АРАЛ ӨҢІРІНІҢ СОРЛАРЫ МЕН ТАБИҒИ СУЛАРЫНЫҢ ЛИТИЙЛІЛІГІ

<jats:p>Қазақстанның Арал өңіріндегі сорлармен, тұзды көлдермен және жерасты суларымен байланысты литийлі гидроминералдық объектілерге салыстырмалы шолу жасалды. Негізгі назар сор рапаларындағы, рассолдардағы, сондай-ақ әртүрлі тереңдіктерден алынған грунт үлгілеріндегі литий концентрациясына аударылды. Аталған аймақта литийдің өнеркәсіптік концентрациясы тек сорлармен ғана байланысты екендігі анықталды, ал өздігінен ағатын ұңғымалардың жерасты сулары литийдің кларктық мазмұнымен сипатталады. Ең перспективалы объектілер ретінде Момышкөл соры (рападағы Li – 53,976 мг/л), Жақсықылыш көлі (11,01 мг/л) және Бірітабан Қарасу урочищесіндегі атаусыз сор (13,062 мг/л) айқындалды. Рассолдардағы литийдің жинақталуының ионалмасу механизмі туралы – сыйыстырушы саздақ жыныстардан шайылып шығу есебінен – болжам ұсынылды</jats:p> <jats:p>A comparative review of lithium-bearing hydromineral objects of the Aral Sea region (Kazakhstan) associated with salt marshes, salt lakes and groundwater was carried out. It focuses on lithium concentrations in brines and brines of salt marshes, as well as in soils at various extraction depths. It has been established that industrial concentrations of lithium in this region are associated exclusively with salt marshes, while groundwater from self-overflowing wells is characterized by clark content. The most promising objects are the Momyshkol salt marsh (53.976 mg/l Li in rapa), Lake Zhaksykylysh (11.01 mg/l) and the unnamed salt marsh of the Birtaban Karasu tract (13.062 mg/l). A hypothesis has been put forward about the ion exchange mechanism of lithium accumulation in brines due to leaching from the host clayey rocks</jats:p> <jats:p>Проведен сравнительный обзор литиеносных гидроминеральных объектов Приаралья (Казахстан), связанных с солончаками, солеными озерами и подземными водами. Основное внимание уделено концентрациям лития в рапах и рассолах солончаков, а также в грунтах на различных глубинах отбора. Установлено, что промышленные концентрации лития в данном регионе ассоциируются исключительно с солончаками, тогда как подземные воды самоизливающихся скважин характеризуются кларковыми содержаниями. Наиболее перспективными объектами определены солончак Момышколь (53,976 мг/л Li в рапе), озеро Жаксыкылыш (11,01 мг/л) и безымянный солончак урочища Биртабан Карасу (13,062 мг/л). Выдвинута гипотеза об ионообменном механизме накопления лития в рассолах за счет вымывания из вмещающих глинистых пород</jats:p>