Ādiparva Adhyāya 163
आदिपर्व • अध्यायः 163
Ādiparva Adhyāya 163 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 1.163.1–24
•
250 Lexicon Terms
यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता । तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
तपती
तपती [f]
नाम
नाम [ind]
सावित्र्यवरजा
सावित्री [f]
सावित्र्यवरजा
अवरजा [f]
सुता
सुता [f]
तां
तद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
संवरणस्यार्थे
संवरण [m]
संवरणस्यार्थे
अर्थ [mn]
वरयामि
वरय् [10. Ā.]
विभावसो
विभावसु [m]
स हि राजा बृहत्कीर्तिर्धर्मार्थविदुदारधीः । युक्तः संवरणो भर्ता दुहितुस्ते विहंगम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
राजा
राजन् [m]
बृहत्कीर्तिर्
बृहत् [adj]
बृहत्कीर्तिर्
कीर्ति [f]
धर्मार्थविद्
धर्म [mn]
धर्मार्थविद्
अर्थ [mn]
धर्मार्थविद्
विद् [adj]
उदारधीः
उदार [adj]
उदारधीः
धी [f]
युक्तः
युज् [6. Ā.]
संवरणो
संवरण [m]
भर्ता
भर्तृ [m]
दुहितुस्ते
दुहितृ [f]
दुहितुस्ते
त्वद् [pron]
विहंगम
विहंगम [m]
इत्युक्तः सविता तेन ददानीत्येव निश्चितः । प्रत्यभाषत तं विप्रं प्रतिनन्द्य दिवाकरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
सविता
सवितृ [m]
तेन
तद् [pron]
ददानीत्येव
दा [1. Ā.]
ददानीत्येव
इति [ind]
ददानीत्येव
एव [ind]
निश्चितः
निश्चि [5. Ā.]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
तं
तद् [pron]
विप्रं
विप्र [m]
प्रतिनन्द्य
प्रतिनन्द् [1. Ā.]
दिवाकरः
दिवाकर [m]
वरः संवरणो राज्ञां त्वमृषीणां वरो मुने । तपती योषितां श्रेष्ठा किमन्यत्रापवर्जनात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरः
वर [adj]
संवरणो
संवरण [m]
राज्ञां
राजन् [m]
त्वम्
त्वद् [pron]
ऋषीणां
ऋषि [m]
वरो
वर [adj]
मुने
मुनि [m]
तपती
तपती [f]
योषितां
योषित् [f]
श्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
किम्
क [pron]
अन्यत्रापवर्जनात्
अन्यत्र [ind]
अन्यत्रापवर्जनात्
अपवर्जन [n]
ततः सर्वानवद्याङ्गीं तपतीं तपनः स्वयम् । ददौ संवरणस्यार्थे वसिष्ठाय महात्मने । प्रतिजग्राह तां कन्यां महर्षिस्तपतीं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्वानवद्याङ्गीं
सर्व [pron]
सर्वानवद्याङ्गीं
अनवद्य [adj]
सर्वानवद्याङ्गीं
अङ्ग [adj]
तपतीं
तपती [f]
तपनः
तपन [m]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
ददौ
दा [1. Ā.]
संवरणस्यार्थे
संवरण [m]
संवरणस्यार्थे
अर्थ [mn]
वसिष्ठाय
वसिष्ठ [m]
महात्मने
महात्मन् [adj]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
तां
तद् [pron]
कन्यां
कन्या [f]
महर्षिस्तपतीं
महत् [adj]
महर्षिस्तपतीं
ऋषि [m]
महर्षिस्तपतीं
तपती [f]
तदा
तदा [ind]
वसिष्ठोऽथ विसृष्टश्च पुनरेवाजगाम ह । यत्र विख्यातकीर्तिः स कुरूणामृषभोऽभवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसिष्ठो
वसिष्ठ [m]
ऽथ
अथ [ind]
विसृष्टश्च
विसृज् [4. Ā.]
विसृष्टश्च
च [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
एवाजगाम
एव [ind]
एवाजगाम
आगम् [6. P.]
ह
ह [ind]
यत्र
यत्र [ind]
विख्यातकीर्तिः
विख्या [2. P.]
विख्यातकीर्तिः
कीर्ति [f]
स
तद् [pron]
कुरूणाम्
कुरु [m]
ऋषभो
ऋषभ [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
स राजा मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना । दृष्ट्वा च देवकन्यां तां तपतीं चारुहासिनीम् । वसिष्ठेन सहायान्तीं संहृष्टोऽभ्यधिकं बभौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना
मन्मथ [m]
मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना
आविश् [6. Ā.]
मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना
तद्गत [adj]
मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना
अन्तरात्मन् [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
देवकन्यां
देव [m]
देवकन्यां
कन्या [f]
तां
तद् [pron]
तपतीं
तपती [f]
चारुहासिनीम्
चारु [adj]
चारुहासिनीम्
हासिन् [adj]
वसिष्ठेन
वसिष्ठ [m]
सहायान्तीं
सह [ind]
सहायान्तीं
आया [2. Ā.]
