Ādiparva Adhyāya 131
आदिपर्व • अध्यायः 131
Ādiparva Adhyāya 131 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 1.131.1–19
•
250 Lexicon Terms
ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्ताः प्रकृतीः शनैः । अर्थमानप्रदानाभ्यां संजहार सहानुजः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
राजा
राजन् [m]
धृतराष्ट्रम्
धृतराष्ट्र [m]
अभाषत
भाष् [1. P.]
अर्थमानप्रदानाभ्यां
अर्थ [mn]
अर्थमानप्रदानाभ्यां
मान [m]
अर्थमानप्रदानाभ्यां
प्रदान [n]
संजहार
संहृ [1. Ā.]
सहानुजः
सहानुज [adj]
धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु केचित्कुशलमन्त्रिणः । कथयां चक्रिरे रम्यं नगरं वारणावतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु
प्रयुज् [7. Ā.]
धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु
तु [ind]
केचित्
कश्चित् [pron]
कुशलमन्त्रिणः
कुशल [adj]
कुशलमन्त्रिणः
मन्त्रिन् [adj]
कथयांचक्रिरे
कथय् [10. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
धनं
धन [n]
च
च [ind]
विविधं
विविध [adj]
ददुः
दा [1. Ā.]
अयं समाजः सुमहान्रमणीयतमो भुवि । उपस्थितः पशुपतेर्नगरे वारणावते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
समाजः
समाज [m]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
रमणीयतमो
रमणीयतम [adj]
भुवि
भू [f]
उपस्थितः
उपस्था [1. Ā.]
पशुपतेर्
पशुपति [m]
नगरे
नगर [mn]
वारणावते
वारणावत [n]
सर्वरत्नसमाकीर्णे पुंसां देशे मनोरमे । इत्येवं धृतराष्ट्रस्य वचनाच्चक्रिरे कथाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वरत्नसमाकीर्णे
सर्व [pron]
सर्वरत्नसमाकीर्णे
रत्न [mn]
सर्वरत्नसमाकीर्णे
समाकृ [6. P.]
पुंसां
पुंस् [m]
देशे
देश [m]
मनोरमे
मनोरम [adj]
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
वचनाच्चक्रिरे
वचन [n]
वचनाच्चक्रिरे
कृ [2. Ā.]
कथाः
कथा [f]
कथ्यमाने तथा रम्ये नगरे वारणावते । गमने पाण्डुपुत्राणां जज्ञे तत्र मतिर्नृप ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथयांचक्रिरे
कथय् [10. Ā.]
रम्यं
रम्य [adj]
नगरं
नगर [mn]
वारणावतम्
वारणावत [n]
गमने
गमन [n]
पाण्डुपुत्राणां
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणां
पुत्र [m]
जज्ञे
जन् [4. P.]
तत्र
तत्र [ind]
मतिर्
मति [f]
नृप
नृप [m]
यदा त्वमन्यत नृपो जातकौतूहला इति । उवाचैनानथ तदा पाण्डवानम्बिकासुतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
त्वमन्यत
तु [ind]
त्वमन्यत
मन् [8. P.]
नृपो
नृप [m]
जातकौतूहला
जन् [4. P.]
जातकौतूहला
कौतूहल [n]
इति
इति [ind]
उवाचैनान्
वच् [2. P.]
उवाचैनान्
एनद् [pron]
अथ
अथ [ind]
तदा
तदा [ind]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
अम्बिकासुतः
अम्बिकासुत [m]
ममेमे पुरुषा नित्यं कथयन्ति पुनः पुनः । रमणीयतरं लोके नगरं वारणावतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममेमे
मद् [pron]
ममेमे
इदम् [pron]
पुरुषा
पुरुष [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
कथयन्ति
कथय् [10. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
मृदुनैवाभ्युपायेन
मृदु [adj]
मृदुनैवाभ्युपायेन
एव [ind]
मृदुनैवाभ्युपायेन
अभ्युपाय [m]
नगरं
नगर [mn]
वारणावतम्
वारणावत [n]
ते तात यदि मन्यध्वमुत्सवं वारणावते । सगणाः सानुयात्राश्च विहरध्वं यथामराः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
तात
तात [m]
यदि
यदि [ind]
मन्यध्वम्
मन् [8. P.]
उत्सवं
उत्सव [m]
वारणावते
वारणावत [n]
सगणाः
स [ind]
सगणाः
गण [m]
सानुयात्राश्च
स [ind]
सानुयात्राश्च
अनुयात्र [fn]
सानुयात्राश्च
च [ind]
विहरध्वं
विहृ [1. Ā.]
यथामराः
यथा [ind]
यथामराः
अमर [m]
ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि गायनेभ्यश्च सर्वशः । प्रयच्छध्वं यथाकामं देवा इव सुवर्चसः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणेभ्यस्तदा
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणेभ्यस्तदा
तदा [ind]
राजन्
राजन् [m]
दित्सन्तं
दित्स् [Desid. Ā.]
वसु
वसु [n]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
प्रयच्छध्वं
प्रयम् [1. Ā.]
यथाकामं
यथा [ind]
यथाकामं
काम [m]
देवा
देव [m]
इव
इव [ind]
सुवर्चसः
सुवर्चस् [adj]
कंचित्कालं विहृत्यैवमनुभूय परां मुदम् । इदं वै हास्तिनपुरं सुखिनः पुनरेष्यथ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कंचित्
कश्चित् [pron]
कालं
काल [m]
विहृत्यैवम्
विहृ [1. Ā.]
