Skip to main content
Search
Ch. 3 SP 3.406
Full Chapter
SP • Chapter 3: Prakāśa 3: प्रकृत्यादिशब्दप्रकाशः

SP 3.406

Canonical Ref: SP 3.406
Sanskrit (Devanāgarī)
ननु चात्यन्तमभिन्नार्थभिन्नार्थयोश्‍च दृश्‍यते विशेषणविशेष्यभावः। अभिन्नार्थयोर्यथा अधीते, अध्येति। भिन्नार्थयोर्यथा प्रतिष्ठते, प्रस्मरति। नैवम्, अधीते, अध्येतीत्येतयोर्यद्यपि धातुरुपसर्गं न व्यभिचरति, व्यभिचरत्येवोपसर्गो धातुम्, अतश्शक्‍यतेऽन्वयव्यतिरेका— भ्यामर्थभेदः कल्पयितुं, यदर्थोऽयमधिरन्यत्र दृष्टस्तदर्थ इहापि भवितुमर्हति। अयं चाधिरन्यत्रोपरिभावार्थो दृष्टः, यथा अध्यास्ते, अधिरोहतीति; ते मन्यामहे अस्य स एवार्थ इति। तस्मादधीडेव शब्दक्रियो ज्ञानक्रियश्‍चेति, अधिशब्दस्त्वेतमेवार्थमुपरिभावेन विशिनष्टि। विशिष्टार्थवतां शब्दानां विधिपूर्वं वा शब्दानां तथाधीतार्थविषयमेतद्विज्ञानमिति एतावानेवार्थोऽधिना विभज्यते। इह तर्हि कथं प्रतिष्ठते, प्रस्मरति इति। न ह्यत्र सत्यपि केवलप्रयोगे तिष्ठतेः स्मरतेर्वा पचतिवत्सामान्याभिधायित्वम्। किं तर्हि ? विरोधिन्येव क्रिया गम्यते व्रजिक्रिया स्मरणनिवृत्तिश्‍च। व्यक्तं च प्रतिष्ठत इत्यनेन स्थानप्रारम्भो नोच्यते; किं तर्हि ?गमनमेव; प्रस्मरतीत्यनेनापि स्मरणारम्भो नोच्यते, अपि तु स्मरणांनारम्भ एवेति।
Canonical CTS URN Reference
Śṛṅgāraprakāśa of Bhoja, SP 3.406. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.
← Previous Verse (SP 3.405) All Verses in Chapter 3 Next Verse (SP 3.407) →