Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 27
अरण्यकपर्व • अध्यायः 27
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 27 of the classical Mahābhārata with 26 verses.
Total: 26 Verses
•
Citations: MBh 3.27.1–26
•
250 Lexicon Terms
वसत्स्वथ द्वैतवने पाण्डवेषु महात्मसु । अनुकीर्णं महारण्यं ब्राह्मणैः समपद्यत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तेषु
वच् [2. P.]
राज्ञा
राजन् [m]
तु
तु [ind]
पाण्डवेषु
पाण्डव [m]
महात्मसु
महात्मन् [adj]
अनुकीर्णं
अनुकृ [6. P.]
महारण्यं
महत् [adj]
महारण्यं
अरण्य [n]
ब्राह्मणैः
ब्राह्मण [m]
समपद्यत
सम्पद् [4. P.]
ईर्यमाणेन सततं ब्रह्मघोषेण सर्वतः । ब्रह्मलोकसमं पुण्यमासीद्द्वैतवनं सरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईर्यमाणेन
ईर् [2. P.]
सततं
सततम् [ind]
ब्रह्मघोषेण
ब्रह्मघोष [m]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
गच्छाम
गम् [6. Ā.]
पुण्यं
पुण्य [adj]
विख्यातं
विख्या [2. P.]
महद्
महत् [adj]
द्वैतवनं
द्वैतवन [n]
सरः
सरस् [n]
यजुषामृचां च साम्नां च गद्यानां चैव सर्वशः । आसीदुच्चार्यमाणानां निस्वनो हृदयंगमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यजुषाम्
यजुस् [n]
ऋचां
ऋच् [f]
च
च [ind]
साम्नां
सामन् [n]
च
च [ind]
गद्यानां
गद्य [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
आसीद्
अस् [2. P.]
उच्चार्यमाणानां
उच्चारय् [10. Ā.]
निस्वनो
निस्वन [m]
हृदयंगमः
हृदयंगम [adj]
ज्याघोषः पाण्डवेयानां ब्रह्मघोषश्च धीमताम् । संसृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं भूय एव व्यरोचत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्याघोषः
ज्या [f]
ज्याघोषः
घोष [m]
पाण्डवेयानां
पाण्डवेय [m]
ब्रह्मघोषश्
ब्रह्मघोष [m]
च
च [ind]
धीमताम्
धीमत् [adj]
संसृष्टं
संसृज् [6. Ā.]
ब्रह्मणा
ब्रह्मन् [m]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
च
च [ind]
ब्रह्मसंहितम्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मसंहितम्
संधा [1. P.]
अथाब्रवीद्बको दाल्भ्यो धर्मराजं युधिष्ठिरम् । संध्यां कौन्तेयमासीनमृषिभिः परिवारितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तम्
ततस् [ind]
ततस्तम्
तद् [pron]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
राजा
राजन् [m]
धर्मपुत्रो
धर्मपुत्र [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
संध्यां
संध्या [f]
कौन्तेयम्
कौन्तेय [m]
आसीनम्
आस् [4. P.]
ऋषिभिः
ऋषि [m]
परिवारितम्
परिवारय् [10. Ā.]
पश्य द्वैतवने पार्थ ब्राह्मणानां तपस्विनाम् । होमवेलां कुरुश्रेष्ठ संप्रज्वलितपावकाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्य
पश् [4. Ā.]
द्वैतवने
द्वैतवन [n]
पार्थ
पार्थ [m]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
तपस्विनाम्
तपस्विन् [m]
होमवेलां
होम [m]
होमवेलां
वेला [f]
कुरुश्रेष्ठ
कुरु [m]
कुरुश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
सम्प्रज्वलितपावकाम्
सम्प्रज्वल् [1. P.]
सम्प्रज्वलितपावकाम्
पावक [m]
चरन्ति धर्मं पुण्येऽस्मिंस्त्वया गुप्ता धृतव्रताः । भृगवोऽङ्गिरसश्चैव वासिष्ठाः काश्यपैः सह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चरन्ति
चर् [1. Ā.]
धर्मं
धर्म [mn]
पुण्ये
पुण्य [adj]
ऽस्मिंस्
इदम् [pron]
त्वया
त्वद् [pron]
गुप्ता
गुप् [1. Ā.]
धृतव्रताः
धृ [4. P.]
