Canonical Ref: RV 10.22
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
चतुर्वर्गफलं ज्ञानं कालावस्थाश्चतुर्युगाः । चतुर्वर्णमयो लोकस्त्वत्तः सर्वं चतुर्मुखात् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
चतुरिति॥ चतुर्णां धर्मार्थकाममोक्षाणां वर्गश्चतुर्वर्गः। `त्रिवर्गो धर्मकामार्थैश्चतुर्वर्गः समोक्षकैः` इत्यमरः (अ.को.2|7|62)। तत्फलकं यज्ज्ञानम्। चत्वारि युगानि कृतत्रेतादीनि यासु ताश्चतुर्युगाः कालावस्थाः कालपरिमाणम्। चत्वारो वर्णाः प्रकृता उच्यन्ते यस्मिन्निति चतुर्वर्णमयः। चातुर्वर्ण्यप्रचुर इत्यर्थः। `तत्प्रकृतवचने मयट्` (पा.5।4।21)। `तद्धितार्थ-` (पा.2।1।51) इत्यादिना तद्धितार्थे विषये तत्पुरुषसमासः। स लोकः। इत्येवंरूपं सर्वं चतुर्मुखाञ्चतुर्मुखरूपिणस्त्वत्तः। जातमिति शेषः। `इदं सर्वमसृजत यदिदं किंच`(तैत्ति.2।6) इति श्रुतेः ॥
Canonical CTS URN Reference
Raghuvaṁśam, RV 10.22. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.