Ādiparva Adhyāya 130
आदिपर्व • अध्यायः 130
Ādiparva Adhyāya 130 of the classical Mahābhārata with 21 verses.
Total: 21 Verses
•
Citations: MBh 1.130.1–21
•
250 Lexicon Terms
धृतराष्ट्रस्तु पुत्रस्य श्रुत्वा वचनमीदृशम् । मुहूर्तमिव संचिन्त्य दुर्योधनमथाब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रस्तु
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रस्तु
तु [ind]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वचनम्
वचन [n]
ईदृशम्
ईदृश [adj]
मुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
इव
इव [ind]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
दुर्योधनम्
दुर्योधन [m]
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
धर्मनित्यः सदा पाण्डुर्ममासीत्प्रियकृद्धितः । सर्वेषु ज्ञातिषु तथा मयि त्वासीद्विशेषतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मनित्यः
धर्म [mn]
धर्मनित्यः
नित्य [adj]
सदा
सदा [ind]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
ममासीत्
मद् [pron]
ममासीत्
अस् [2. P.]
प्रियकृद्धितः
प्रिय [adj]
प्रियकृद्धितः
कृत् [adj]
प्रियकृद्धितः
हित [adj]
सर्वेषु
सर्व [pron]
ज्ञातिषु
ज्ञाति [m]
तथा
तथा [ind]
मदीयेषु
मदीय [adj]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
नास्य किंचिन्न जानामि भोजनादि चिकीर्षितम् । निवेदयति नित्यं हि मम राज्यं धृतव्रतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
किंचन
कश्चन [pron]
जानाति
ज्ञा [4. Ā.]
भोजनानि
भोजन [n]
चिकीर्षति
चिकीर्ष् [Desid. Ā.]
निवेदयति
निवेदय् [10. Ā.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
हि
हि [ind]
मम
मद् [pron]
राज्यं
राज्य [n]
धृतव्रतः
धृ [4. P.]
धृतव्रतः
व्रत [n]
तस्य पुत्रो यथा पाण्डुस्तथा धर्मपरायणः । गुणवाँल्लोकविख्यातः पौराणां च सुसंमतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
यथा
यथा [ind]
पाण्डुस्तदा
पाण्डु [m]
पाण्डुस्तदा
तदा [ind]
धर्मपरः
धर्म [mn]
धर्मपरः
पर [pron]
सदा
सदा [ind]
गुणवांल्
गुणवत् [adj]
लोकविख्यातो
लोक [m]
लोकविख्यातो
विख्या [2. P.]
नगरे
नगर [mn]
च
च [ind]
प्रतिष्ठितः
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
स कथं शक्यमस्माभिरपक्रष्टुं बलादितः । पितृपैतामहाद्राज्यात्ससहायो विशेषतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
शक्यते
शक् [4. P.]
ऽस्माभिर्
मद् [pron]
अपक्रष्टुं
अपकृष् [1. Ā.]
नरर्षभ
नर [m]
नरर्षभ
ऋषभ [m]
पितृपैतामहाद्
पितृपैतामह [adj]
राज्यात्
राज्य [n]
ससहायो
स [ind]
ससहायो
सहाय [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
भृता हि पाण्डुनामात्या बलं च सततं भृतम् । भृताः पुत्राश्च पौत्राश्च तेषामपि विशेषतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
पाण्डुनामात्यं
पाण्डु [m]
पाण्डुनामात्यं
अमात्य [m]
बलं
बल [mn]
च
च [ind]
सततं
सततम् [ind]
धृतम्
धृ [4. P.]
धृताः
धृ [4. P.]
पुत्राश्च
पुत्र [m]
पुत्राश्च
च [ind]
पौत्राश्च
पौत्र [m]
पौत्राश्च
च [ind]
तेषाम्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
ते पुरा सत्कृतास्तात पाण्डुना पौरवा जनाः । कथं युधिष्ठिरस्यार्थे न नो हन्युः सबान्धवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
सत्कृतास्तात
सत्कृ [8. Ā.]
सत्कृतास्तात
तात [m]
विषये
विषय [mn]
पाण्डुना
पाण्डु [m]
नराः
नर [m]
कथं
कथम् [ind]
युधिष्ठिरस्यार्थे
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्यार्थे
अर्थ [mn]
न
न [ind]
नो
मद् [pron]
हन्युः
हन् [6. P.]
