Canonical Ref: KS 7.49
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
खे खेलगामी तमुवाह वाहः सशब्दचामीकरकिङ्किणीकः । तटाभिघातादिव लग्नपङ्के धुन्वन्मुहुः प्रोतघने विषाणे ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
ख इति । ख आकाशे खेलं सुन्दरं गच्छतीति खेलगामी । सशब्दाः शब्दायमानाश्चामीकरकिंकिण्यः काञ्चनक्षुद्रघण्टिका यस्य स तथोक्तः । `किङ्किणी क्षुद्रधण्टिका` इत्यमरः । `नद्युतश्च` इति कप् । वाह्यतेऽनेनेति वाहो वृषभः । करणे घञ् । प्रोतघने स्यूतमेघे अत एव तटाभिघाताद्रोधोभेदाल्लग्नपङ्के श्लिष्टकर्दमे इव स्थिते विषाणे श्रृङ्गे मुहुर्धुन्वंस्तं हरमुवाह वहति स्म
अन्वयः:
खे खेलगामी सशब्दचामीकरकिङ्किणीकः वाहः प्रोतघने तटाऽभिघातात् लग्नपङ्के इव विषाणे मुहुः धुन्वन् (सन्) तम् उवाह ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
खे
Lemma: ख
POS: n
खेलगामी
Lemma: खेल
POS: adj
खेलगामी
Lemma: गामिन्
POS: adj
तम्
Lemma: तद्
POS: pron
उवाह
Lemma: वह्
POS: 2. P. • Verb: उवाह
वाहः
Lemma: वाह
POS: m
सशब्दचामीकरकिङ्किणीकः
Lemma: स
POS: ind
सशब्दचामीकरकिङ्किणीकः
Lemma: शब्द
POS: m
सशब्दचामीकरकिङ्किणीकः
Lemma: चामीकर
POS: n
सशब्दचामीकरकिङ्किणीकः
Lemma: किङ्किणीक
POS: n
तटाभिघाताद्
Lemma: तट
POS: mn
तटाभिघाताद्
Lemma: अभिघात
POS: m
इव
Lemma: इव
POS: ind
लग्नपङ्के
Lemma: लग्
POS: 1. P.
लग्नपङ्के
Lemma: पङ्क
POS: mn
धुन्वन्
Lemma: धू
POS: 6. Ā.
मुहुः
Lemma: मुहुर्
POS: ind
प्रोतघने
Lemma: प्रवे
POS: 4. P.
प्रोतघने
Lemma: घन
POS: adj
विषाणे
Lemma: विषाण
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.49. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.