमती ह्यहम् । मयि चेदस्ति ते प्रीतिर्याचस्व पितरं मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाहम्
न [ind]
नाहम्
मद् [pron]
ईशात्मनो
ईशा [f]
ईशात्मनो
आत्मन् [m]
राजन्
राजन् [m]
कन्या
कन्या [f]
पितृमती
पितृमत् [adj]
ह्यहम्
हि [ind]
ह्यहम्
मद् [pron]
मयि
मद् [pron]
चेद्
चेद् [ind]
अस्ति
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
प्रीतिर्
प्रीति [f]
याचस्व
याच् [1. Ā.]
पितरं
पितृ [m]
मम
मद् [pron]
यथा हि ते मया प्राणाः संगृहीता नरेश्वर । दर्शनादेव भूयस्त्वं तथा प्राणान्ममाहरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
मया
मद् [pron]
प्राणाः
प्राण [m]
संगृहीता
संग्रह् [6. P.]
नरेश्वर
नरेश्वर [m]
दर्शनाद्
दर्शन [n]
एव
एव [ind]
भूयस्त्वं
भूयस् [ind]
भूयस्त्वं
त्वद् [pron]
तथा
तथा [ind]
प्राणान्
प्राण [m]
ममाहरः
मद् [pron]
ममाहरः
हृ [2. P.]
न चाहमीशा देहस्य तस्मान्नृपतिसत्तम । समीपं नोपगच्छामि न स्वतन्त्रा हि योषितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चाहम्
च [ind]
चाहम्
मद् [pron]
ईशा
ईशा [f]
देहस्य
देह [mn]
तस्मान्
तद् [pron]
नृपतिसत्तम
नृपति [m]
नृपतिसत्तम
सत्तम [adj]
समीपं
समीप [n]
नोपगच्छामि
न [ind]
नोपगच्छामि
उपगम् [6. P.]
न
न [ind]
स्वतन्त्रा
स्वतन्त्र [adj]
हि
हि [ind]
योषितः
योषित् [f]
का हि सर्वेषु लोकेषु विश्रुताभिजनं नृपम् । कन्या नाभिलषेन्नाथं भर्तारं भक्तवत्सलम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
का
क [pron]
हि
हि [ind]
सर्वेषु
सर्व [pron]
लोकेषु
लोक [m]
विश्रुताभिजनं
विश्रु [5. Ā.]
विश्रुताभिजनं
अभिजन [mn]
नृपम्
नृप [m]
कन्या
कन्या [f]
नाभिलषेन्
न [ind]
नाभिलषेन्
अभिलष् [4. P.]
नाथं
नाथ [m]
भर्तारं
भर्तृ [m]
भक्तवत्सलम्
भक्त [m]
भक्तवत्सलम्
वत्सल [adj]
तस्मादेवंगते काले याचस्व पितरं मम । आदित्यं प्रणिपातेन तपसा नियमेन च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तद् [pron]
एवंगते
एवंगत [adj]
काले
काल [m]
याचस्व
याच् [1. Ā.]
पितरं
पितृ [m]
मम
मद् [pron]
आदित्यं
आदित्य [m]
प्रणिपातेन
प्रणिपात [m]
तपसा
तपस् [n]
नियमेन
नियम [m]
च
च [ind]
स चेत्कामयते दातुं तव मामरिमर्दन । भविष्याम्यथ ते राजन्सततं वशवर्तिनी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चेत्
चेद् [ind]
कामयते
कामय् [10. P.]
दातुं
दा [1. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
माम्
मद् [pron]
अरिमर्दन
अरि [m]
अरिमर्दन
मर्दन [adj]
छायेवानपगा
छाया [f]
छायेवानपगा
इव [ind]
छायेवानपगा
अनपग [adj]
राजन्
राजन् [m]
सततं
सततम् [ind]
वशवर्तिनी
वश [m]
वशवर्तिनी
वर्तिन् [adj]
अहं हि तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता । अस्य लोकप्रदीपस्य सवितुः क्षत्रियर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
तपती
तपती [f]
नाम
नाम [ind]
सावित्र्यवरजा
सावित्री [f]
सावित्र्यवरजा
अवरजा [f]
सुता
सुता [f]
अस्य
इदम् [pron]
लोकप्रदीपस्य
लोक [m]
लोकप्रदीपस्य
प्रदीप [m]
सवितुः
सवितृ [m]
क्षत्रियर्षभ
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियर्षभ
ऋषभ [m]