Canonical Ref: KS 7.67
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
न नूनमारूढरुषा शरीरमनेन दग्धं कुसुमायुधस्य । व्रीडादमुं देवमुदीक्ष्य मन्ये संन्यस्तदेहः स्वयमेव कामः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
नेति । आरुढरुषा प्ररुढकोपेनानेन हरेण कुसुमायुधस्य कामस्य शरीरं न दग्धं नूनं किन्तु कामोऽमुं देवमुदीक्ष्य दृष्ट्वा व्रीडात्सौन्दर्येणजितोऽस्मीति लज्जया स्वयमेव संन्यस्तदेहस्त्यक्तदेह इति मन्ये इत्युत्प्रेक्षा । न स्वयं न्यस्ताकृतेः कोपः संभवतीति भावः
अन्वयः:
आरुढरुषा अनेन कुसुमायुधस्य शरीरं न दग्धं नूनम् । (किन्तु) कामः अमुम् देवम् उदीक्ष्य व्रीडात् स्वयम् एव संन्यस्तदेहः (इति) मन्ये ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
न
Lemma: न
POS: ind
नूनम्
Lemma: नूनम्
POS: ind
आरूढरुषा
Lemma: आरुह्
POS: 6. Ā.
आरूढरुषा
Lemma: रुष्
POS: f
शरीरम्
Lemma: शरीर
POS: n
अनेन
Lemma: इदम्
POS: pron
दग्धं
Lemma: दह्
POS: 2. P.
कुसुमायुधस्य
Lemma: कुसुमायुध
POS: m
व्रीडाद्
Lemma: व्रीड
POS: m
अमुं
Lemma: अदस्
POS: pron
देवम्
Lemma: देव
POS: m
उदीक्ष्य
Lemma: उदीक्ष्
POS: 1. P.
मन्ये
Lemma: मन्
POS: 8. P. • Verb: मन्ये
संन्यस्तदेहः
Lemma: संन्यस्
POS: 1. Ā.
संन्यस्तदेहः
Lemma: देह
POS: mn
स्वयम्
Lemma: स्वयम्
POS: ind
एव
Lemma: एव
POS: ind
कामः
Lemma: काम
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.67. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.