Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Türk boylarının folklor mirasında kahramanlık destanları özel bir yere sahiptir. Zirȃ, bu destanlarda yüzyıllar boyunca cereyan eden toplumsal değişimler bir aradadır ve kahramanlık kavramı epik niteliğiyle beraber estetik bakış açısıyla da örüntülenmiştir. Anlatma esasına dayalı folklor eserlerinin, özellikle kahramanlık destanlarındaki kahramanların günümüz gençler arasında yaygınlaştırılması ve farkındalığının güçlü kılınması önem kazanmaktadır. Bu bağlamda, kahramanlık destanlarının özellikle merkezî kahramanları ve tiplerinin işlevsel bir şekilde kök değerler eğitimi açısından kullanılması sorununun çözüme kavuşamamış olması dikkat çekicidir. Benzeri eksikleri tamamlamanın bir yolu olarak destan kahramanlarının metinsel içeriği işleve alınmış, bütün versyonlardaki kahramanlara dair tek bir tip (monotip) yaratma gündeme getirilmiştir. Bu sorunu çözebilmek için söz konusu destan kahramanlarının listesi oluşturulmuş, akabinde sözlü portrelerinin sunulduğu tüm metinler toplanmıştır. Mevcut metinlere dayanarak kahramanların sözlü portresi hazırlanmış ve ressamlara sözlü tasvir verilmiştir. Konusal yarışma ilân edilerek ressamlar tarafından hazırlanan çizimler; profesyonel ressamlar, animatörler, heykeltıraşlar, halk bilimciler ve ilahiyatçılardan oluşan bir jüri ekibinin değerlendirmesine gönderilmiştir. Yarışmaya 124 aday ve listedeki 75 kahramanı betimleyen 291 resim katılmıştır. Bu çalışmada kahramanlık destanlarının kahramanlarına dair ortak özelliklerinin birleştirilmesi ve görselleştirme sorunları ele alınmıştır. Ayrıca bu sorunların yanı sıra kahramanlık destanlarının kahramanlarına ait özelliklerinin birleştirilmesinde Türklük kimliğinin korunmasının önemi vurgulanmış, sanal ortama uyar hale getirilmesi ana konuyu teşkil etmiştir. Bireyin insanî vasıflarının, dilinin ve dünya görüşünün oluşumunda folklor metinlerindeki kahramanların rolü belirlenmiş ve bunların kültürel kodlarının tanınmasındaki önemi vurgulanmıştır. Ayrıca folklor mirasının tanıtılması, merkezî kahramanların millî bir marka hâline getirilmesi ve tanınırlığının artırılması yönündeki önemi vurgulanarak, Batı eğilimi üzerine de dikkat çekilmiştir.Türk boyları arasında en yaygını olarak bilinen Alpamış Destanı’nın (Kazakça: Alpamıs Batır) çeşitli animasyonlarda, sanatsal filmlerle tiyatro oyunlarında, Kazak opera çalışmalarında ve bilgisayar oyunlarında talep görmesi üzerinde konusal etüt hazırlanmıştır. Söz konusu kahramanlık destanının ana kahramanı Alpamış; doğması, bebek hȃli, çocukluğu, yetişkin yaşıyla olgun yaşa gelmesi dönemiyle fizyolojik görünümü Türklük ruhunu yücelten etik ve estetik değerler açısından fevkalade zengindir. Bundan dolayı Alpamış’ın görselleştirilmesi süreci üzerinde durulmuş, önem verilmesi gereken hususlar belirlenmiştir. Destanın merkezî kahramanları olan Alpamış ve Mıstan Kempir (yaşlı büyücü kadın), Yalmavuz (Kazakça: Jalmavız) ve Köle Ultan gibi tiplerin görselleştirilmiş örnekleri sunulmuş, önemli sayılan hususlara dikkat çekilmiştir. Epey zaman dilimini ve ciddi yaklaşımı gerektiren çalışmalar neticesinde masalsı tiplerle kahramanın ve kahramanların portreleri çizilmiş, ressamlar tarafından hazırlanan görsel versyonlarından ancak birisini onaylama aşamasına gelinmiştir. Saha uzmanlarınca oluşan cüri ekibi her bir kahramanın görsel portrelerini sanal ortamda güncelleştirme çalışmalarını başlatma onayı ile ilgili bir karar almıştır. Böylece bütün Türklerin manevî hȃzinesi olan Alpamış Destanı çağdaş bir çehre kazanarak yeni bir yolculuğuna başlamıştır.</jats:p>