Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 48
अरण्यकपर्व • अध्यायः 48
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 48 of the classical Mahābhārata with 42 verses.
Total: 42 Verses
•
Citations: MBh 3.48.1–42
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
सुदीर्घमुष्णं निःश्वस्य धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः । अब्रवीत्संजयं सूतमामन्त्र्य भरतर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदकं
उदक [n]
पाण्डुपुत्राणां
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणां
पुत्र [m]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
ऽम्बिकासुतः
अम्बिकासुत [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
संजयं
संजय [m]
सूतम्
सूत [m]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
देवपुत्रौ महाभागौ देवराजसमद्युती । नकुलः सहदेवश्च पाण्डवौ युद्धदुर्मदौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवपुत्रौ
देव [m]
देवपुत्रौ
पुत्र [m]
महाभागौ
महाभाग [adj]
देवराजसमद्युती
देवराज [m]
देवराजसमद्युती
सम [pron]
देवराजसमद्युती
द्युति [f]
नकुलः
नकुल [m]
सहदेवश्च
सहदेव [m]
सहदेवश्च
च [ind]
सर्वलोकमनोहरौ
सर्व [pron]
सर्वलोकमनोहरौ
लोक [m]
सर्वलोकमनोहरौ
मनोहर [adj]
दृढायुधौ दूरपातौ युद्धे च कृतनिश्चयौ । शीघ्रहस्तौ दृढक्रोधौ नित्ययुक्तौ तरस्विनौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृढायुधौ
दृढ [adj]
दृढायुधौ
आयुध [mn]
दूरपातौ
दूर [adj]
दूरपातौ
पात [m]
युद्धे
युद्ध [n]
च
च [ind]
कृतनिश्चयौ
कृ [2. Ā.]
कृतनिश्चयौ
निश्चय [m]
शीघ्रहस्तौ
शीघ्र [adj]
शीघ्रहस्तौ
हस्त [mn]
दृढक्रोधौ
दृढ [adj]
दृढक्रोधौ
क्रोध [m]
नित्ययुक्तौ
नित्य [adj]
नित्ययुक्तौ
युज् [6. Ā.]
तरस्विनौ
तरस्विन् [adj]
भीमार्जुनौ पुरोधाय यदा तौ रणमूर्धनि । स्थास्येते सिंहविक्रान्तावश्विनाविव दुःसहौ । न शेषमिह पश्यामि तदा सैन्यस्य संजय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीमार्जुनौ
भीम [m]
भीमार्जुनौ
अर्जुन [m]
पुरोधाय
पुरोधा [3. Ā.]
यदा
यदा [ind]
तौ
तद् [pron]
रणमूर्धनि
रण [m]
रणमूर्धनि
मूर्धन् [m]
स्थास्येते
स्था [1. Ā.]
सिंहविक्रान्ताव्
सिंह [m]
सिंहविक्रान्ताव्
विक्रान्त [n]
अश्विनाविव
अश्विन् [m]
अश्विनाविव
इव [ind]
दुःसहौ
दुःसह [adj]
न
न [ind]
शेषम्
शेष [mn]
इह
इह [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
सैन्यस्य
सैन्य [n]
संजय
संजय [m]
तौ ह्यप्रतिरथौ युद्धे देवपुत्रौ महारथौ । द्रौपद्यास्तं परिक्लेशं न क्षंस्येते त्वमर्षिणौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तौ
तद् [pron]
ह्यप्रतिरथौ
हि [ind]
ह्यप्रतिरथौ
अप्रतिरथ [adj]
युद्धे
युद्ध [n]
देवपुत्रौ
देव [m]
देवपुत्रौ
पुत्र [m]
महारथौ
महत् [adj]
महारथौ
रथ [m]
द्रौपद्याश्च
द्रौपदी [f]
द्रौपद्याश्च
च [ind]
परिक्लेशं
परिक्लेश [m]
कस्तेषां
क [pron]
कस्तेषां
तद् [pron]
क्षन्तुम्
क्षम् [1. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
वृष्णयो वा महेष्वासा पाञ्चाला वा महौजसः । युधि सत्याभिसंधेन वासुदेवेन रक्षिताः । प्रधक्ष्यन्ति रणे पार्थाः पुत्राणां मम वाहिनीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृष्णयो
वृष्णि [m]
वा
वा [ind]
महेष्वासाः
महत् [adj]
महेष्वासाः
इष्वास [m]
पाञ्चाला
पाञ्चाल [m]
वा
वा [ind]
महौजसः
महत् [adj]
महौजसः
ओजस् [n]
तेन
तद् [pron]
सत्याभिसंधेन
सत्य [adj]
सत्याभिसंधेन
अभिसंधा [f]
वासुदेवेन
वासुदेव [m]
रक्षिताः
रक्ष् [4. P.]
