Ādiparva Adhyāya 129
आदिपर्व • अध्यायः 129
Ādiparva Adhyāya 129 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 1.129.1–19
•
250 Lexicon Terms
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनंजयम् । दुर्योधनो लक्षयित्व पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राणाधिकं
प्राण [m]
प्राणाधिकं
अधिक [adj]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
कृतविद्यं
कृ [2. Ā.]
कृतविद्यं
विद्या [f]
धनंजयम्
धनंजय [m]
ततो
ततस् [ind]
दुर्योधनस्तत्र
दुर्योधन [m]
दुर्योधनस्तत्र
तत्र [ind]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
आह
अह् [1. P.]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
ततो वैकर्तनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः । अनेकैरभ्युपायैस्ताञ्जिघांसन्ति स्म पाण्डवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वैकर्तनः
वैकर्तन [m]
कर्णः
कर्ण [m]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तेन
तद् [pron]
सो
तद् [pron]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
अनेकैर्
अनेक [adj]
अभ्युपायैस्ताञ्
अभ्युपाय [m]
अभ्युपायैस्ताञ्
तद् [pron]
जिघांसन्ति
जिघांस् [Denom. Ā.]
स्म
स्म [ind]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
पाण्डवाश्चापि तत्सर्वं प्रत्यजानन्नरिंदमाः । उद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डवाश्चापि
पाण्डव [m]
पाण्डवाश्चापि
च [ind]
पाण्डवाश्चापि
अपि [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
प्रत्यजानन्न्
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
अरिंदमाः
अरिंदम [adj]
उद्भावनम्
उद्भावन [n]
अकुर्वन्तो
अकुर्वत् [adj]
विदुरस्य
विदुर [m]
मते
मत [n]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
गुणैः समुदितान्दृष्ट्वा पौराः पाण्डुसुतांस्तदा । कथयन्ति स्म संभूय चत्वरेषु सभासु च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणैः
गुण [mn]
समुदितान्
समुदि [2. P.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पौराः
पौर [m]
पाण्डुसुतांस्तदा
पाण्डु [m]
पाण्डुसुतांस्तदा
सुत [m]
पाण्डुसुतांस्तदा
तदा [ind]
कथयन्ति
कथय् [10. Ā.]
स्म
स्म [ind]
सम्भूय
सम्भू [1. Ā.]
चत्वरेषु
चत्वर [mn]
सभासु
सभा [f]
च
च [ind]
प्रज्ञाचक्षुरचक्षुष्ट्वाद्धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । राज्यमप्राप्तवान्पूर्वं स कथं नृपतिर्भवेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकाह्ना
एक [pron]
एकाह्ना
अहर् [n]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
जनेश्वरः
जनेश्वर [m]
राज्यम्
राज्य [n]
अप्राप्तवान्
अप्राप्तवत् [adj]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
स
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
नृपतिर्
नृपति [m]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तथा भीष्मः शांतनवः सत्यसंधो महाव्रतः । प्रत्याख्याय पुरा राज्यं नाद्य जातु ग्रहीष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
भीष्मं
भीष्म [m]
शांतनवं
शांतनव [m]
शरैः
शर [m]
शतसहस्रशः
शत [mn]
शतसहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
प्रत्याख्याय
प्रत्याख्या [2. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
राज्यं
राज्य [n]
नाद्य
न [ind]
नाद्य
अद्य [ind]
जातु
जातु [ind]
ग्रहीष्यति
ग्रह् [6. Ā.]
ते वयं पाण्डवं ज्येष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम् । अभिषिञ्चाम साध्वद्य सत्यं करुणवेदिनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
पाण्डवं
पाण्डव [m]
ज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
तरुणं
तरुण [adj]
वृद्धशीलिनम्
वृद्ध [adj]
वृद्धशीलिनम्
शीलिन् [adj]
अभिषिञ्चाम
अभिषिच् [4. P.]
साध्वद्य
साधु [adj]
साध्वद्य
अद्य [ind]
सत्यं
सत्य [adj]
करुणवेदिनम्
करुण [adj]
करुणवेदिनम्
वेदिन् [adj]
स हि भीष्मं शांतनवं धृतराष्ट्रं च धर्मवित् । सपुत्रं विविधैर्भोगैर्योजयिष्यति पूजयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीष्मं
भीष्म [m]
च
च [ind]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
च
च [ind]
विदुरं
विदुर [m]
च
च [ind]
महामतिम्
महामति [m]
सपुत्रं
स [ind]
सपुत्रं
पुत्र [m]
विविधैर्
विविध [adj]
भोगैर्
भोग [m]
योजयिष्यति
योजय् [10. Ā.]
पूजयन्
पूजय् [10. Ā.]
तेषां दुर्योधनः श्रुत्वा तानि वाक्यानि भाषताम् । युधिष्ठिरानुरक्तानां पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
दुर्योधनः
दुर्योधन [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तानि
तद् [pron]
वाक्यानि
वाक्य [n]
भाषताम्
भाष् [1. P.]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
लक्षयित्वा
लक्षय् [10. Ā.]
पर्यतप्यत
परितप् [4. Ā.]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
स तप्यमानो दुष्टात्मा तेषां वाचो न चक्षमे । ईर्ष्यया चाभिसंतप्तो धृतराष्ट्रमुपागमत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तप्यमानो
तप् [4. Ā.]
दुष्टात्मा
दुष् [4. Ā.]
