Abstract
<jats:p>Afet ve olağan dışı durumlarda çevre sağlığı hizmetleri, birinci basamak sağlık hizmetlerinin önemli bir parçasıdır ve bulaşıcı hastalıkların önlenmesinde kritik rol oynar. Afetler sonrasında su, barınma, sanitasyon, gıda güvenliği ya da atık yönetiminde yaşanan aksaklıklar sağlık risklerini artırdığından, çevresel risklerin hızlı şekilde değerlendirilmesi ve yönetilmesi gereklidir. Bu süreçte birinci basamak sağlık hizmetleri hem saha koordinasyonunu sağlar hem de koruyucu sağlık hizmetlerinin sürekliliğini destekler. Çevre sağlığı uygulamaları arasında öncelikli olarak güvenli su temini, gıda hijyeni, sanitasyon, katı atık yönetimi ve vektör kontrolü yer alır. Güvenli su sağlanmasında klorlama, altyapı onarımı ve alternatif su kaynaklarının kullanımı; gıda güvenliğinde ise soğuk zincirin korunması, hijyenik hazırlama ve kontamine ürünlerin uzaklaştırılması temel yaklaşımlardır. Sanitasyon hizmetleri kapsamında geçici tuvaletlerin kurulması, el hijyeninin sağlanması ve uygun atık yönetimi bulaşıcı hastalıkların yayılımını azaltır. Katı atıkların düzenli toplanması ve güvenli bertarafı çevresel kirliliği azaltırken; geçici yerleşim alanlarında vektör kontrolü hastalık risklerini düşürür. Enkaz yönetimi, ölülerin uygun şekilde yönetimi ve iş sağlığı güvenliği uygulamaları da hem toplum hem çevre sağlığı açısından önem taşır. Ayrıca kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehditlere karşı erken tespit, izleme ve koruyucu önlemler afet yönetiminin temel unsurlarıdır. Afetlerde çevre sağlığı hizmetleri çok sektörlü bir yaklaşım gerektirir. Birinci basamak sağlık hizmetleri afet süreci yönetiminde toplum sağlığının korunmasına katkı sağlar.</jats:p>