प्रधक्ष्यन्ति
प्रदह् [4. Ā.]
रणे
रण [m]
पार्थाः
पार्थ [m]
पुत्राणां
पुत्र [m]
मम
मद् [pron]
वाहिनीम्
वाहिनी [f]
रामकृष्णप्रणीतानां वृष्णीनां सूतनन्दन । न शक्यः सहितुं वेगः पर्वतैरपि संयुगे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामकृष्णप्रणीतानां
रामकृष्ण [m]
रामकृष्णप्रणीतानां
प्रणी [1. Ā.]
वृष्णीनां
वृष्णि [m]
सूतनन्दन
सूत [m]
सूतनन्दन
नन्दन [m]
न
न [ind]
शक्यः
शक्य [adj]
सहितुं
सह् [1. P.]
वेगः
वेग [m]
पर्वतैर्
पर्वत [mn]
अपि
अपि [ind]
संयुगे
संयुग [n]
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमो भीमपराक्रमः । शैक्यया वीरघातिन्या गदया विचरिष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माज्जज्ञे
तद् [pron]
तस्माज्जज्ञे
जन् [4. P.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
भीमो
भीम [m]
भीमपराक्रमः
भीम [adj]
भीमपराक्रमः
पराक्रम [m]
शैक्यया
शैक्य [adj]
वीरघातिन्या
वीर [m]
वीरघातिन्या
घातिन् [adj]
गदया
गदा [f]
विचरिष्यति
विचर् [1. Ā.]
तथा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः । गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
गाण्डीवनिर्घोषं
गाण्डीव [mn]
गाण्डीवनिर्घोषं
निर्घोष [m]
विस्फूर्जितम्
विस्फूर्ज् [1. P.]
इवाशनेः
इव [ind]
इवाशनेः
अशनि [mf]
गदावेगं
गदा [f]
गदावेगं
वेग [m]
च
च [ind]
भीमस्य
भीम [m]
नालं
न [ind]
नालं
अलम् [ind]
सोढुं
सह् [1. P.]
नराधिपाः
नराधिप [m]
ततोऽहं सुहृदां वाचो दुर्योधनवशानुगः । स्मरणीयाः स्मरिष्यामि मया या न कृताः पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
सुहृदां
सुहृद् [m]
वाचो
वाच् [f]
दुर्योधनवशानुगः
दुर्योधन [m]
दुर्योधनवशानुगः
वश [m]
दुर्योधनवशानुगः
अनुग [adj]
स्मरणीयाः
स्मृ [1. Ā.]
स्मरिष्यामि
स्मृ [1. Ā.]
मया
मद् [pron]
या
यद् [pron]
न
न [ind]
कृताः
कृ [2. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
व्यतिक्रमोऽयं सुमहांस्त्वया राजन्नुपेक्षितः । समर्थेनापि यन्मोहात्पुत्रस्ते न निवारितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यतिक्रमो
व्यतिक्रम [m]
ऽयं
इदम् [pron]
सुमहांस्
सु [ind]
सुमहांस्
महत् [adj]
त्वया
त्वद् [pron]
राजन्न्
राजन् [m]
उपेक्षितः
उपेक्ष् [1. P.]