धृतव्रताः
व्रत [n]
भृगवो
भृगु [m]
ऽङ्गिरसश्
अङ्गिरस् [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वासिष्ठाः
वासिष्ठ [adj]
काश्यपैः
काश्यप [adj]
सह
सह [ind]
आगस्त्याश्च महाभागा आत्रेयाश्चोत्तमव्रताः । सर्वस्य जगतः श्रेष्ठा ब्राह्मणाः संगतास्त्वया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आगस्त्याश्
आगस्त्य [m]
च
च [ind]
महाभागा
महाभाग [adj]
आत्रेयाश्
आत्रेय [m]
चोत्तमव्रताः
च [ind]
चोत्तमव्रताः
उत्तम [adj]
चोत्तमव्रताः
व्रत [n]
सर्वस्य
सर्व [pron]
जगतः
जगन्त् [n]
श्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
संगतास्
संगम् [6. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
इदं तु वचनं पार्थ शृण्वेकाग्रमना मम । भ्रातृभिः सह कौन्तेय यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
पार्थ
पार्थ [m]
शृण्वेकाग्रमना
श्रु [4. P.]
शृण्वेकाग्रमना
एकाग्र [adj]
शृण्वेकाग्रमना
मनस् [n]
मम
मद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
राजन्
राजन् [m]
वचो
वचस् [n]
मह्यं
मद् [pron]
यत्
यद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
सुव्रत
सुव्रत [adj]
ब्रह्म क्षत्रेण संसृष्टं क्षत्रं च ब्रह्मणा सह । उदीर्णौ दहतः शत्रून्वनानीवाग्निमारुतौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संसृष्टं
संसृज् [6. Ā.]
ब्रह्मणा
ब्रह्मन् [m]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
च
च [ind]
ब्रह्मसंहितम्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मसंहितम्
संधा [1. P.]
उदीर्णौ
उदीर् [2. P.]
दहतः
दह् [2. P.]
शत्रून्
शत्रु [m]
वनानीवाग्निमारुतौ
वन [n]
वनानीवाग्निमारुतौ
इव [ind]
वनानीवाग्निमारुतौ
अग्नि [m]
वनानीवाग्निमारुतौ
मारुत [m]
नाब्राह्मणस्तात चिरं बुभूषे;दिच्छन्निमं लोकममुं च जेतुम् । विनीतधर्मार्थमपेतमोहं; लब्ध्वा द्विजं नुदति नृपः सपत्नान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाब्राह्मणस्
न [ind]
नाब्राह्मणस्
अब्राह्मण [m]
तात
तात [m]
चिरं
चिरम् [ind]
बुभूषेद्
बुभूष् [Desid. Ā.]
इच्छन्न्
इष् [1. P.]
इमं
इदम् [pron]
लोकम्
लोक [m]
अमुं
अदस् [pron]
च
च [ind]
जेतुम्
जि [9. P.]
विनीतधर्मार्थम्
विनी [1. Ā.]
विनीतधर्मार्थम्
धर्म [mn]
विनीतधर्मार्थम्
अर्थ [mn]
अपेतमोहं
अपे [2. Ā.]
अपेतमोहं
मोह [m]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
द्विजं
द्विज [m]
नुदति
नुद् [2. P.]
नृपः
नृप [m]
सपत्नान्
सपत्न [m]
चरन्नैःश्रेयसं धर्मं प्रजापालनकारितम् । नाध्यगच्छद्बलिर्लोके तीर्थमन्यत्र वै द्विजात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चरन्
चर् [1. Ā.]
नैःश्रेयसं
नैःश्रेयस [adj]
धर्मं
धर्म [mn]
प्रजापालनकारितम्
प्रजा [f]
प्रजापालनकारितम्
पालन [n]
प्रजापालनकारितम्
कारय् [10. Ā.]
नाध्यगच्छद्
न [ind]
नाध्यगच्छद्
अधिगम् [1. Ā.]
बलिर्
बलि [m]
लोके
लोक [m]
तीर्थम्
तीर्थ [mn]
अन्यत्र
अन्यत्र [ind]
वै
वै [ind]
द्विजात्
द्विज [m]
अनूनमासीदसुरस्य कामै;र्वैरोचनेः श्रीरपि चाक्षयासीत् । लब्ध्वा महीं ब्राह्मणसंप्रयोगा;त्तेष्वाचरन्दुष्टमतो व्यनश्यत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनूनम्
अनून [adj]
आसीद्
अस् [2. P.]
