Afganistan’dan Gelişen Göç Akını Krizi ve Göçün Ekonomik Politiğe Dönüşümü

<jats:p>Bu çalışma, 1979 yılındaki Sovyet müdahalesiyle başlayıp günümüze kadar devam eden Afgan göçünü, “kriz yönetimi”nden “politik ekonomi aracına” dönüşüm süreci ekseninde analiz etmektedir. Afganistan’dan gerçekleşen göç üç ana döneme ayrılmıştır. “Sovyetler Birliği’nin işgali ile başlayan ve Taliban’ın ilk iktidara geldiği yıl arası olan 1979-1996 arası dönem”, “2001 yılı ABD müdahalesine kadar geçen Taliban’ın ilk iktidar yılları” ve ABD müdahalesi ile başlayan ve dış yardımlarla devam eden 2001 yılı sonrasında günümüze” olan dönemlerde göçün evrilme süreci incelenmektedir. Çalışma, başlangıçta çatışma ortamından kaynaklanan insan hareketliliğinin uluslararası aktörler tarafından zamanla siyasi ve mali açıdan taviz koparma mekanizmasına dönüştüğünü ortaya çıkarmaktadır. Bu doğrultuda göçün ilk yıllarda daha yoğun gerçekleştiği uluslararası aktörler olan İran ve Pakistan’ın bu akınlara karşı nasıl politikalar izledikleri detaylandırılmaktadır. Pakistan’ın uluslararası yardımları bir döviz girdisi olarak kullandığı “mülteci rant devleti” yaklaşımı ile İran’ın “kendine yeterlilik” söylemi altında göçmenleri kayıt dışı iş gücü piyasasına entegre etme stratejisi bu çerçeveden analiz edilmektedir. Ayrıca çalışmada; “dünya sistemler kuramı”, “neoklasik göç teorileri”, “iş gücü piyasası teorisi”, “göç ağları teorisi” ve “göç sistemleri teorisi” Afganistan vakası üzerinden test edilmektedir. Sonuç olarak Afganistan’dan gerçekleşen göçün süreç içerisinde farklı nedenler ve dinamiklerle tetiklendiği için herhangi bir teori tarafından tek başına açıklanamadığı; siyasi, ekonomik ve sosyal bağları bütüncül bir çerçevede değerlendiren “göç sistemleri teorisi”nin en kapsayıcı yaklaşımı sunduğu; Afgan göçünün günümüzde sadece insani bir kriz değil, aynı zamanda mülteci rantı ve kayıt dışı emek sömürüsü üzerinden kurgulanmış kalıcı bir politik ekonominin varlığı saptanmaktadır.</jats:p>