समर्थेनापि
समर्थ [adj]
समर्थेनापि
अपि [ind]
यन्
यत् [ind]
मोहात्
मोह [m]
पुत्रस्
पुत्र [m]
ते
त्वद् [pron]
न
न [ind]
निवारितः
निवारय् [10. Ā.]
श्रुत्वा हि निर्जितान्द्यूते पाण्डवान्मधुसूदनः । त्वरितः काम्यके पार्थान्समभावयदच्युतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
हि
हि [ind]
निर्जितान्
निर्जि [1. P.]
द्यूते
द्यूत [n]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
मधुसूदनः
मधुसूदन [m]
त्वरितः
त्वरित [adj]
काम्यके
काम्यक [mn]
पार्थान्
पार्थ [m]
समभावयद्
सम्भावय् [10. Ā.]
अच्युतः
अच्युत [m]
द्रुपदस्य तथा पुत्रा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः । विराटो धृष्टकेतुश्च केकयाश्च महारथाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
द्रुपदपुत्रस्य
द्रुपद [m]
द्रुपदपुत्रस्य
पुत्र [m]
धृष्टद्युम्नस्य
धृष्टद्युम्न [m]
पावकात्
पावक [m]
विराटो
विराट [m]
धृष्टकेतुश्
धृष्टकेतु [m]
च
च [ind]
केकयाश्
केकय [m]
च
च [ind]
महारथाः
महत् [adj]
महारथाः
रथ [m]
तैश्च यत्कथितं तत्र दृष्ट्वा पार्थान्पराजितान् । चारेण विदितं सर्वं तन्मया वेदितं च ते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तैश्
तद् [pron]
च
च [ind]
यत्
यद् [pron]
कथितं
कथय् [10. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पार्थान्
पार्थ [m]
पराजितान्
पराजि [2. P.]
चारेण
चार [m]
विदितं
विद् [6. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
तन्
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
वेदितं
वेदय् [10. Ā.]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
समागम्य वृतस्तत्र पाण्डवैर्मधुसूदनः । सारथ्ये फल्गुनस्याजौ तथेत्याह च तान्हरिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समागम्य
समागम् [6. P.]
वृतस्
वृ [5. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
पाण्डवैर्
पाण्डव [m]
मधुसूदनः
मधुसूदन [m]
सारथ्ये
सारथ्य [n]
फल्गुनस्याजौ
फल्गुन [m]
फल्गुनस्याजौ
आजि [mf]
तथेत्याह
तथा [ind]
तथेत्याह
इति [ind]
तथेत्याह
अह् [1. P.]
च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
हरिः
हरि [m]
अमर्षितो हि कृष्णोऽपि दृष्ट्वा पार्थांस्तथागतान् । कृष्णाजिनोत्तरासङ्गानब्रवीच्च युधिष्ठिरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमर्षितो
अमर्षित [adj]
हि
हि [ind]
कृष्णोऽपि
कृष्ण [m]
कृष्णोऽपि
अपि [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पार्थांस्तथागतान्
पार्थ [m]
पार्थांस्तथागतान्
तथागत [adj]
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गान्
कृष्ण [adj]
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गान्
अजिन [n]
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गान्
उत्तरासङ्ग [m]
अब्रवीच्च
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीच्च
च [ind]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
या सा समृद्धिः पार्थानामिन्द्रप्रस्थे बभूव ह । राजसूये मया दृष्टा नृपैरन्यैः सुदुर्लभा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
या
यद् [pron]
सा
तद् [pron]
समृद्धिः
समृद्धि [f]
पार्थानाम्
पार्थ [m]
इन्द्रप्रस्थे
इन्द्रप्रस्थ [n]
बभूव
भू [1. Ā.]
ह
ह [ind]
राजसूये
राजसूय [m]
मया
मद् [pron]
दृष्टा
दृश् [6. P.]