विहृत्यैवम्
एवम् [ind]
अनुभूय
अनुभू [1. Ā.]
परां
पर [pron]
मुदम्
मुद् [f]
इदं
इदम् [pron]
वै
वै [ind]
हास्तिनपुरं
हास्तिनपुर [n]
सुखिनः
सुखिन् [adj]
पुनर्
पुनर् [ind]
एष्यथ
इ [5. Ā.]
धृतराष्ट्रस्य तं काममनुबुद्ध्वा युधिष्ठिरः । आत्मनश्चासहायत्वं तथेति प्रत्युवाच तम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
तं
तद् [pron]
कामम्
काम [m]
अनुबुद्ध्वा
अनुबुध् [4. Ā.]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
आत्मनश्च
आत्मन् [m]
आत्मनश्च
च [ind]
हितं
हित [adj]
तात
तात [m]
प्रियं
प्रिय [adj]
च
च [ind]
मम
मद् [pron]
भारत
भारत [m]
ततो भीष्मं महाप्राज्ञं विदुरं च महामतिम् । द्रोणं च बाह्लिकं चैव सोमदत्तं च कौरवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीष्मं
भीष्म [m]
च
च [ind]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
च
च [ind]
विदुरं
विदुर [m]
च
च [ind]
महामतिम्
महामति [m]
द्रोणं
द्रोण [m]
च
च [ind]
बाह्लिकं
बाह्लिक [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सोमदत्तं
सोमदत्त [m]
च
च [ind]
कौरवम्
कौरव [m]
कृपमाचार्यपुत्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् । युधिष्ठिरः शनैर्दीनमुवाचेदं वचस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपम्
कृप [mf]
आचार्यपुत्रं
आचार्य [m]
आचार्यपुत्रं
पुत्र [m]
च
च [ind]
गान्धारीं
गान्धारी [f]
च
च [ind]
यशस्विनीम्
यशस्विन् [adj]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
शनैर्
शनैस् [ind]
दीनम्
दीन [adj]
उवाचेदं
वच् [2. P.]
उवाचेदं
इदम् [pron]
वचस्तदा
वचस् [n]
वचस्तदा
तदा [ind]
रमणीये जनाकीर्णे नगरे वारणावते । सगणास्तात वत्स्यामो धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रमणीयतरं
रमणीयतर [adj]
लोके
लोक [m]
नगरं
नगर [mn]
वारणावतम्
वारणावत [n]
सगणास्तात
स [ind]
सगणास्तात
गण [m]
सगणास्तात
तात [m]
वत्स्यामो
वस् [2. P.]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
शासनात्
शासन [n]
प्रसन्नमनसः सर्वे पुण्या वाचो विमुञ्चत । आशीर्भिर्वर्धितानस्मान्न पापं प्रसहिष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसन्नमनसः
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नमनसः
मनस् [n]
सर्वे
सर्व [pron]
पुण्या
पुण्य [adj]
वाचो
वाच् [f]
विमुञ्चत
विमुच् [6. Ā.]
आशीर्भिर्
आशिस् [f]
वर्धितान्
वर्धय् [10. Ā.]
अस्मान्
मद् [pron]
न
न [ind]
पापं
पाप [n]
प्रसहिष्यति
प्रसह् [1. P.]
एवमुक्तास्तु ते सर्वे पाण्डुपुत्रेण कौरवाः । प्रसन्नवदना भूत्वा तेऽभ्यवर्तन्त पाण्डवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तास्तु
वच् [2. P.]
उक्तास्तु
तु [ind]
ते
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
पाण्डुपुत्रेण
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्रेण
पुत्र [m]
कौरवाः
कौरव [m]
प्रसन्नवदना
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नवदना
वदन [n]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
ते
तद् [pron]
ऽभ्यवर्तन्त
अभिवृत् [1. Ā.]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
स्वस्त्यस्तु वः पथि सदा भूतेभ्यश्चैव सर्वशः । मा च वोऽस्त्वशुभं किंचित्सर्वतः पाण्डुनन्दनाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वस्त्यस्तु
स्वस्ति [fn]
स्वस्त्यस्तु
अस् [2. P.]
वः
त्वद् [pron]
पथि
पथिन् [m]
सदा
सदा [ind]
भूतेभ्यश्चैव
भूत [mn]
भूतेभ्यश्चैव
च [ind]
भूतेभ्यश्चैव
एव [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
मा
मा [ind]
च
च [ind]
वो
त्वद् [pron]
ऽस्त्वशुभं
अस् [2. P.]
ऽस्त्वशुभं
अशुभ [adj]
किंचित्
कश्चित् [pron]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
पाण्डुनन्दनाः
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दनाः
नन्दन [m]
ततः कृतस्वस्त्ययना राज्यलाभाय पाण्डवाः । कृत्वा सर्वाणि कार्याणि प्रययुर्वारणावतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कृतस्वस्त्ययना
कृ [2. Ā.]
कृतस्वस्त्ययना
स्वस्त्ययन [n]
राज्यलाभाय
राज्य [n]
राज्यलाभाय
लाभ [m]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
सर्वाणि
सर्व [pron]
कार्याणि
कार्य [n]
प्रययुर्
प्रया [2. Ā.]
वारणावतम्
वारणावत [n]