Abstract
<jats:p>Çevresel toksinler hava, su, toprak, gıda ve iç mekanlarda bulunabilen canlıların sağlıklarına zarar veren çeşitli gruplardan kimyasallardan oluşur. Afet sonrası kimyasal atık depolama tesislerinden, endüstriyel üretim tesislerinden ve enkazlardan doğaya salınan çevresel kimyasal kirleticiler insanlara ve doğaya ciddi zararlar verir. İnsanlarda malign mezotelyoma gibi çeşitli kanser türlerinin kimyasal toksinlere maruziyetle doğrudan ilişkisi vardır. Bunun yanı sıra çevresel toksinler tüm sistemlerde kronik hastalıklarla ilişkilidir Ekosistemlerde biriken çevresel toksinler canlı çeşitliliğinin azalmasına, genotoksisiteye ve biyoakümülasyon yoluyla besin zincirinde birikmeye neden olmaktadır. Başlıca çevresel toksinler ekinlere zarar veren organizmaları öldürmek için kullanılan pestisitler, istenmeyen yabani otları temizlemek için kullanılan herbisitler, endüstriyel süreçler sonucu çevreyi kirleten ağır metaller, petrokimya süreçlerinde ve yangınlar sonucu çevreye yayılabilen uçucu organik bileşikler, polisiklik aromatik hidrokarbonlar, poliklorlu bifeniller, dioksinler, furanlar, partikül maddeler, asbest ve diğer tehlikeli fibröz mineraller olarak sayılabilir. Kimyasal maruziyet risklerinin hastalık gelişmeden önce tespit edilerek gerekli önlemlerin alınması gereklidir. Kimyasal zehirlenme durumunda önce müdahalede bulunacak personelin kimyasal zehirlenmenin türüne uygun kişisel koruyucu donanımlarla donatılması gerekmektedir. Kimyasal zehirlenmelerin hastanede yönetimi ise stabilizasyon, laboratuvar değerlendirmesi, gastrointestinal sistem, cilt ve gözlerin dekontaminasyonu, antidot uygulanması, toksin itrahının arttırılması, gözlem ve taburculuk süreçlerini içerir. Taburculuk öncesinde veya tedavi başlangıcında müdahaleyi geciktirmeksizin Ulusal Zehir Danışma Merkezine (UZEM) danışılarak karar alınması klinisyenin karar süreçlerine destek olacaktır. Sonuç olarak afetlerde kimyasal zehirlenmelerin yönetimi çok sayıda disiplinin iç içe geçtiği çevre ve insan sağlığı açısından önemli bir konudur. Doğru müdahaleler sadece insan sağlığını korumakla kalmayıp aynı zamanda çevre sağlığını da koruyacaktır. Bu da ancak afetlere bilgi, tecrübe, planlama ve altyapıyla hazır olmakla mümkün olacaktır.</jats:p>