नृपैर्
नृप [m]
अन्यैः
अन्य [pron]
सुदुर्लभा
सु [ind]
सुदुर्लभा
दुर्लभ [adj]
यत्र सर्वान्महीपालाञ्शस्त्रतेजोभयार्दितान् । सवङ्गाङ्गान्सपौण्ड्रोड्रान्सचोलद्रविडान्धकान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
महीपालाञ्
महीपाल [m]
शस्त्रतेजोभयार्दितान्
शस्त्र [n]
शस्त्रतेजोभयार्दितान्
तेजस् [n]
शस्त्रतेजोभयार्दितान्
भय [n]
शस्त्रतेजोभयार्दितान्
अर्दय् [10. Ā.]
सवङ्गाङ्गान्
सवङ्ग [adj]
सवङ्गाङ्गान्
अङ्ग [m]
सपौण्ड्रोड्रान्
सपौण्ड्रोड्र [adj]
सचोलद्रविडान्धकान्
सचोल [adj]
सचोलद्रविडान्धकान्
द्रविड [m]
सचोलद्रविडान्धकान्
अन्धक [m]
सागरानूपगांश्चैव ये च पत्तनवासिनः । सिंहलान्बर्बरान्म्लेच्छान्ये च जाङ्गलवासिनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सागरानूपगांश्
सागर [m]
सागरानूपगांश्
अनूप [m]
सागरानूपगांश्
ग [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
पत्तनवासिनः
पत्तन [n]
पत्तनवासिनः
वासिन् [adj]
सिंहलान्
सिंहल [m]
बर्बरान्
बर्बर [m]
म्लेच्छान्
म्लेच्छ [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
जाङ्गलवासिनः
जाङ्गल [n]
जाङ्गलवासिनः
वासिन् [adj]
पश्चिमानि च राज्यानि शतशः सागरान्तिकान् । पह्लवान्दरदान्सर्वान्किरातान्यवनाञ्शकान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्चिमानि
पश्चिम [adj]
च
च [ind]
राज्यानि
राज्य [n]
शतशः
शतशस् [ind]
सागरान्तिकान्
सागर [m]
सागरान्तिकान्
अन्तिक [n]
पह्लवान्
पह्लव [m]
दरदान्
दरद [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
किरातान्
किरात [mn]
यवनाञ्शकान्
यवन [m]
यवनाञ्शकान्
शक [m]
हारहूणांश्च चीनांश्च तुखारान्सैन्धवांस्तथा । जागुडान्रमठान्मुण्डान्स्त्रीराज्यानथ तङ्गणान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हारहूणांश्च
हारहूण [m]
हारहूणांश्च
च [ind]
चीनांश्च
चीन [m]
चीनांश्च
च [ind]
तुखारान्
तुखार [m]
सैन्धवांस्
सैन्धव [m]
तथा
तथा [ind]
जागुडान्
जागुड [m]
रमठान्
रमठ [m]
मुण्डान्
मुण्ड [m]
स्त्रीराज्यान्
स्त्री [f]
स्त्रीराज्यान्
राज्य [n]
अथ
अथ [ind]
तङ्गणान्
तङ्गण [m]
एते चान्ये च बहवो ये च ते भरतर्षभ । आगतानहमद्राक्षं यज्ञे ते परिवेषकान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
च
च [ind]
बहवो
बहु [adj]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
संशितव्रताः
संशित [adj]
संशितव्रताः
व्रत [n]
आगतान्
आगम् [6. P.]
अहम्
मद् [pron]
अद्राक्षं
दृश् [6. P.]
यज्ञे
यज्ञ [m]
ते
त्वद् [pron]
परिवेषकान्
परिवेषक [m]
सा ते समृद्धिर्यैरात्ता चपला प्रतिसारिणी । आदाय जीवितं तेषामाहरिष्यामि तामहम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
समृद्धिर्
समृद्धि [f]
यैर्
यद् [pron]
आत्ता
आदा [4. Ā.]
चपला
चपल [adj]
प्रतिसारिणी
प्रतिसारिन् [adj]
आदाय
आदा [4. Ā.]
जीवितं
जीवित [n]
तेषाम्
तद् [pron]
आहरिष्यामि
आहृ [1. Ā.]
