Abstract
<jats:p>Kültür varlıkları, toplumsal hafızanın oluşumunda en önemli ögelerden biridir. İnsanlığın ortak mirası olan kültür varlıklarının korunması için uluslararası ve ulusal, kurum ve kuruluşlar pek çok çalışmalar yapmaktadır. 20. yüzyıl başlarından itibaren, doğal ve kültürel varlıkların korunmasına yönelik kurallar belirleyen uluslararası sözleşmeler, öncelikle tek yapı ölçeğindeki eserlerin korunmasına ilişkin yaklaşımlar olarak ele alınmıştır. Daha sonra, tarihi yapıların, yakın çevresini kapsayan alan ile değerlendirilen koruma yaklaşımı önem kazanmıştır. Bu çalışmada, kültürel rota oluşturularak, Anadolu’da tarihi Hac yolu güzergâhındaki menzil külliyelerindeki arastaların, sorunları ortaya koyularak sorunlar için çözümler önerilmesi böylece yaşatılmasının sağlanması hedeflenmektedir. Anadolu’da, dönemin en yoğun kullanılan güzergâhı olan “Hac Yolu” üzerinde inşa edilmiş bu yapılar, Konya/Karapınar II. Selim, Hatay/Payas Sokullu Mehmet Paşa, Konya/Ilgın Lala Mustafa Paşa, Niğde/Ulukışla Öküz Mehmet Paşa Menzil Külliyeleridir. Bu çalışmada, tarihi Hac Yolu güzergahında bulunan, Konya/Ilgın ve Hatay/Payas arasında bulunan yaklaşık 610 km’lik bir mesafede kültürel rota planlanmıştır. Bu seçimin gerekçesi rotanın, Hac Yolu güzergahında bulunan arastalı menzil külliyelerini içermesidir. Çalışmanın ikinci bölümünde, kültürel rota ve hac kavramları açıklanmıştır. Kültürel rota oluşturulma metodolojisi araştırılmış, Anadolu’da tarihi Hac Yolu güzergahı, üzerinde bulunan tarihi yapılar ve menzil külliyeleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Anadolu’da, günümüze kadar olan güzergâhların tarihçesi araştırılmıştır. Aynı zamanda, külliye olgusu içerisinde menzil külliyelerin yeri ortaya koyulmuştur. Dördüncü bölümde, menzil külliyelerindeki arastaların ayrı ayrı, tarihçeleri, mimari özelikleri, günümüzdeki durumları ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Beşinci bölümde, Hac Yolu güzergahında bulunan arastalı menzil külliyelerini içeren kültürel rotanın oluşturulma metodolojisi ortaya koyulmuştur. Aynı zamanda, yönetim/tanıtım ve iletişim strateji açısından, Payas Sokullu Mehmet Paşa Menzil külliyesi örneklenmiş ve oluşturulan kültürel rota için önerilerde bulunulmuştur. </jats:p>