ПУЧЕНИЕ ВМЕЩАЮЩИХ ПОРОД ПОД ВЛИЯНИЕМ ГОРНОГО ДАВЛЕНИЯ: ЧИСЛЕННОЕ МОДЕЛИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ ПАРАМЕТРОВ

<jats:p>Исследование посвящено комплексной оценке влияния горного давления на процессы пучения вмещающих пород с применением численного моделирования в средах FLAC3D и UDEC. Рассмотрены особенности напряженно-деформированного состояния массива при различных горно-геологических условиях, включая глубокие горизонты разработки и зоны повышенной трещиноватости. Определены глубина и конфигурация пластических зон, параметры активного пучения и зависимость скорости деформаций от коэффициента бокового давления. На основе обобщения шахтных наблюдений и экспериментальных данных выявлены критические режимы нагружения, при которых риск ускоренного пучения существенно возрастает. Полученные результаты позволяют разработать эффективные меры по прогнозированию и предотвращению опасных проявлений пучения, обеспечивая повышение безопасности горных работ</jats:p> <jats:p>Зерттеу FLAC3D және UDEC орталарында сандық модельдеу арқылы жыныстарға түсетін тау қысымының ісінуге (пучение) әсерін кешенді бағалауға арналған. Әртүрлі тау-геологиялық жағдайлардағы, соның ішінде терең горизонттар мен жарықшақтылығы жоғары аймақтардағы массивтің кернеулідеформацияланған күйінің ерекшеліктері қарастырылды. Пластикалық аймақтардың тереңдігі мен конфигурациясы, белсенді ісіну параметрлері және деформация жылдамдығының бүйірлік қысым коэффициентіне тәуелділігі анықталды. Шахталық байқаулар мен тәжірибелік деректерді қорыту негізінде жеделдетілген ісіну қаупі айтарлықтай артатын жүктеме режимдері анықталды. Алынған нәтижелер қауіпті деформациясының алдын алу мен болжауға тиімді шараларды әзірлеуге мүмкіндік береді, тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігін арттыра отырып</jats:p> <jats:p>The study is devoted to a comprehensive assessment of the influence of rock pressure on the heaving processes of surrounding rocks using numerical modeling in FLAC3D and UDEC environments. The features of the stress-strain state of the rock mass under various geological conditions, including deep mining levels and zones of increased fracturing, are considered. The depth and configuration of plastic zones, the parameters of active heaving, and the dependence of deformation rates on the lateral pressure coefficient have been determined. Based on the generalization of mine observations and experimental data, critical loading regimes that significantly increase the risk of accelerated heaving have been identified. The obtained results allow the development of effective measures for predicting and preventing dangerous manifestations of heaving, ensuring increased safety in mining operations</jats:p>