ताम्
तद् [pron]
अहम्
मद् [pron]
रामेण सह कौरव्य भीमार्जुनयमैस्तथा । अक्रूरगदसाम्बैश्च प्रद्युम्नेनाहुकेन च । धृष्टद्युम्नेन वीरेण शिशुपालात्मजेन च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामेण
राम [m]
सह
सह [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
भीमार्जुनयमैस्
भीम [m]
भीमार्जुनयमैस्
अर्जुन [m]
भीमार्जुनयमैस्
यम [m]
तथा
तथा [ind]
अक्रूरगदसाम्बैश्
अक्रूर [m]
अक्रूरगदसाम्बैश्
गद [m]
अक्रूरगदसाम्बैश्
साम्ब [m]
च
च [ind]
प्रद्युम्नेनाहुकेन
प्रद्युम्न [m]
प्रद्युम्नेनाहुकेन
आहुक [m]
च
च [ind]
धृष्टद्युम्नेन
धृष्टद्युम्न [m]
वीरेण
वीर [m]
शिशुपालात्मजेन
शिशुपाल [m]
शिशुपालात्मजेन
आत्मज [m]
च
च [ind]
दुर्योधनं रणे हत्वा सद्यः कर्णं च भारत । दुःशासनं सौबलेयं यश्चान्यः प्रतियोत्स्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
विकर्णं
विकर्ण [m]
च
च [ind]
कर्णं
कर्ण [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
दुःशासनं
दुःशासन [m]
सौबलेयं
सौबलेय [m]
यश्
यद् [pron]
चान्यः
च [ind]
चान्यः
अन्य [pron]
प्रतियोत्स्यते
प्रतियुध् [4. P.]
ततस्त्वं हास्तिनपुरे भ्रातृभिः सहितो वसन् । धार्तराष्ट्रीं श्रियं प्राप्य प्रशाधि पृथिवीमिमाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
कौन्तेयो
कौन्तेय [m]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
सहितो
सहित [adj]
ऽनघः
अनघ [adj]
धार्तराष्ट्रीं
धार्तराष्ट्र [adj]
श्रियं
श्री [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
प्रशाधि
प्रशास् [2. Ā.]
पृथिवीम्
पृथिवी [f]
इमाम्
इदम् [pron]
अथैनमब्रवीद्राजा तस्मिन्वीरसमागमे । शृण्वत्सु तेषु सर्वेषु धृष्टद्युम्नमुखेषु च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथैनाम्
अथ [ind]
अथैनाम्
एनद् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
कृष्णस्
कृष्ण [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
वीरसमागमे
वीर [m]
वीरसमागमे
समागम [m]
शृण्वत्सु
श्रु [4. P.]
तेषु
तद् [pron]
सर्वेषु
सर्व [pron]
धृष्टद्युम्नमुखेषु
धृष्टद्युम्न [m]
धृष्टद्युम्नमुखेषु
मुख [n]
च
च [ind]
प्रतिगृह्णामि ते वाचं सत्यामेतां जनार्दन । अमित्रान्मे महाबाहो सानुबन्धान्हनिष्यसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिगृह्णामि
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
वाचं
वाच् [f]
सत्याम्
सत्य [adj]
एतां
एतद् [pron]
जनार्दन
जनार्दन [m]
अमित्रान्
अमित्र [mf]
मे
मद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
सानुबन्धान्
सानुबन्ध [adj]
हनिष्यसि
हन् [6. P.]
वर्षात्त्रयोदशादूर्ध्वं सत्यं मां कुरु केशव । प्रतिज्ञातो वने वासो राजमध्ये मया ह्ययम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वर्षात्
वर्ष [mn]
त्रयोदशाद्
त्रयोदश [adj]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
सत्यं
सत्य [adj]
मां
मद् [pron]
कुरु
कृ [2. Ā.]
केशव
केशव [m]
प्रतिज्ञातो
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
वने
वन [n]
वासो
वास [m]
राजमध्ये
राजन् [m]
राजमध्ये
मध्य [n]
मया
मद् [pron]
ह्ययम्
हि [ind]
ह्ययम्
इदम् [pron]