संहृष्टो
संहृष् [1. Ā.]
ऽभ्यधिकं
अभ्यधिक [adj]
बभौ
भा [2. Ā.]
कृच्छ्रे द्वादशरात्रे तु तस्य राज्ञः समापिते । आजगाम विशुद्धात्मा वसिष्ठो भगवानृषिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृच्छ्रे
कृच्छ्र [mn]
द्वादशरात्रे
द्वादशन् [adj]
द्वादशरात्रे
रात्र [mn]
तु
तु [ind]
तस्य
तद् [pron]
राज्ञः
राजन् [m]
समापिते
समापय् [10. Ā.]
आजगाम
आगम् [6. P.]
विशुद्धात्मा
विशुध् [4. P.]
विशुद्धात्मा
आत्मन् [m]
वसिष्ठो
वसिष्ठ [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
तपसाराध्य वरदं देवं गोपतिमीश्वरम् । लेभे संवरणो भार्यां वसिष्ठस्यैव तेजसा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आराध्य
आराधय् [10. Ā.]
वरदं
वर [mn]
वरदं
द [adj]
देवं
देव [m]
भगनेत्रहरं
भग [mn]
भगनेत्रहरं
नेत्र [mn]
भगनेत्रहरं
हर [adj]
हरम्
हर [m]
लेभे
लभ् [1. P.]
संवरणो
संवरण [m]
भार्यां
भार्या [f]
वसिष्ठस्यैव
वसिष्ठ [m]
वसिष्ठस्यैव
एव [ind]
तेजसा
तेजस् [n]
ततस्तस्मिन्गिरिश्रेष्ठे देवगन्धर्वसेविते । जग्राह विधिवत्पाणिं तपत्याः स नरर्षभः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तस्मिन्
ततस् [ind]
ततस्तस्मिन्
तद् [pron]
गिरिश्रेष्ठे
गिरि [m]
गिरिश्रेष्ठे
श्रेष्ठ [adj]
देवगन्धर्वसेविते
देव [m]
देवगन्धर्वसेविते
गन्धर्व [m]
देवगन्धर्वसेविते
सेव् [4. P.]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
पाणिं
पाणि [m]
माद्र्याः
माद्री [f]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
नराधिपः
नर [m]
नराधिपः
अधिप [m]
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्नेव धराधरे । सोऽकामयत राजर्षिर्विहर्तुं सह भार्यया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्न्
वसिष्ठ [m]
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्न्
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्न्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
धराधरे
धराधर [m]
सो
तद् [pron]
ऽकामयत
कामय् [10. P.]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
विहर्तुं
विहृ [1. Ā.]
सह
सह [ind]
भार्यया
भार्या [f]
ततः पुरे च राष्ट्रे च वाहनेषु बलेषु च । आदिदेश महीपालस्तमेव सचिवं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुरे
पुर [n]
च
च [ind]
राष्ट्रे
राष्ट्र [mn]
च
च [ind]
वाहनेषु
वाहन [n]
बलेषु
बल [mn]
च
च [ind]
आदिदेश
आदिश् [6. Ā.]
महीपालस्तम्
महीपाल [m]
महीपालस्तम्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
सचिवं
सचिव [m]
तदा
तदा [ind]
नृपतिं त्वभ्यनुज्ञाय वसिष्ठोऽथापचक्रमे । सोऽपि राजा गिरौ तस्मिन्विजहारामरोपमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नृपतिं
नृपति [m]
त्वभ्यनुज्ञाय
तु [ind]
त्वभ्यनुज्ञाय
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
वसिष्ठो
वसिष्ठ [m]
ऽथापचक्रमे
अथ [ind]
ऽथापचक्रमे
अपक्रम् [6. P.]
सो
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
राजा
राजन् [m]
गिरौ
गिरि [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
विजहारामरोपमः
विहृ [1. Ā.]
विजहारामरोपमः
अमर [m]
विजहारामरोपमः
उपम [adj]
ततो द्वादश वर्षाणि काननेषु जलेषु च । रेमे तस्मिन्गिरौ राजा तयैव सह भार्यया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्वादश
द्वादशन् [adj]
वर्षाणि
वर्ष [mn]
काननेषु
कानन [n]
जलेषु
जल [n]
च
च [ind]
रेमे
रम् [4. Ā.]
तस्मिन्
तद् [pron]
गिरौ
गिरि [m]
राजा
राजन् [m]
तयैव
तद् [pron]
तयैव
एव [ind]
सह
सह [ind]
भार्यया
भार्या [f]
तस्य राज्ञः पुरे तस्मिन्समा द्वादश सर्वशः । न ववर्ष सहस्राक्षो राष्ट्रे चैवास्य सर्वशः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
राज्ञः
राजन् [m]
पुरे
पुर [n]
तस्मिन्
तद् [pron]
समा
समा [f]
द्वादश
द्वादशन् [adj]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
न
न [ind]
ववर्ष
वृष् [6. P.]