सबान्धवान्
स [ind]
सबान्धवान्
बान्धव [m]
एवमेतन्मया तात भावितं दोषमात्मनि । दृष्ट्वा प्रकृतयः सर्वा अर्थमानेन योजिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतन्
एतद् [pron]
मया
मद् [pron]
तात
तात [m]
भावितं
भावय् [10. Ā.]
दोषम्
दोष [mn]
आत्मनि
आत्मन् [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
प्रकृतयः
प्रकृति [f]
सर्वा
सर्व [pron]
अर्थमानेन
अर्थ [mn]
अर्थमानेन
मान [m]
योजिताः
योजय् [10. Ā.]
ध्रुवमस्मत्सहायास्ते भविष्यन्ति प्रधानतः । अर्थवर्गः सहामात्यो मत्संस्थोऽद्य महीपते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ध्रुवम्
ध्रुवम् [ind]
अस्मत्सहायास्ते
मद् [pron]
अस्मत्सहायास्ते
सहाय [m]
अस्मत्सहायास्ते
तद् [pron]
भविष्यन्ति
भू [1. Ā.]
प्रधानतः
प्रधान [n]
अर्थवर्गः
अर्थ [mn]
अर्थवर्गः
वर्ग [m]
सहामात्यो
सहामात्य [adj]
मत्संस्थो
मद् [pron]
मत्संस्थो
संस्थ [adj]
ऽद्य
अद्य [ind]
महीपते
महीपति [m]
स भवान्पाण्डवानाशु विवासयितुमर्हति । मृदुनैवाभ्युपायेन नगरं वारणावतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
आशु
आशु [adj]
विवासयितुम्
विवासय् [10. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
निपुणेनाभ्युपायेन
निपुण [adj]
निपुणेनाभ्युपायेन
अभ्युपाय [m]
नगरं
नगर [mn]
वारणावतम्
वारणावत [n]
यदा प्रतिष्ठितं राज्यं मयि राजन्भविष्यति । तदा कुन्ती सहापत्या पुनरेष्यति भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
प्रतिष्ठितं
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
राज्यं
राज्य [n]
मयि
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
कुन्ती
कुन्ती [f]
सहापत्या
सहापत्य [adj]
पुनर्
पुनर् [ind]
एष्यति
इ [5. Ā.]
भारत
भारत [m]
दुर्योधन ममाप्येतद्धृदि संपरिवर्तते । अभिप्रायस्य पापत्वान्नैतत्तु विवृणोम्यहम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कार्यं
कृ [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
काङ्क्षितं
काङ्क्ष् [2. Ā.]
किंचिद्धृदि
कश्चित् [pron]
किंचिद्धृदि
हृद् [n]
सम्परिवर्तते
सम्परिवृत् [1. Ā.]
अभिप्रायस्य
अभिप्राय [m]
पापत्वान्
पाप [adj]
पापत्वान्
त्व [n]
नैतत्
न [ind]
नैतत्
एतद् [pron]
तु
तु [ind]
विवृणोम्यहम्
विवृ [9. P.]
विवृणोम्यहम्
मद् [pron]
न च भीष्मो न च द्रोणो न क्षत्ता न च गौतमः । विवास्यमानान्कौन्तेयाननुमंस्यन्ति कर्हिचित् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
भीष्मो
भीष्म [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
द्रोणो
द्रोण [m]
न
न [ind]
क्षत्ता
क्षत्तृ [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
गौतमः
गौतम [m]
विवास्यमानान्
विवासय् [10. Ā.]
कौन्तेयान्
कौन्तेय [m]
अनुमंस्यन्ति
अनुमन् [8. Ā.]
कर्हिचित्
कर्हिचित् [ind]
समा हि कौरवेयाणां वयमेते च पुत्रक । नैते विषममिच्छेयुर्धर्मयुक्ता मनस्विनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समा
सम [pron]
हि
हि [ind]
कौरवेयाणां
कौरवेय [m]
वयम्
मद् [pron]
एते
एतद् [pron]
च
च [ind]
पुत्रक
पुत्रक [m]
नैते
न [ind]
नैते
एतद् [pron]
विषयम्
विषय [mn]
इच्छेयुर्
इष् [1. P.]