दुष्टात्मा
आत्मन् [m]
तेषां
तद् [pron]
वाचो
वाच् [f]
न
न [ind]
चक्षमे
क्षम् [1. P.]
ईर्ष्यया
ईर्ष्या [f]
चाभिसंतप्तो
च [ind]
चाभिसंतप्तो
अभिसंतप् [1. P.]
धृतराष्ट्रम्
धृतराष्ट्र [m]
उपागमत्
उपगम् [6. P.]
ततो विरहितं दृष्ट्वा पितरं प्रतिपूज्य सः । पौरानुरागसंतप्तः पश्चादिदमभाषत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वितथमर्यादं
वितथ [adj]
वितथमर्यादं
मर्यादा [f]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
मुनिसत्तमाः
मुनि [m]
मुनिसत्तमाः
सत्तम [adj]
पौरानुरागसंतप्तः
पौर [m]
पौरानुरागसंतप्तः
अनुराग [m]
पौरानुरागसंतप्तः
संतप् [4. Ā.]
पश्चाद्
पश्चात् [ind]
इदम्
इदम् [pron]
अभाषत
भाष् [1. P.]
श्रुता मे जल्पतां तात पौराणामशिवा गिरः । त्वामनादृत्य भीष्मं च पतिमिच्छन्ति पाण्डवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुता
श्रु [4. P.]
मे
मद् [pron]
जल्पतां
जल्प् [1. Ā.]
तात
तात [m]
पौराणाम्
पौर [m]
अशिवा
अशिव [adj]
गिरः
गिर् [f]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अनादृत्य
अनादृत्य [ind]
भीष्मं
भीष्म [m]
च
च [ind]
पतिम्
पति [m]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
पाण्डवम्
पाण्डव [m]
मतमेतच्च भीष्मस्य न स राज्यं बुभूषति । अस्माकं तु परां पीडां चिकीर्षन्ति पुरे जनाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मतम्
मत [n]
एतच्च
एतद् [pron]
एतच्च
च [ind]
भीष्मस्य
भीष्म [m]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
राज्यं
राज्य [n]
बुभूषति
बुभूष् [Desid. Ā.]
अस्माकं
मद् [pron]
तु
तु [ind]
परां
पर [pron]
पीडां
पीडा [f]
चिकीर्षन्ति
चिकीर्ष् [Desid. Ā.]
पुरे
पुर [n]
जनाः
जन [m]
पितृतः प्राप्तवान्राज्यं पाण्डुरात्मगुणैः पुरा । त्वमप्यगुणसंयोगात्प्राप्तं राज्यं न लब्धवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितृतः
पितृ [m]
प्राप्तवान्
प्राप् [1. P.]
राज्यं
राज्य [n]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
आत्मगुणैः
आत्मन् [m]
आत्मगुणैः
गुण [mn]
पुरा
पुरा [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अप्यगुणसंयोगात्
अपि [ind]
अप्यगुणसंयोगात्
अगुण [m]
अप्यगुणसंयोगात्
संयोग [m]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
राज्यं
राज्य [n]
न
न [ind]
लब्धवान्
लभ् [1. P.]
स एष पाण्डोर्दायाद्यं यदि प्राप्नोति पाण्डवः । तस्य पुत्रो ध्रुवं प्राप्तस्तस्य तस्येति चापरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
एष
एतद् [pron]
पाण्डोर्
पाण्डु [m]
दायाद्यं
दायाद्य [n]
यदि
यदि [ind]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
तस्य
तद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
प्राप्तस्तस्य
प्राप् [1. P.]
प्राप्तस्तस्य
तद् [pron]
तस्येति
तद् [pron]
तस्येति
इति [ind]
चापरः
च [ind]
चापरः
अपर [adj]
ते वयं राजवंशेन हीनाः सह सुतैरपि । अवज्ञाता भविष्यामो लोकस्य जगतीपते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
राजवंशेन
राजन् [m]
राजवंशेन
वंश [m]
हीनाः
हा [1. P.]
सह
सह [ind]
सुतैर्
सुत [m]
अपि
अपि [ind]
अवज्ञाता
अवज्ञा [9. Ā.]
भविष्यामो
भू [1. Ā.]
लोकस्य
लोक [m]
जगतीपते
जगतीपति [m]
सततं निरयं प्राप्ताः परपिण्डोपजीविनः । न भवेम यथा राजंस्तथा शीघ्रं विधीयताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सततं
सततम् [ind]
निरयं
निरय [m]
प्राप्ताः
प्राप् [1. P.]
परपिण्डोपजीविनः
पर [pron]
परपिण्डोपजीविनः
पिण्ड [mn]
परपिण्डोपजीविनः
उपजीविन् [adj]
न
न [ind]
भवेम
भू [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
राजंस्तथा
राजन् [m]
राजंस्तथा
तथा [ind]
शीघ्रं
शीघ्र [adj]
विधीयताम्
विधा [3. Ā.]
अभविष्यः स्थिरो राज्ये यदि हि त्वं पुरा नृप । ध्रुवं प्राप्स्याम च वयं राज्यमप्यवशे जने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभविष्यः
भू [1. Ā.]
स्थिरो
स्थिर [adj]
राज्ये
राज्य [n]
यदि
यदि [ind]
हि
हि [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
नृप
नृप [m]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
प्राप्स्याम
प्राप् [1. P.]
च
च [ind]
वयं
मद् [pron]
राज्यम्
राज्य [n]
अप्यवशे
अपि [ind]
अप्यवशे
अवश [adj]
जने
जन [m]