असुरस्य
असुर [m]
कामैर्
काम [m]
वैरोचनेः
वैरोचनि [m]
श्रीर्
श्री [f]
अपि
अपि [ind]
चाक्षयासीत्
च [ind]
चाक्षयासीत्
अक्षय [adj]
चाक्षयासीत्
अस् [2. P.]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
महीं
मही [f]
ब्राह्मणसंप्रयोगात्
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणसंप्रयोगात्
संप्रयोग [m]
तेष्वाचरन्
तद् [pron]
तेष्वाचरन्
आचर् [1. Ā.]
दुष्टम्
दुष्ट [n]
अतो
अतस् [ind]
व्यनश्यत्
विनश् [4. Ā.]
नाब्राह्मणं भूमिरियं सभूति;र्वर्णं द्वितीयं भजते चिराय । समुद्रनेमिर्नमते तु तस्मै; यं ब्राह्मणः शास्ति नयैर्विनीतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाब्राह्मणं
न [ind]
नाब्राह्मणं
अब्राह्मण [m]
भूमिर्
भूमि [f]
इयं
इदम् [pron]
सभूतिर्
स [ind]
सभूतिर्
भूति [f]
वर्णं
वर्ण [mn]
द्वितीयं
द्वितीय [adj]
भजते
भज् [1. Ā.]
चिराय
चिर [adj]
समुद्रनेमिर्
समुद्र [m]
समुद्रनेमिर्
नेमि [mf]
नमते
नम् [1. Ā.]
तु
तु [ind]
तस्मै
तद् [pron]
यं
यद् [pron]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
शास्ति
शास् [1. P.]
नयैर्
नय [m]
विनीतः
विनी [1. Ā.]
कुञ्जरस्येव संग्रामेऽपरिगृह्याङ्कुशग्रहम् । ब्राह्मणैर्विप्रहीणस्य क्षत्रस्य क्षीयते बलम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुञ्जरस्येव
कुञ्जर [m]
कुञ्जरस्येव
इव [ind]
संग्रामे
संग्राम [mn]
ऽपरिगृह्याङ्कुशग्रहम्
अपरिगृह्य [ind]
ऽपरिगृह्याङ्कुशग्रहम्
अङ्कुश [mn]
ऽपरिगृह्याङ्कुशग्रहम्
ग्रह [mn]
ब्राह्मणैर्
ब्राह्मण [m]
विप्रहीणस्य
विप्रहा [3. P.]
क्षत्रस्य
क्षत्र [n]
क्षीयते
क्षि [9. Ā.]
बलम्
बल [mn]
ब्रह्मण्यनुपमा दृष्टिः क्षात्रमप्रतिमं बलम् । तौ यदा चरतः सार्धमथ लोकः प्रसीदति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मण्यनुपमा
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मण्यनुपमा
अनुपम [adj]
दृष्टिः
दृष्टि [f]
क्षात्रम्
क्षात्र [adj]
अप्रतिमं
अप्रतिम [adj]
बलम्
बल [mn]
तौ
तद् [pron]
यदा
यदा [ind]
चरतः
चर् [1. Ā.]
सार्धम्
सार्धम् [ind]
अथ
अथ [ind]
लोकः
लोक [m]
प्रसीदति
प्रसद् [1. Ā.]
यथा हि सुमहानग्निः कक्षं दहति सानिलः । तथा दहति राजन्यो ब्राह्मणेन समं रिपून् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
हि
हि [ind]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
अग्निः
अग्नि [m]
कक्षं
कक्ष [m]
दहति
दह् [2. P.]
सानिलः
स [ind]
सानिलः
अनिल [m]
तथा
तथा [ind]
दहति
दह् [2. P.]
राजन्यो
राजन्य [m]
ब्राह्मणेन
ब्राह्मण [m]
समं
सम [pron]
रिपून्
रिपु [m]
ब्राह्मणेभ्योऽथ मेधावी बुद्धिपर्येषणं चरेत् । अलब्धस्य च लाभाय लब्धस्य च विवृद्धये ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणेभ्यो
ब्राह्मण [m]
ऽथ
अथ [ind]
मेधावी
मेधाविन् [m]
बुद्धिपर्येषणं
बुद्धि [f]
बुद्धिपर्येषणं
पर्येषण [n]
चरेत्
चर् [1. Ā.]
अलब्धस्य
अलब्ध [adj]
च
च [ind]
लाभाय
लाभ [m]
लब्धस्य
लभ् [1. P.]
च
च [ind]
विवृद्धये
विवृद्धि [f]
अलब्धलाभाय च लब्धवृद्धये; यथार्हतीर्थप्रतिपादनाय । यशस्विनं वेदविदं विपश्चितं; बहुश्रुतं ब्राह्मणमेव वासय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलब्धलाभाय
अलब्ध [adj]
अलब्धलाभाय
लाभ [m]
च
च [ind]
लब्धवृद्धये
लभ् [1. P.]
