XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı

<jats:p xml:lang="tr">XIX. yüzyılda Osmanlı şehirlerinin sosyo-ekonomik yapısının ortaya konulmasında temettuat defterleri önemli birincil kaynaklar arasında yer almaktadır. Bu çalışma, Menemen şehir merkezine ait H. 1260-1261 (1844-1845) tarihli iki temettuat defterinden elde edilen veriler doğrultusunda şehrin demografik ve mesleki yapısını tarihi coğrafya perspektifiyle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, şehrin demografik yapı ile mesleklerin etnik-dinî gruplara ve mekâna göre dağılımının nasıl şekillendiğini sorgulamaktadır. Araştırmanın veri kaynağını defterlerdeki mahallelere ait nüfus, meslekler ve işyeri kayıtları oluşturmuş; bu veriler nicel ve mekânsal analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgulara göre şehir 26 mahalleden oluşmakta, yaklaşık 3.609 kişilik nüfusun %57,8'i Müslüman, %38,2'si Rum ve %4'ü Ermeni'dir. Çalışma durumu belirlenebilen nüfusun %48,5'i zanaat ve ticaret, %44,8'i ziraat, %3,2'si görevliler grubunda yer almakta, %3,6'sı ise herhangi bir meslekle ilişkilendirilmemektedir. Şehirde toplam 105 farklı meslek tespit edilmiş; etnik ve dini grupların bazı mesleklerde uzmanlaşma gösterdiği belirlenmiştir. Müslümanların ağırlıklı olarak zanaat ve ticarette, Rumların ziraatte, Ermenilerin ise zanaat ve ticarette yoğunlaştığı belirlenmiştir. Bulgular, Menemen'in XIX. yüzyılda zanaat ve ticaret ile tarımsal üretim faaliyetlerinin birlikte şekillendirdiği çok işlevli bir şehir ekonomisine sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, temettuat defterlerinin tarihi beşerî ve ekonomik coğrafyanın yeniden inşasında sunduğu araştırma potansiyelini ortaya koymakta ve Osmanlı dönemi tarihi coğrafya literatürüne katkı sağlamaktadır.</jats:p>