Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 8
अरण्यकपर्व • अध्यायः 8
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 8 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 3.8.1–24
•
250 Lexicon Terms
श्रुत्वा च विदुरं प्राप्तं राज्ञा च परिसान्त्वितम् । धृतराष्ट्रात्मजो राजा पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
च
च [ind]
विदुरं
विदुर [m]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
राज्ञा
राजन् [m]
च
च [ind]
परिसान्त्वितम्
परिसान्त्वय् [Denom. Ā.]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
पुत्राणाम्
पुत्र [m]
आनुपूर्व्येण
आनुपूर्व्य [n]
कीर्तय
कीर्तय् [10. Ā.]
स सौबलं समानाय्य कर्णदुःशासनावपि । अब्रवीद्वचनं राजा प्रविश्याबुद्धिजं तमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
सौबलं
सौबल [m]
समानाय्य
समानायय् [10. P.]
कर्णदुःशासनावपि
कर्ण [m]
कर्णदुःशासनावपि
दुःशासन [m]
कर्णदुःशासनावपि
अपि [ind]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वचनं
वचन [n]
राजा
राजन् [m]
प्रविश्याबुद्धिजं
प्रविश् [4. P.]
प्रविश्याबुद्धिजं
अबुद्धि [adj]
प्रविश्याबुद्धिजं
ज [adj]
तमः
तमस् [n]
एष प्रत्यागतो मन्त्री धृतराष्ट्रस्य संमतः । विदुरः पाण्डुपुत्राणां सुहृद्विद्वान्हिते रतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
पुत्रशतं
पुत्र [m]
पुत्रशतं
शत [mn]
जज्ञे
जन् [4. P.]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
विदुरः
विदुर [m]
पाण्डुपुत्राणां
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणां
पुत्र [m]
सुहृद्
सुहृद् [m]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
हिते
हित [n]
रतः
रम् [4. Ā.]
यावदस्य पुनर्बुद्धिं विदुरो नापकर्षति । पाण्डवानयने तावन्मन्त्रयध्वं हितं मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यावद्
यावत् [ind]
अस्य
इदम् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
विदुरो
विदुर [m]
नापकर्षति
न [ind]
नापकर्षति
अपकृष् [1. Ā.]
पाण्डवानयने
पाण्डव [m]
पाण्डवानयने
आनयन [n]
तावन्
तावत् [ind]
मन्त्रयध्वं
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
हितं
हित [n]
मम
मद् [pron]
अथ पश्याम्यहं पार्थान्प्राप्तानिह कथंचन । पुनः शोषं गमिष्यामि निरासुर्निरवग्रहः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
पश्याम्य्
दृश् [6. P.]
अहं
मद् [pron]
पार्थान्
पार्थ [m]
प्राप्तान्
प्राप् [1. P.]
इह
इह [ind]
कथंचन
कथंचन [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
शोषं
शोष [m]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
निरासुर्
निरासु [adj]
निरवग्रहः
निरवग्रह [adj]
विषमुद्बन्धनं वापि शस्त्रमग्निप्रवेशनम् । करिष्ये न हि तानृद्धान्पुनर्द्रष्टुमिहोत्सहे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विषम्
विष [n]
उद्बन्धनं
उद्बन्धन [n]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
शस्त्रम्
शस्त्र [n]
अग्निप्रवेशनम्
अग्निप्रवेशन [n]
करिष्ये
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
तान्
तद् [pron]
ऋद्धान्
ऋध् [5. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
इहोत्सहे
इह [ind]
इहोत्सहे
उत्सह् [1. P.]
किं बालिषां मतिं राजन्नास्थितोऽसि विशां पते । गतास्ते समयं कृत्वा नैतदेवं भविष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
बालिशां
बालिश [adj]
मतिं
मति [f]
राजन्न्
राजन् [m]
आस्थितो
आस्था [1. Ā.]
ऽसि
अस् [2. P.]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
उवाच
वच् [2. P.]
मत्प्रियं
मद् [pron]
मत्प्रियं
प्रिय [adj]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
कन्यैव
कन्या [f]
कन्यैव
एव [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
भविष्यसि
भू [1. Ā.]
सत्यवाक्ये स्थिताः सर्वे पाण्डवा भरतर्षभ । पितुस्ते वचनं तात न ग्रहीष्यन्ति कर्हिचित् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जगाम
गम् [6. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
यत्र
यत्र [ind]
स्म
स्म [ind]
पाण्डवा
पाण्डव [m]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
पितुस्
पितृ [m]
ते
त्वद् [pron]
वचनं
वचन [n]
तात
तात [m]
न
न [ind]
ग्रहीष्यन्ति
ग्रह् [6. Ā.]