लब्धवृद्धये
वृद्धि [f]
यथार्हतीर्थप्रतिपादनाय
यथार्ह [adj]
यथार्हतीर्थप्रतिपादनाय
तीर्थ [mn]
यथार्हतीर्थप्रतिपादनाय
प्रतिपादन [n]
यशस्विनं
यशस्विन् [adj]
वेदविदं
वेद [m]
वेदविदं
विद् [adj]
विपश्चितं
विपश्चित् [adj]
बहुश्रुतं
बहु [adj]
बहुश्रुतं
श्रु [4. P.]
ब्राह्मणम्
ब्राह्मण [m]
एव
एव [ind]
वासय
वासय् [10. Ā.]
ब्राह्मणेषूत्तमा वृत्तिस्तव नित्यं युधिष्ठिर । तेन ते सर्वलोकेषु दीप्यते प्रथितं यशः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणेषूत्तमा
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणेषूत्तमा
उत्तम [adj]
वृत्तिस्
वृत्ति [f]
तव
त्वद् [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
तेन
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
सर्वलोकेषु
सर्व [pron]
सर्वलोकेषु
लोक [m]
दीप्यते
दीप् [4. P.]
प्रथितं
प्रथ् [1. P.]
यशः
यशस् [n]
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे बकं दाल्भ्यमपूजयन् । युधिष्ठिरे स्तूयमाने भूयः सुमनसोऽभवन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
ते
तद् [pron]
ब्राह्मणार्थाय
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणार्थाय
अर्थ [mn]
बकं
बक [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
युधिष्ठिरे
युधिष्ठिर [m]
स्तूयमाने
स्तु [1. Ā.]
भूयः
भूयस् [ind]
सुमनसो
सुमनस् [adj]
ऽभवन्
भू [1. Ā.]
द्वैपायनो नारदश्च जामदग्न्यः पृथुश्रवाः । इन्द्रद्युम्नो भालुकिश्च कृतचेताः सहस्रपात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वैपायनप्रभृतयो
द्वैपायन [m]
द्वैपायनप्रभृतयो
प्रभृति [f]
नारदश्
नारद [m]
च
च [ind]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
इन्द्रद्युम्नो
इन्द्रद्युम्न [m]
भालुकिश्
भालुकि [m]
च
च [ind]
कृतचेताः
कृतचेतस् [m]
सहस्रपात्
सहस्रपाद् [m]
कर्णश्रवाश्च मुञ्जश्च लवणाश्वश्च काश्यपः । हारीतः स्थूणकर्णश्च अग्निवेश्योऽथ शौनकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्णश्रवाश्च
कर्णश्रवस् [m]
कर्णश्रवाश्च
च [ind]
मुञ्जश्च
मुञ्ज [m]
मुञ्जश्च
च [ind]
लवणाश्वश्च
लवणाश्व [m]
लवणाश्वश्च
च [ind]
काश्यपः
काश्यप [m]
हारीतः
हारीत [m]
स्थूणकर्णश्
स्थूणकर्ण [m]
च
च [ind]
अग्निवेश्यो
अग्निवेश्य [m]
ऽथ
अथ [ind]
शौनकः
शौनक [m]
ऋतवाक्च सुवाक्चैव बृहदश्व ऋतावसुः । ऊर्ध्वरेता वृषामित्रः सुहोत्रो होत्रवाहनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋतवाक्च
ऋतवाच् [m]
ऋतवाक्च
च [ind]
सुवाक्
सुवाच् [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
बृहदश्व
बृहदश्व [m]
ऋतावसुः
ऋतावसु [m]
ऊर्ध्वरेता
ऊर्ध्वरेतस् [m]
वृषामित्रः
वृषामित्र [m]
सुहोत्रो
सुहोत्र [m]
होत्रवाहनः
होत्रवाहन [m]
एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणाः संशितव्रताः । अजातशत्रुमानर्चुः पुरंदरमिवर्षयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
अभिक्रुद्धो
अभिक्रुध् [4. P.]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
अजातशत्रुम्
अजात [adj]
अजातशत्रुम्
शत्रु [m]
आनर्चुः
अर्च् [1. Ā.]
पुरंदरम्
पुरंदर [m]
इवर्षयः
इव [ind]
इवर्षयः
ऋषि [m]