Sabhāparva Adhyāya 2
सभापर्व • अध्यायः 2
Sabhāparva Adhyāya 2 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 2.2.1–24
•
250 Lexicon Terms
उषित्वा खाण्डवप्रस्थे सुखवासं जनार्दनः । पार्थैः प्रीतिसमायुक्तैः पूजनार्होऽभिपूजितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उषित्वा
वस् [2. P.]
खाण्डवप्रस्थे
खाण्डवप्रस्थ [m]
सुखवासं
सुख [adj]
सुखवासं
वास [m]
जनार्दनः
जनार्दन [m]
पार्थैः
पार्थ [m]
प्रीतिसमायुक्तैः
प्रीति [f]
प्रीतिसमायुक्तैः
समायुज् [7. P.]
पूजनार्हो
पूजन [n]
पूजनार्हो
अर्ह [adj]
ऽभिपूजितः
अभिपूजय् [10. P.]
गमनाय मतिं चक्रे पितुर्दर्शनलालसः । धर्मराजमथामन्त्र्य पृथां च पृथुलोचनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गमनाय
गमन [n]
मतिं
मति [f]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
वासुदेवः
वासुदेव [m]
सहानुगः
सहानुग [adj]
धर्मराजम्
धर्मराज [m]
अथामन्त्र्य
अथ [ind]
अथामन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
पृथां
पृथा [f]
च
च [ind]
पृथुलोचनः
पृथु [adj]
पृथुलोचनः
लोचन [n]
ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना जगद्वन्द्यः पितृष्वसुः । स तया मूर्ध्न्युपाघ्रातः परिष्वक्तश्च केशवः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ववन्दे
वन्द् [1. P.]
चरणौ
चरण [mn]
मूर्ध्ना
मूर्धन् [m]
जगद्वन्द्यः
जगद्वन्द्य [m]
पितृष्वसुः
पितृष्वसृ [f]
विदुरो
विदुर [m]
मूर्ध्न्युपाघ्राय
मूर्धन् [m]
मूर्ध्न्युपाघ्राय
उपाघ्रा [3. P.]
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
च
च [ind]
वो
त्वद् [pron]
मुहुः
मुहुर् [ind]
ददर्शानन्तरं कृष्णो भगिनीं स्वां महायशाः । तामुपेत्य हृषीकेशः प्रीत्या बाष्पसमन्वितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददर्शानन्तरं
दृश् [6. P.]
ददर्शानन्तरं
अनन्तर [adj]
कृष्णो
कृष्ण [m]
भगिनीं
भगिनी [f]
स्वां
स्व [adj]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
ताम्
तद् [pron]
उपेत्य
उपे [2. Ā.]
हृषीकेशः
हृषीकेश [m]
प्रीत्या
प्रीति [f]
बाष्पसमन्वितः
बाष्प [mn]
बाष्पसमन्वितः
समन्वित [adj]
अर्थ्यं तथ्यं हितं वाक्यं लघु युक्तमनुत्तमम् । उवाच भगवान्भद्रां सुभद्रां भद्रभाषिणीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थ्यं
अर्थ्य [adj]
तथ्यं
तथ्य [adj]
हितं
हित [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
लघु
लघु [adj]
युक्तम्
युज् [6. Ā.]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनश्चिन्तयानः
पुनर् [ind]
पुनश्चिन्तयानः
चिन्तय् [10. Ā.]
सुभद्रां
सुभद्रा [f]
भद्रभाषिणीम्
भद्र [adj]
भद्रभाषिणीम्
भाषिन् [adj]
तया स्वजनगामीनि श्रावितो वचनानि सः । संपूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा चाभिवादितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तया
तद् [pron]
स्वजनगामीनि
स्व [adj]
स्वजनगामीनि
जन [m]
स्वजनगामीनि
गामिन् [adj]
श्रावितो
श्रावय् [10. Ā.]
वचनानि
वचन [n]
सः
तद् [pron]
सम्पूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा
सम्पूजय् [10. Ā.]
सम्पूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा
च [ind]
सम्पूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा
अपि [ind]
सम्पूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा
असकृत् [ind]
सम्पूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा
शिरस् [n]
चाभिवादितः
च [ind]
चाभिवादितः
अभिवादय् [10. Ā.]