धर्मत्यागे
धर्म [mn]
धर्मत्यागे
त्याग [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
ते वयं कौरवेयाणामेतेषां च महात्मनाम् । कथं न वध्यतां तात गच्छेम जगतस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
कौरवेयाणाम्
कौरवेय [m]
एतेषां
एतद् [pron]
च
च [ind]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
कथं
कथम् [ind]
न
न [ind]
वाच्यतां
वाच्यता [f]
तात
तात [m]
गच्छेम
गम् [6. Ā.]
जगतस्तथा
जगन्त् [n]
जगतस्तथा
तथा [ind]
मध्यस्थः सततं भीष्मो द्रोणपुत्रो मयि स्थितः । यतः पुत्रस्ततो द्रोणो भविता नात्र सांशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मध्यस्थः
मध्यस्थ [adj]
सततं
सततम् [ind]
भीष्मो
भीष्म [m]
द्रोणपुत्रो
द्रोण [m]
द्रोणपुत्रो
पुत्र [m]
मयि
मद् [pron]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
अद्यैवावां
अद्य [ind]
अद्यैवावां
एव [ind]
अद्यैवावां
मद् [pron]
प्रहास्यावो
प्रहा [3. Ā.]
जीवितं
जीवित [n]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
कृपः शारद्वतश्चैव यत एते त्रयस्ततः । द्रोणं च भागिनेयं च न स त्यक्ष्यति कर्हिचित् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपः
कृप [mf]
शारद्वतश्चैव
शारद्वत [m]
शारद्वतश्चैव
च [ind]
शारद्वतश्चैव
एव [ind]
यत
यतस् [ind]
एव
एव [ind]
वयं
मद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
द्रोणं
द्रोण [m]
च
च [ind]
भागिनेयं
भागिनेय [m]
च
च [ind]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
त्यक्ष्यति
त्यज् [1. Ā.]
कर्हिचित्
कर्हिचित् [ind]
क्षत्तार्थबद्धस्त्वस्माकं प्रच्छन्नं तु यतः परे । न चैकः स समर्थोऽस्मान्पाण्डवार्थे प्रबाधितुम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्तार्थबद्धस्त्वस्मासु
क्षत्तृ [m]
क्षत्तार्थबद्धस्त्वस्मासु
अर्थ [mn]
क्षत्तार्थबद्धस्त्वस्मासु
बन्ध् [4. P.]
क्षत्तार्थबद्धस्त्वस्मासु
तु [ind]
क्षत्तार्थबद्धस्त्वस्मासु
मद् [pron]
प्रच्छन्नस्तु
प्रच्छद् [1. P.]
प्रच्छन्नस्तु
तु [ind]
यतः
यतस् [ind]
परे
पर [pron]
न
न [ind]
त्वेकः
तु [ind]
त्वेकः
एक [pron]
स
तद् [pron]
समर्थो
समर्थ [adj]
ऽस्मान्
मद् [pron]
पाण्डवार्थे
पाण्डव [m]
पाण्डवार्थे
अर्थ [mn]
प्रबाधितुम्
प्रबाध् [9. P.]
स विश्रब्धः पाण्डुपुत्रान्सह मात्रा विवासय । वारणावतमद्यैव नात्र दोषो भविष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्रोणः
द्रोण [m]
पाण्डुपुत्रान्
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्रान्
पुत्र [m]
अस्त्राणि
अस्त्र [mn]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
परेण
पर [pron]
कुर्वताम्
कृ [2. Ā.]
एवं
एवम् [ind]
दोष
दोष [mn]
एव
एव [ind]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
विनिद्रकरणं घोरं हृदि शल्यमिवार्पितम् । शोकपावकमुद्भूतं कर्मणैतेन नाशय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनिद्राकरणं
विनिद्रा [f]
विनिद्राकरणं
करण [n]
घोरं
घोर [adj]
हृदि
हृद् [n]
शल्यम्
शल्य [mn]
इवार्पितम्
इव [ind]
इवार्पितम्
अर्पय् [10. Ā.]
शोकपावकम्
शोक [m]
शोकपावकम्
पावक [m]
उद्भूतं
उद्भू [1. P.]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तेन
तद् [pron]
नाशय
नाशय् [10. Ā.]