ARDAHAN’IN DAMAL İLÇESİNDE BULUNAN TÜRKMEN ALEVİLERİNE AİT BEZEMELİ MEZAR TAŞLARI VE TÜRK SANATINDAKİ YERİ

<jats:p xml:lang="tr">Sultan Alparslan’ın 1064 yılında Ani’nin fethiyle başlattığı Anadolu fetih hareketi 1071yılındaki Malazgirt Zaferi ile taçlanmış; bu süreç içerisinde hızlıca Türk hâkimiyetine geçenKars, Ardahan ve çevresi Anadolu Türk Beyliklerinin yeni yerleşim yeri haline gelmiştir.Böylece Türk-İslam kültürüyle şenlenen bölge süreç içerisinde Türk kültürünün geliştiği vezenginleştiği bir yer olmuştur. Ardahan’ın Kafkasya ile olan komşuluğu ve Anadolu’yageçişte bir köprü görevi görmesi yöredeki sanat çeşitliliğini de etkilemiş bu durum bölgedeçok kültürlü bir sanatın oluşmasına zemin hazırlamıştır. Selçuklu döneminden günümüzekadar ulaşabilen çok sayıda taşınır ve taşınmaz sanat eseri bunun bir kanıtı niteliğindedir. Hiçşüphesiz bu sanat eserlerin biri de yazılı ve görsel belge niteliği taşıyan tarihi mezartaşlarımızdır. Damal mezar ve mezar taşları; üzerlerinde barındırdığı bitkisel, geometrik,nesneli ve figürlü süslemeler açısından bizlere önemli veriler sunmaktadır. BazenAnadolu’daki diğer örneklerle benzerlik gösteren bu süslemeler bazen de sadece yöreye özgüünik karakter göstermektedir. Tespit edilen mezar taşlarındaki; atlı kahraman asker, hançer,kılıç, tüfek, tabanca, çarkıfelek ve çeşitli günlük kullanım eşyalardan oluşan süsleme detaylarıbölgedeki mezar taşlarında sıklıkla rastladığımız süslemeler arasında yer alır. Bunların dışındabölgedeki kültürel çeşitliliğin de mezar taşlarına yansıdığı görülmektedir. Özellikle Alevivatandaşlarımızın mezar taşlarında görülen ibrik, leğen, bardak vb. nesneli süslemelerinyöreye özgü süsleme ögeleri olduğu söylenebilir. Bütün bu süsleme kompozisyonlarınınaltında farklı ikonografik anlamlar yatmaktadır. Söz konusu bu süsleme elemanları ölenkişinin inancı ve yaşamış olduğu hayat hakkında bizlere kısa ipuçları vermektedir. Buçalışmada Ardahan’ın Damal ilçesi Aşağıgündeş ve Burmadere köylerinde yaptığımızaraştırmada tespit edilen Türkmen Alevilerine ait bezemeli mezar ve mezar taşı örnekleri elealınmış olup söz konusu örnekler; mezar tipi, mezar taşı formu, başlık biçimi ve süslemeözellikleri açısından değerlendirilmiştir. Son olarak ele aldığımız mezar ve mezar taşları birdeğerlendirmeye tabi tutularak yöredeki mezar taşlarının Türk sanatındaki yeri ve önemitespit edilmeye çalışılmıştır.</jats:p>