सहस्राक्षो
सहस्राक्ष [m]
राष्ट्रे
राष्ट्र [mn]
चैवास्य
च [ind]
चैवास्य
एव [ind]
चैवास्य
इदम् [pron]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
तत्क्षुधार्तैर्निरानन्दैः शवभूतैस्तदा नरैः । अभवत्प्रेतराजस्य पुरं प्रेतैरिवावृतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
क्षुधार्तैर्
क्षुध् [f]
क्षुधार्तैर्
आर्त [adj]
निरानन्दैः
निरानन्द [adj]
शवभूतैस्तदा
शव [mn]
शवभूतैस्तदा
भू [1. Ā.]
शवभूतैस्तदा
तदा [ind]
नरैः
नर [m]
अभवत्
भू [1. Ā.]
प्रेतराजस्य
प्रेतराज [m]
पुरं
पुर [n]
प्रेतैर्
प्रेत [m]
इवावृतम्
इव [ind]
इवावृतम्
आवृ [5. Ā.]
ततस्तत्तादृशं दृष्ट्वा स एव भगवानृषिः । अभ्यपद्यत धर्मात्मा वसिष्ठो राजसत्तमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तत्
ततस् [ind]
ततस्तत्
तद् [pron]
तादृशं
तादृश [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
एव
एव [ind]
भगवान्
भगवत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
अभ्यपद्यत
अभिपद् [4. P.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
वसिष्ठो
वसिष्ठ [m]
राजसत्तमम्
राजन् [m]
राजसत्तमम्
सत्तम [adj]
तं च पार्थिवशार्दूलमानयामास तत्पुरम् । तपत्या सहितं राजन्नुषितं द्वादशीः समाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
च
च [ind]
पार्थिवशार्दूलम्
पार्थिव [m]
पार्थिवशार्दूलम्
शार्दूल [m]
आनयामास
आनी [1. Ā.]
तत्
तद् [pron]
पुरम्
पुर [n]
तपत्या
तपती [f]
सहितं
सहित [adj]
राजन्न्
राजन् [m]
उषितं
वस् [2. P.]
द्वादशीः
द्वादश [adj]
समाः
समा [f]
ततः प्रवृष्टस्तत्रासीद्यथापूर्वं सुरारिहा । तस्मिन्नृपतिशार्दूले प्रविष्टे नगरं पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रवृष्टस्तत्रासीद्
प्रवृष् [1. Ā.]
प्रवृष्टस्तत्रासीद्
तत्र [ind]
प्रवृष्टस्तत्रासीद्
अस् [2. P.]
यथापूर्वं
यथापूर्व [adj]
सुरारिहा
सुरारि [m]
सुरारिहा
हन् [adj]
तस्मिन्
तद् [pron]
नृपतिशार्दूले
नृपति [m]
नृपतिशार्दूले
शार्दूल [m]
प्रविष्टे
प्रविश् [4. P.]
नगरं
नगर [mn]
पुनः
पुनर् [ind]
ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत्पुरं परया मुदा । तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सराष्ट्रं
सराष्ट्र [adj]
मुमुदे
मुद् [1. P.]
तत्
तद् [pron]
पुरं
पुर [n]
परया
पर [pron]
मुदा
मुद् [f]
तेन
तद् [pron]
पार्थिवमुख्येन
पार्थिव [m]
पार्थिवमुख्येन
मुख्य [adj]
भावितं
भावय् [10. Ā.]
भावितात्मना
भावितात्मन् [adj]
ततो द्वादश वर्षाणि पुनरीजे नराधिपः । पत्न्या तपत्या सहितो यथा शक्रो मरुत्पतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्वादश
द्वादशन् [adj]
वर्षाणि
वर्ष [mn]
काननेषु
कानन [n]
जलेषु
जल [n]
च
च [ind]
पत्न्या
पत्नी [f]
तपत्या
तपती [f]
सहितो
सहित [adj]
यथा
यथा [ind]
शक्रो
शक्र [m]
मरुत्पतिः
मरुत्पति [m]
एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी । तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
आसीन्
अस् [2. P.]
महाभागा
महाभाग [adj]
तपती
तपती [f]
नाम
नाम [ind]
पौर्विकी
पौर्विक [adj]
तव
त्वद् [pron]
वैवस्वती
वैवस्वत [adj]
पार्थ
पार्थ [m]
तापत्यस्त्वं
तापत्य [m]
तापत्यस्त्वं
त्वद् [pron]
यया
यद् [pron]
मतः
मन् [8. P.]
तस्यां संजनयामास कुरुं संवरणो नृपः । तपत्यां तपतां श्रेष्ठ तापत्यस्त्वं ततोऽर्जुन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यां
तद् [pron]
संजनयामास
संजनय् [10. Ā.]
कुरुं
कुरु [m]
संवरणो
संवरण [m]
नृपः
नृप [m]
तपत्यां
तपती [f]
तपतां
तप् [4. Ā.]
श्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
तापत्यस्त्वं
तापत्य [m]
तापत्यस्त्वं
त्वद् [pron]
ततो
ततस् [ind]
ऽर्जुन
अर्जुन [m]