ӨМЧЛӨХ ЭРХИЙН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРГИЙН ХҮРЭЭНД ХАМГААЛАГДААГҮЙ ЭРХ АШГИЙГ ТОДОРХОЙЛОХ НЬ, IDENTIFYING THE INTERESTS NOT PROTECTED WITHIN THE SCOPE OF CRIMES AGAINST PROPERTY RIGHTS

<jats:p>Өмчлөх эрх бол Монгол Улсын Үндсэн хуулиар олгогдсон хүний баталгаатай эдлэх үндсэн эрх мөн гэж хуульчилсан байдаг. Сүүлийн жилүүдэд цахим технологийн хөгжил болон түүнээс үүдэлтэйгээр гарч буй шинэ төрлийн үнэ цэн бүхий хөрөнгүүд хэдийнээ хүмүүсийн хэрэглээнд нэвтрээд олон жилийг ардаа үлдээсэн боловч үүнээс үүдэлтэйгээр тухайн хөрөнгүүдийг хүний өмч хөрөнгө, баялаг мөн гэж эрх зүйн хүрээнд авч үзэх, цаашлаад хуулийн хамгаалалтад авах хэрэгцээ шаардлага байсаар байна. Өөрөөр хэлбэл Монгол Улсын Эрүүгийн хуулиар өмчлөх эрхийн тодорхой хэлбэрүүд болох эдийн бус хөрөнгөд хамаарах эрх ашиг буюу хүний өмчлөх эрхийн тодорхой хэлбэрүүд тухайлбал цахим хөрөнгөд хамаарах дижитал объектууд  хуулиар хамгаалагдахгүй байгаа нь өөрөө цахим гэмт хэргийн криминологи шинж буюу гэмт хэрэг үйлдэгдэх, давтагдан гарах зэрэг шалтгаан нөхцөл болж байгаа гэж үзэх боломжтой байгаа юм. Энэхүү өгүүллээр Эрүүгийн хуулиар хамгаалагдаагүй эрх ашгийг тодорхойлох замаар цахим хөрөнгөд хамаарах гэмт хэрэг үйлдэгдэх тодорхой шалтгаан, нөхцөлийг арилгах боломжтой талаар өгүүлэх ба Эрүүгийн хуулийн “Өмлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг” буюу Арван долдугаар бүлэгт нэмэлт өөрчлөлт оруулах зайлшгүй хэрэгцээ, шаардлага байгааг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлах юм. Ингэснээр энэ нь хүний өмчлөх эрхийн баталгаатай хамгаалалт болж өгөхөөс гадна гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, гэмт хэрэг үйлдэгдэхгүй байх, гэмт хэргийг таслан зогсоох зэрэг криминологийн үндсэн асуудлыг шийдвэрлэх тодорхой гарц гаргалгаа мөн болох талаас энэхүү судалгааг сийрүүлэв.  Abstract The right to property is a fundamental human right guaranteed by the Constitution of Mongolia. In recent years, the rapid advancement of digital technologies has led to the emergence and widespread use of new forms of valuable assets in the digital space. However, despite their growing prevalence and economic significance, there remains a pressing legal need to recognize these assets as property and to ensure their protection under the law. Specifically, certain digital assetscategorized as intangible property-are not currently safeguarded under the Criminal Code of Mongolia, raising legal and criminological concerns.  This lack of legal protection has become one of the underlying criminogenic factors contributing to the commission and recurrence of cybercrime. In other words, the absence of explicit legal safeguards for digital objects that constitute a form of private property opens up opportunities for their exploitation through criminal means. This paper aims to identify the types of interests-particularly those related to digital assets—that are not currently protected under criminal law. By examining the criminological causes and conditions that give rise to cybercrimes targeting such interests, this study seeks to provide a legal basis for addressing these gaps. Furthermore, it argues for the necessity of amending Chapter 17 of the Criminal Code of Mongolia, which governs crimes against property, to include offenses involving digital property. This would not only enhance the legal protection of ownership rights in the digital sphere but also serve as a meaningful step toward preventing, deterring, and ultimately reducing cybercrime through a criminological and legal framework. </jats:p>