कर्हिचित्
कर्हिचित् [ind]
अथ वा ते ग्रहीष्यन्ति पुनरेष्यन्ति वा पुरम् । निरस्य समयं भूयः पणोऽस्माकं भविष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
वा
वा [ind]
ते
तद् [pron]
ग्रहीष्यन्ति
ग्रह् [6. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
एष्यन्ति
इ [5. Ā.]
वा
वा [ind]
पुरम्
पुर [n]
निरस्य
निरस् [4. Ā.]
समयं
समय [m]
भूयः
भूयस् [ind]
पणो
पण [m]
ऽस्माकं
मद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
सर्वे भवामो मध्यस्था राज्ञश्छन्दानुवर्तिनः । छिद्रं बहु प्रपश्यन्तः पाण्डवानां सुसंवृताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
भवामो
भू [1. Ā.]
मध्यस्था
मध्यस्थ [adj]
राज्ञश्
राजन् [m]
छन्दानुवर्तिनः
छन्द [m]
छन्दानुवर्तिनः
अनुवर्तिन् [adj]
छिद्रं
छिद्र [n]
बहु
बहु [adj]
प्रपश्यन्तः
प्रपश् [4. P.]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
सुसंवृताः
सु [ind]
सुसंवृताः
संवृ [9. P.]
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि मातुल । नित्यं हि मे कथयतस्तव बुद्धिर्हि रोचते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यम्
सत्य [n]
एतन्
एतद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यथा
यथा [ind]
वदसि
वद् [1. Ā.]
भारत
भारत [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
कथयतस्
कथय् [10. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
हि
हि [ind]
रोचते
रुच् [1. P.]
काममीक्षामहे सर्वे दुर्योधन तवेप्सितम् । ऐकमत्यं हि नो राजन्सर्वेषामेव लक्ष्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामम्
काम [m]
ईक्षामहे
ईक्ष् [4. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
दुर्योधन
दुर्योधन [m]
तवेप्सितम्
त्वद् [pron]
तवेप्सितम्
ईप्सित [n]
ऐकमत्यं
ऐकमत्य [n]
हि
हि [ind]
नो
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
लक्ष्यते
लक्षय् [10. Ā.]
एवमुक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा । नातिहृष्टमनाः क्षिप्रमभवत्स पराङ्मुखः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
कर्णेन
कर्ण [m]
राजा
राजन् [m]
दुर्योधनस्तदा
दुर्योधन [m]
दुर्योधनस्तदा
तदा [ind]
नातिहृष्टमनाः
न [ind]
नातिहृष्टमनाः
अति [ind]
नातिहृष्टमनाः
हृष् [1. P.]
नातिहृष्टमनाः
मनस् [n]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
अभवत्
भू [1. Ā.]
स
तद् [pron]
पराङ्मुखः
पराङ्मुख [adj]
उपलभ्य ततः कर्णो विवृत्य नयने शुभे । रोषाद्दुःशासनं चैव सौबलेयं च तावुभौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपलभ्य
उपलभ् [1. P.]
ततः
ततस् [ind]
कर्णो
कर्ण [m]
विवृत्य
विवृ [9. P.]
नयने
नयन [n]
शुभे
शुभ [adj]
रोषाद्
रोष [m]
दुःशासनं
दुःशासन [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सौबलेयं
सौबलेय [m]
च
च [ind]
तावुभौ
तद् [pron]
तावुभौ
उभ् [pron]
उवाच परमक्रुद्ध उद्यम्यात्मानमात्मना । अहो मम मतं यत्तन्निबोधत नराधिपाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
परमक्रुद्ध
परम [adj]
परमक्रुद्ध
क्रुध् [4. Ā.]
उद्यम्यात्मानम्
उद्यम् [6. P.]
उद्यम्यात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मना
आत्मन् [m]
अहो
अहो [ind]
मम
मद् [pron]
मतं
मन् [8. P.]
यत्
यद् [pron]
तन्
तद् [pron]
निबोधत
निबुध् [4. P.]
नराधिपाः
नर [m]
नराधिपाः
अधिप [m]
प्रियं सर्वे चिकीर्षामो राज्ञः किंकरपाणयः । न चास्य शक्नुमः सर्वे प्रिये स्थातुमतन्द्रिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रियं
प्रिय [n]
सर्वे
सर्व [pron]
चिकीर्षामो
चिकीर्ष् [Desid. Ā.]
