Abstract
<jats:p>In the Kyrgyz Republic, issues of healthy nutrition and food security have gained strategic importance due to the persistent “double burden” of nutritional disorders, the high prevalence of micronutrient deficiencies, and diet-related non-communicable diseases, especially among children and vulnerable population groups. The absence of a specialised institute of nutrition limits the scientific support of state policy in this area. The aim of this work was to justify the need to establish an Institute of Nutrition and Biotechnology at the I.K. Akhunbaev Kyrgyz State Medical Academy as a comprehensive scientific, educational, and clinical-production centre in the field of healthy nutrition and biotechnology. An analytical and systematic review was conducted using official statistical data from the Ministry of Health of the Kyrgyz Republic, results of the national study on micronutrient status, regulatory and legal documents, and reports from international organisations. A comparative analysis of international experience in the functioning of nutrition institutes and a content analysis of scientific publications were also employed. It was found that integrating the potential of the Kyrgyz State Medical Academy with the dietetics department of the National Centre for Maternal and Child Health would enable the creation of an institutionally sustainable model for the scientific support of nutrition policy. The goals, mission, main areas of activity, tasks, and organisational structure of the Institute of Nutrition and Biotechnology were defined, focusing on the prevention of diet-related diseases, the development of clinical nutrition and dietetics, biotechnology, and the training of qualified personnel. It was demonstrated that the establishment of the Institute of Nutrition and Biotechnology is a strategically justified and timely step that will contribute to strengthening the healthcare system, improving food security, and enhancing the quality and length of life of the population of the Kyrgyz Republic.</jats:p> <jats:p>Кыргыз Республикасында туура тамактануу жана азык-түлүк коопсуздугу маселелери азыктанууга байланышкан бузулуулардың «кош жүгү», микронутриенттердин жетишсиздигинин жогорку деңгээли жана алиментардык көз каранды жугуштуу эмес оорулардын кеңири таралышы, айрыкча балдар жана калктын аялуу катмарлары арасында, сакталып турушуна байланыштуу стратегиялык мааниге ээ болууда. Тамактануу боюнча адистештирилген институттун жоктугу бул тармактагы мамлекеттик саясатты илимий жактан коштоп турууну чектеп келет. Бул иштин максаты – И.К. Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медицина академиясынын базасында туура тамактануу жана биотехнологиялар тармагында системалуу илимий-билим берүүчү жана клиникалык-өндүрүштүк борбор катары Тамактануу жана биотехнологиялар институтун түзүүнүн зарылдыгын негиздөө болду. Изилдөөнүн жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин расмий статистикалык маалыматтарына, микронутриенттик статус боюнча улуттук изилдөөнүн жыйынтыктарына, ченемдик-укуктук документтерге, ошондой эле эл аралык уюмдардын отчетторуна аналитикалык жана системалуу талдоо жүргүзүлдү. Эл аралык тажрыйбадагы тамактануу институттарынын иштөө моделдерине салыштырма талдоо жана илимий публикацияларга контентталдоо колдонулду. Кыргыз мамлекеттик медицина академиясынын потенциалын Эне жана баланы коргоо улуттук борборунун диетология бөлүмү менен интеграциялоо тамактануу жаатындагы саясатты илимий жактан камсыз кылуунун институционалдык туруктуу моделин түзүүгө мүмкүндүк берери аныкталды. Тамактануу жана биотехнологиялар институтунун максаттары, миссиясы, ишмердүүлүгүнүн негизги багыттары, милдеттери жана уюштуруучулук түзүмү алиментардык көз каранды оорулардын алдын алууга, клиникалык нутрициологияны жана диетологияны, биотехнологияларды өнүктүрүүгө жана квалификациялуу кадрларды даярдоого багытталган. Тамактануу жана биотехнологиялар институтун түзүү Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо тутумун бекемдөөгө, азык-түлүк коопсуздугун жогорулатууга жана калктын жашоо сапатын жана узактыгын жакшыртууга өбөлгө түзгөн стратегиялык жактан негиздүү жана өз убагындагы кадам экендиги далилденди.</jats:p> <jats:p>В Кыргызской Республике вопросы здорового питания и продовольственной безопасности приобретают стратегическое значение в связи с сохраняющимся «двойным бременем» нутритивных нарушений, высокой распространённостью микронутриентной недостаточности и алиментарно-зависимых неинфекционных заболеваний, особенно среди детей и уязвимых групп населения. Отсутствие специализированного института питания ограничивает научное сопровождение государственной политики в данной сфере. Целью работы было обосновать необходимость создания Института питания и биотехнологий на базе Кыргызской государственной медицинской академии им. И.К. Ахунбаева как системного научно-образовательного и клинико-производственного центра в области здорового питания и биотехнологий. Проведён аналитический и системный анализ официальных статистических данных Министерства здравоохранения Кыргызской Республики, результатов национального исследования микронутриентного статуса, нормативно-правовых документов, а также отчётов международных организаций. Использован сравнительный анализ международного опыта функционирования институтов питания и контент-анализ научных публикаций. Выявлено, что интеграция потенциала Кыргызской государственной медицинской академии и отделения диетологии Национального центра охраны материнства и детства позволит создать институционально устойчивую модель научного сопровождения политики в области питания. Определено цели, миссия, основные направления деятельности, задачи и организационная структура Института питания и биотехнологий, ориентированные на профилактику алиментарно-зависимых заболеваний, развитие клинической нутрициологии и диетологии, биотехнологий и подготовку квалифицированных кадров. Доказано, что создание Института питания и биотехнологий является стратегически обоснованным и своевременным шагом, способствующим укреплению системы здравоохранения, повышению продовольственной безопасности и улучшению качества и продолжительности жизни населения Кыргызской Республики.</jats:p>