तामनुज्ञाप्य वार्ष्णेयः प्रतिनन्द्य च भामिनीम् । ददर्शानन्तरं कृष्णां धौम्यं चापि जनार्दनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
अनुज्ञाप्य
अनुज्ञापय् [10. P.]
वार्ष्णेयः
वार्ष्णेय [m]
प्रतिनन्द्य
प्रतिनन्द् [1. Ā.]
च
च [ind]
भामिनीम्
भामिनी [f]
ददर्शानन्तरं
दृश् [6. P.]
ददर्शानन्तरं
अनन्तर [adj]
कृष्णो
कृष्ण [m]
भगिनीं
भगिनी [f]
स्वां
स्व [adj]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
ववन्दे च यथान्यायं धौम्यं पुरुषसत्तमः । द्रौपदीं सान्त्वयित्वा च आमन्त्र्य च जनार्दनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ववन्दे
वन्द् [1. P.]
च
च [ind]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
धौम्यं
धौम्य [m]
पुरुषसत्तमः
पुरुष [m]
पुरुषसत्तमः
सत्तम [adj]
द्रौपदीं
द्रौपदी [f]
सान्त्वयित्वा
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
च
च [ind]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
च
च [ind]
जनार्दनः
जनार्दन [m]
भ्रातॄनभ्यगमद्धीमान्पार्थेन सहितो बली । भ्रातृभिः पञ्चभिः कृष्णो वृतः शक्र इवामरैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्रातॄन्
भ्रातृ [m]
अभ्यगमद्
अभिगम् [1. Ā.]
धीमान्
धीमत् [adj]
पार्थेन
पार्थ [m]
सहितो
सहित [adj]
बली
बलिन् [adj]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
पञ्चभिः
पञ्चन् [adj]
कृष्णो
कृष्ण [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
शक्र
शक्र [m]
इवामरैः
इव [ind]
इवामरैः
अमर [m]
अर्चयामास देवांश्च द्विजांश्च यदुपुंगवः । माल्यजप्यनमस्कारैर्गन्धैरुच्चावचैरपि । स कृत्वा सर्वकार्याणि प्रतस्थे तस्थुषां वरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्चयामास
अर्चय् [10. Ā.]
देवांश्च
देव [m]
देवांश्च
च [ind]
द्विजांश्च
द्विज [m]
द्विजांश्च
च [ind]
यदुपुंगवः
यदु [m]
यदुपुंगवः
पुंगव [m]
माल्यजप्यनमस्कारैर्
माल्य [n]
माल्यजप्यनमस्कारैर्
जप्य [n]
माल्यजप्यनमस्कारैर्
नमस्कार [m]
गन्धैर्
गन्ध [mn]
उच्चावचैर्
उच्चावच [adj]
अपि
अपि [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
सर्वाणि
सर्व [pron]
कार्याणि
कार्य [n]
प्रययुर्
प्रया [2. Ā.]
वारणावतम्
वारणावत [n]
स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान्दधिपात्रफलाक्षतैः । वसु प्रदाय च ततः प्रदक्षिणमवर्तत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
वाच्यार्हतो
वाचय् [10. Ā.]
वाच्यार्हतो
अर्ह् [1. Ā.]
विप्रान्
विप्र [m]
दधिपात्रफलाक्षतैः
दधि [n]
दधिपात्रफलाक्षतैः
पात्र [n]
दधिपात्रफलाक्षतैः
फल [n]
दधिपात्रफलाक्षतैः
अक्षत [mn]
इति
इति [ind]
सर्वविधिं
सर्व [pron]
सर्वविधिं
विधि [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
प्रदक्षिणम्
प्रदक्षिण [adj]
अवर्तत
वृत् [3. P.]
