Special Call Prof. Jay L. Garfield Commemorative Volume · Submissions Open
Announcements Newsletters About Us Contact
Search
MBh
Mahābhārata • Parva 3 (Vanaparva (Araṇyaka)) • Adhyāya 30

Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 30

अरण्यकपर्व • अध्यायः 30

Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 30 of the classical Mahābhārata with 51 verses.

Total: 51 Verses • Citations: MBh 3.30.1–51 • 250 Lexicon Terms • Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः । इति विद्धि महाप्राज्ञे क्रोधमूलौ भवाभवौ ॥
यो हि संहरते क्रोधं भावस्तस्य सुशोभने । यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं न सहते शुभे । तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः ॥
क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानामिह दृश्यते । तत्कथं मादृशः क्रोधमुत्सृजेल्लोकनाशनम् ॥
क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात्क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि । क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसोऽप्यवमन्यते ॥
वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हिचित् । नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥
हिंस्यात्क्रोधादवध्यांश्च वध्यान्संपूजयेदपि । आत्मानमपि च क्रुद्धः प्रेषयेद्यमसादनम् ॥
एतान्दोषान्प्रपश्यद्भिर्जितः क्रोधो मनीषिभिः । इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम् ॥
तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथमस्मद्विधश्चरेत् । एतद्द्रौपदि संधाय न मे मन्युः प्रवर्धते ॥
आत्मानं च परं चैव त्रायते महतो भयात् । क्रुध्यन्तमप्रतिक्रुध्यन्द्वयोरेष चिकित्सकः ॥
मूढो यदि क्लिश्यमानः क्रुध्यतेऽशक्तिमान्नरः । बलीयसां मनुष्याणां त्यजत्यात्मानमन्ततः ॥
तस्यात्मानं संत्यजतो लोका नश्यन्त्यनात्मनः । तस्माद्द्रौपद्यशक्तस्य मन्योर्नियमनं स्मृतम् ॥
विद्वांस्तथैव यः शक्तः क्लिश्यमानो न कुप्यति । स नाशयित्वा क्लेष्टारं परलोके च नन्दति ॥
तस्माद्बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा । क्षन्तव्यं पुरुषेणाहुरापत्स्वपि विजानता ॥
मन्योर्हि विजयं कृष्णे प्रशंसन्तीह साधवः । क्षमावतो जयो नित्यं साधोरिह सतां मतम् ॥
सत्यं चानृततः श्रेयो नृशंसाच्चानृशंसता । तमेवं बहुदोषं तु क्रोधं साधुविवर्जितम् । मादृशः प्रसृजेत्कस्मात्सुयोधनवधादपि ॥
तेजस्वीति यमाहुर्वै पण्डिता दीर्घदर्शिनः । न क्रोधोऽभ्यन्तरस्तस्य भवतीति विनिश्चितम् ॥
यस्तु क्रोधं समुत्पन्नं प्रज्ञया प्रतिबाधते । तेजस्विनं तं विद्वांसो मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः ॥
क्रुद्धो हि कार्यं सुश्रोणि न यथावत्प्रपश्यति । न कार्यं न च मर्यादां नरः क्रुद्धोऽनुपश्यति ॥
हन्त्यवध्यानपि क्रुद्धो गुरून्रूक्षैस्तुदत्यपि । तस्मात्तेजसि कर्तव्ये क्रोधो दूरात्प्रतिष्ठितः ॥
दाक्ष्यं ह्यमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वमिति तेजसः । गुणाः क्रोधाभिभूतेन न शक्याः प्राप्तुमञ्जसा ॥
क्रोधं त्यक्त्वा तु पुरुषः सम्यक्तेजोऽभिपद्यते । कालयुक्तं महाप्राज्ञे क्रुद्धैस्तेजः सुदुःसहम् ॥
क्रोधस्त्वपण्डितैः शश्वत्तेज इत्यभिधीयते । रजस्तल्लोकनाशाय विहितं मानुषान्प्रति ॥
तस्माच्छश्वत्त्यजेत्क्रोधं पुरुषः सम्यगाचरन् । श्रेयान्स्वधर्मानपगो न क्रुद्ध इति निश्चितम् ॥
यदि सर्वमबुद्धीनामतिक्रान्तममेधसाम् । अतिक्रमो मद्विधस्य कथं स्वित्स्यादनिन्दिते ॥
यदि न स्युर्मनुष्येषु क्षमिणः पृथिवीसमाः । न स्यात्संधिर्मनुष्याणां क्रोधमूलो हि विग्रहः ॥
अभिषक्तो ह्यभिषजेदाहन्याद्गुरुणा हतः । एवं विनाशो भूतानामधर्मः प्रथितो भवेत् ॥
आक्रुष्टः पुरुषः सर्वः प्रत्याक्रोशेदनन्तरम् । प्रतिहन्याद्धतश्चैव तथा हिंस्याच्च हिंसितः ॥
हन्युर्हि पितरः पुत्रान्पुत्राश्चापि तथा पितॄन् । हन्युश्च पतयो भार्याः पतीन्भार्यास्तथैव च ॥
एवं संकुपिते लोके जन्म कृष्णे न विद्यते । प्रजानां संधिमूलं हि जन्म विद्धि शुभानने ॥
← Previous (Ch. 326) Full Table of Contents Next (Ch. 328) →