राज्ञः
राजन् [m]
किंकरपाणयः
किंकर [m]
किंकरपाणयः
पाणि [m]
न
न [ind]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
शक्नुमः
शक् [4. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
प्रिये
प्रिय [n]
स्थातुम्
स्था [1. Ā.]
अतन्द्रिताः
अतन्द्रित [adj]
वयं तु शस्त्राण्यादाय रथानास्थाय दंशिताः । गच्छामः सहिता हन्तुं पाण्डवान्वनगोचरान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वयं
मद् [pron]
तु
तु [ind]
शस्त्राण्य्
शस्त्र [n]
आदाय
आदा [4. Ā.]
रथान्
रथ [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
दंशिताः
दंशय् [10. P.]
गच्छामः
गम् [6. Ā.]
सहिता
सहित [adj]
हन्तुं
हन् [6. P.]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
वनगोचरान्
वन [n]
वनगोचरान्
गोचर [adj]
तेषु सर्वेषु शान्तेषु गतेष्वविदितां गतिम् । निर्विवादा भविष्यन्ति धार्तराष्ट्रास्तथा वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषु
तद् [pron]
सर्वेषु
सर्व [pron]
शान्तेषु
शम् [1. P.]
गतेष्वविदितां
गम् [6. Ā.]
गतेष्वविदितां
अविदित [adj]
गतिम्
गति [f]
निर्विवादा
निर्विवाद [adj]
भविष्यन्ति
भू [1. Ā.]
धार्तराष्ट्रास्
धार्तराष्ट्र [m]
तथा
तथा [ind]
वयम्
मद् [pron]
यावदेव परिद्यूना यावच्छोकपरायणाः । यावन्मित्रविहीनाश्च तावच्छक्या मतं मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यावद्
यावत् [ind]
एव
एव [ind]
परिद्यूना
परिदीव् [1. Ā.]
यावच्छोकपरायणाः
यावत् [ind]
यावच्छोकपरायणाः
शोक [m]
यावच्छोकपरायणाः
परायण [n]
यावन्
यावत् [ind]
मित्रविहीनाश्
मित्र [mn]
मित्रविहीनाश्
विहा [3. Ā.]
च
च [ind]
तावच्छक्या
तावत् [ind]
तावच्छक्या
शक्य [adj]
मतं
मन् [8. P.]
मम
मद् [pron]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पूजयन्तः पुनः पुनः । बाढमित्येव ते सर्वे प्रत्यूचुः सूतजं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सप्तार्चिर्
सप्तार्चिस् [m]
दुःखितो
दुःखित [adj]
भृशम्
भृशम् [ind]
बाढम्
बाढ [adj]
इत्य्
इति [ind]
एव
एव [ind]
ते
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
प्रत्यूचुः
प्रतिवच् [3. Ā.]
सूतजं
सूतज [m]
तदा
तदा [ind]
एवमुक्त्वा तु संक्रुद्धा रथैः सर्वे पृथक्पृथक् । निर्ययुः पाण्डवान्हन्तुं संघशः कृतनिश्चयाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
संक्रुद्धा
संक्रुध् [4. Ā.]
रथैः
रथ [m]
सर्वे
सर्व [pron]
पृथक्
पृथक् [ind]
पृथक्
पृथक् [ind]
निर्ययुः
निर्या [2. P.]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
हन्तुं
हन् [6. P.]
संघशः
संघशस् [ind]
कृतनिश्चयाः
कृ [2. Ā.]
कृतनिश्चयाः
निश्चय [m]
तान्प्रस्थितान्परिज्ञाय कृष्णद्वैपायनस्तदा । आजगाम विशुद्धात्मा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
कृष्णद्वैपायनस्तदा
कृष्णद्वैपायन [m]
कृष्णद्वैपायनस्तदा
तदा [ind]
आजगाम
आगम् [6. P.]
विशुद्धात्मा
विशुध् [4. P.]
विशुद्धात्मा
आत्मन् [m]
वसिष्ठो
वसिष्ठ [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
प्रतिषिध्याथ तान्सर्वान्भगवाँल्लोकपूजितः । प्रज्ञाचक्षुषमासीनमुवाचाभ्येत्य सत्वरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिषिध्याथ
प्रतिषिध् [1. Ā.]
प्रतिषिध्याथ
अथ [ind]
तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
भगवांल्लोकपूजितः
भगवत् [adj]
भगवांल्लोकपूजितः
लोक [m]
भगवांल्लोकपूजितः
पूजय् [10. Ā.]
आसीनम्
आस् [4. P.]
उवाचाभ्येत्य
वच् [2. P.]
उवाचाभ्येत्य
अभ्ये [2. P.]
सत्वरः
सत्वर [adj]