काञ्चनं रथमास्थाय तार्क्ष्यकेतनमाशुगम् । गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैरायुधैश्च समन्वितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काञ्चनं
काञ्चन [adj]
रथम्
रथ [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
तार्क्ष्यकेतनम्
तार्क्ष्य [mn]
तार्क्ष्यकेतनम्
केतन [n]
आशुगम्
आशु [adj]
आशुगम्
ग [adj]
गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैर्
गदा [f]
गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैर्
चक्र [n]
गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैर्
असि [m]
गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैर्
शार्ङ्ग [n]
गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैर्
आद्य [adj]
आयुधैश्च
आयुध [mn]
आयुधैश्च
च [ind]
समन्वितम्
समन्वित [adj]
तिथावथ च नक्षत्रे मुहूर्ते च गुणान्विते । प्रययौ पुण्डरीकाक्षः सैन्यसुग्रीववाहनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तिथावथ
तिथि [mf]
तिथावथ
अथ [ind]
च
च [ind]
नक्षत्रे
नक्षत्र [mn]
मुहूर्ते
मुहूर्त [mn]
च
च [ind]
गुणान्विते
गुण [mn]
गुणान्विते
अन्वित [adj]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
पुण्डरीकाक्षः
पुण्डरीकाक्ष [m]
सैन्यसुग्रीववाहनः
सैन्य [m]
सैन्यसुग्रीववाहनः
सुग्रीव [m]
सैन्यसुग्रीववाहनः
वाहन [n]
अन्वारुरोह चाप्येनं प्रेम्णा राजा युधिष्ठिरः । अपास्य चास्य यन्तारं दारुकं यन्तृसत्तमम् । अभीषून्संप्रजग्राह स्वयं कुरुपतिस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्वारुरोह
अन्वारुह् [1. P.]
चाप्येनं
च [ind]
चाप्येनं
अपि [ind]
चाप्येनं
एनद् [pron]
प्रेम्णा
प्रेमन् [mn]
राजा
राजन् [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
अपास्य
अपास् [2. P.]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
यन्तारं
यन्तृ [m]
दारुकं
दारुक [m]
यन्तृसत्तमम्
यन्तृ [m]
यन्तृसत्तमम्
सत्तम [adj]
अभीषून्
अभीषु [m]
सम्प्रजग्राह
सम्प्रग्रह् [9. Ā.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
कुरुपतिस्तदा
कुरु [m]
कुरुपतिस्तदा
पति [m]
कुरुपतिस्तदा
तदा [ind]
उपारुह्यार्जुनश्चापि चामरव्यजनं सितम् । रुक्मदण्डं बृहन्मूर्ध्नि दुधावाभिप्रदक्षिणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपारुह्यार्जुनश्चापि
उपारुह् [1. P.]
उपारुह्यार्जुनश्चापि
अर्जुन [m]
उपारुह्यार्जुनश्चापि
च [ind]
उपारुह्यार्जुनश्चापि
अपि [ind]
चामरव्यजनं
चामर [n]
चामरव्यजनं
व्यजन [n]
सितम्
सित [adj]
रुक्मदण्डं
रुक्म [n]
रुक्मदण्डं
दण्ड [mn]
बृहन्मूर्ध्नि
बृहत् [adj]
बृहन्मूर्ध्नि
मूर्धन् [m]
दुधावाभिप्रदक्षिणम्
धू [6. Ā.]
दुधावाभिप्रदक्षिणम्
अभिप्रदक्षिणम् [ind]
तथैव भीमसेनोऽपि यमाभ्यां सहितो वशी । पृष्ठतोऽनुययौ कृष्णमृत्विक्पौरजनैर्वृतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
भीमसेनो
भीमसेन [m]
ऽपि
अपि [ind]
यमाभ्यां
यम [m]
सहितो
सहित [adj]
वशी
वशिन् [adj]
पृष्ठतो
पृष्ठतस् [ind]
ऽनुययौ
अनुया [2. Ā.]
कृष्णम्
कृष्ण [m]
ऋत्विक्
ऋत्विज् [m]
पौरजनैर्
पौर [m]
पौरजनैर्
जन [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
स तथा भ्रातृभिः सार्धं केशवः परवीरहा । अनुगम्यमानः शुशुभे शिष्यैरिव गुरुः प्रियैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
केशवः
केशव [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
अनुगम्यमानः
अनुगम् [1. Ā.]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
शिष्यैर्
शिष्य [m]
इव
इव [ind]
गुरुः
गुरु [m]
प्रियैः
प्रिय [adj]
पार्थमामन्त्र्य गोविन्दः परिष्वज्य च पीडितम् । युधिष्ठिरं पूजयित्वा भीमसेनं यमौ तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पार्थम्
पार्थ [m]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
गोविन्दः
गोविन्द [m]
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
च
च [ind]
पीडितम्
पीडय् [10. Ā.]
हा
हा [ind]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
हा
हा [ind]
भीम
भीम [m]
हा
हा [ind]
धनंजय
धनंजय [m]
हा
हा [ind]
यमौ
यम [m]
परिष्वक्तो भृशं ताभ्यां यमाभ्यामभिवादितः । ततस्तैः संविदं कृत्वा यथावन्मधुसूदनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिष्वक्तो
परिष्वज् [1. P.]
भृशं
भृशम् [ind]
ताभ्यां
तद् [pron]
यमाभ्याम्
यम [m]
अभिवादितः
अभिवादय् [10. Ā.]
ततस्तैः
ततस् [ind]
ततस्तैः
तद् [pron]
संविदं
संविद् [f]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
यथावन्मधुसूदनः
यथावत् [ind]
यथावन्मधुसूदनः
मधुसूदन [m]
निवर्तयित्वा च तदा पाण्डवान्सपदानुगान् । स्वां पुरीं प्रययौ कृष्णः पुरंदर इवापरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवर्तयित्वा
निवर्तय् [10. Ā.]
च
च [ind]
तदा
तदा [ind]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
सपदानुगान्
स [ind]
सपदानुगान्
पदानुग [adj]
स्वां
स्व [adj]
पुरीं
पुरी [f]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
कृष्णः
कृष्ण [m]
पुरंदर
पुरंदर [m]
इवापरः
इव [ind]
इवापरः
अपर [pron]
लोचनैरनुजग्मुस्ते तमा दृष्टिपथात्तदा । मनोभिरनुजग्मुस्ते कृष्णं प्रीतिसमन्वयात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोचनैर्
लोचन [n]
अनुजग्मुस्ते
अनुगम् [1. Ā.]
अनुजग्मुस्ते
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
आ
आ [ind]
दृष्टिपथात्
दृष्टि [f]
दृष्टिपथात्
पथ [m]
तदा
तदा [ind]
मनोभिर्
मनस् [n]
अनुजग्मुस्ते
अनुगम् [1. Ā.]
अनुजग्मुस्ते
तद् [pron]
कृष्णं
कृष्ण [m]
प्रीतिसमन्वयात्
प्रीति [f]
प्रीतिसमन्वयात्
समन्वय [m]
अतृप्तमनसामेव तेषां केशवदर्शने । क्षिप्रमन्तर्दधे शौरिश्चक्षुषां प्रियदर्शनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतृप्तमनसाम्
अतृप्त [adj]
अतृप्तमनसाम्
मनस् [n]
एव
एव [ind]
तेषां
तद् [pron]
केशवदर्शने
केशव [m]
केशवदर्शने
दर्शन [n]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
अन्तर्दधे
अन्तर्धा [3. Ā.]
शौरिश्चक्षुषां
शौरि [m]
शौरिश्चक्षुषां
चक्षुस् [n]
प्रियदर्शनः
प्रिय [adj]
प्रियदर्शनः
दर्शन [n]
अकामा इव पार्थास्ते गोविन्दगतमानसाः । निवृत्योपययुः सर्वे स्वपुरं पुरुषर्षभाः । स्यन्दनेनाथ कृष्णोऽपि समये द्वारकामगात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकामा
अकाम [adj]
इव
इव [ind]
पार्थास्ते
पार्थ [m]
पार्थास्ते
तद् [pron]
गोविन्दगतमानसाः
गोविन्द [m]
गोविन्दगतमानसाः
गम् [6. Ā.]
गोविन्दगतमानसाः
मानस [n]
निवृत्योपययुः
निवृत् [1. Ā.]
निवृत्योपययुः
उपया [2. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
स्वपुरं
स्व [adj]
स्वपुरं
पुर [n]
पुरुषर्षभाः
पुरुष [m]
पुरुषर्षभाः
ऋषभ [m]
स्यन्दनेनाथ
स्यन्दन [mn]
स्यन्दनेनाथ
अथ [ind]
कृष्णो
कृष्ण [m]
ऽपि
अपि [ind]
समये
समय [m]
द्वारकाम्
द्वारका [fn]
अगात्
गा [4. Ā.]