KNOWLEDGE, ATTITUDES, AND PRACTICES REGARDING ANTIBIOTIC USE AS A FACTOR IN ANTIMICROBIAL RESISTANCE. LITERATURE REVIEW

<jats:p>Background. Antimicrobial resistance (AMR) is becoming an urgent issue that poses a major global threat to public health. Antibiotic resistance is the direct cause of 1.27 million deaths recorded in 2019 and is estimated to be associated with 4.95 million deaths. Misuse and overuse of antibiotics are key factors in the consideration of knowledge, attitude, and experience (KAP) as important, modifiable determinants of antibiotic exposure. Objective. To conduct a comprehensive analysis of the patterns of antibiotic use among the population and to identify behavioral determinants influencing such use. Search strategy. A systematic literature review on the topic of KAP (Knowledge, Attitudes, and Practices) studies related to antibiotic use was conducted using the PubMed, Scopus, and Web of Science databases. The search covered a 10-year period, from 2016 to 2026. The focus was placed on cross-sectional population-based surveys collecting data on knowledge, attitudes, and practices associated with antibiotic use. Results. A review of the literature highlights persistent errors in population education, including misconceptions that antibiotics treat viral infections, and a limited understanding of how antibiotic resistance arises and spreads. This approach often involves the adoption of self-medication due to high reliance on antibiotics and convenience, costs, previous experience, and barriers to access. Common practices include taking over-the-counter medications, using leftover antibiotics, and misusing them (such as stopping early), behaviors that increase unwanted use, leading to increased antibiotic resistance. Conclusion. The results of our study indicate the need to comply with the rules for the sale of prescription drugs, strengthen the management of pharmacies and primary health care institutions, and strengthen measures to expand the literacy of the population in relation to their health. Future research still needs to unify the KAP methodology.</jats:p> <jats:p>Актуальность. Проблема устойчивости микроорганизмов к противомикробным препаратам вызывает серьёзную озабоченность и считается одной из ведущих угроз мировому здравоохранению. В частности, недавний глобальный анализ показал, что в 2019 году антимикробная резистентность непосредственно привела примерно к 1,27 млн смертей и была опосредованно связана ещё с примерно 4,95 млн летальных исходов. При этом неоправданное или чрезмерное применение антибиотиков рассматривается как ключевой фактор формирования этих неблагоприятных тенденций. Именно поэтому изучение уровня знаний, установок и практики (KAP) населения в вопросах употребления антибиотиков приобретает повышенную значимость. Цель. Всесторонний анализ особенностей использования антибиотиков среди населения и выявление поведенческих детерминант, влияющих на это применение. Стратегия поиска. Был проведён систематический обзор литературы по тематике KAP-исследований использования антибиотиков в базах PubMed, Scopus и Web of Science. Глубина поиска составила 10 лет, с 2016 года по 2026 год. Акцент был сделан на поперечные кросс-секционные опросы населения, где собирались данные о знаниях, отношении и практиках, связанных с применением антибиотиков. Основные результаты. Анализ выбранных публикаций выявил ряд распространённых дефицитов в информированности и практике. Так, во многих исследованиях отмечаются устойчивые заблуждения у респондентов: значительная часть населения ошибочно полагает, что антибиотики эффективны против вирусных инфекций, и плохо представляет механизмы возникновения и распространения резистентности. При этом именно эти заблуждения часто способствуют самовольному использованию антибиотиков. Поведение людей в этой сфере во многом определяется их доверием к этим препаратам и прагматическими соображениями. Таким образом, среди ключевых факторов отмечаются удобство доступа к медикаментам (например, через аптеки без рецепта), низкая стоимость и наличие ранее накопленного опыта приёмов антибиотиков. Практически везде описываются случаи самолечения: пациенты принимают оставшиеся у них антибиотики, прекращают курс раньше срока или делятся препаратами с родственниками. Такая тактика приводит к избыточному и нерациональному применению лекарств, что, в свою очередь, усиливает развитие и распространение устойчивых форм возбудителей. Заключение. Полученные данные свидетельствуют о том, что для снижения угрозы AMR необходимо неукоснительно соблюдать правила реализации антибиотиков (продавая их лишь по рецептам), а также усилить контроль над деятельностью аптек и первичной медицинской помощи. Кроме того, критически важно развивать у населения культуру правильного использования антибиотиков через целевые образовательные мероприятия и информационные кампании. Для будущих исследований по-прежнему актуальна необходимость стандартизации методологических подходов KAP-исследований, чтобы обеспечить сопоставимость и надёжность получаемых результатов.</jats:p> <jats:p>Өзектілігі: Микробқа қарсы тұрақтылық (AMR) қоғамдық денсаулыққа үлкен жаһандық қауіп төндіретін өзекті мәселе болып отыр. Антибиотиктерге төзімділік 2019 жылы тіркелген 1,27 миллион өлімге тікелей себепші болып отыр және 4,95 миллион өліммен байланысты деп есептеледі. Антибиотиктерді дұрыс қолданбау және шамадан тыс қолдану білімді, көзқарасты және тәжірибені (KAP) антибиотиктерге әсер етудің маңызды, өзгертілетін детерминанттары ретінде қарастырудың негізгі факторлары болып табылады. Мақсаты: Тұрғындар арасында антибиотиктерді қолдану ерекшеліктеріне жан-жақты талдау жүргізу және осы қолдануға әсер ететін мінез-құлықтық детерминанттарды анықтау. Іздеу стратегиясы. Антибиотиктерді қолдану бойынша KAP (білім, көзқарас және тәжірибе) зерттеулеріне арналған әдебиеттерге жүйелі шолу PubMed, Scopus және Web of Science дерекқорларында жүргізілді. Іздеу тереңдігі 10 жылды қамтыды (2016–2026 жж.). Негізгі назар антибиотиктерді қолдануға байланысты білім, көзқарас және тәжірибе туралы деректер жиналған халық арасында жүргізілген көлденең қималық сауалнамаларға аударылды. Нәтижелер: Әдебиетке шолу тұрғындар біліміндегі тұрақты қателіктерді, соның ішінде антибиотиктер вирустық инфекцияларды емдейді деген қате түсініктерді және антибиотиктерге төзімділіктің қалай пайда болатынын және таралатынын шектеулі түсінетіндігін көрсетеді. Аталмыш көзқарас көбінесе антибиотиктерге деген жоғары сенімді және ыңғайлылыққа, шығындарға, бұрынғы тәжірибеге және қол жеткізудегі кедергілерге байланысты өзін-өзі емдеуді қабылдауды қамтиды. Жалпы тәжірибеге рецептсіз дәрі-дәрмектерді қабылдау, антибиотиктердің қалдықтарын қолдану және оларды дұрыс қолданбау (мысалы, ерте тоқтату), қажетсіз қолдануды арттыратын мінез-құлық антибиотиктерге төзімділіктің арттыруына әкеледі. Қорытынды: Зерттеуімізді нәтижесі, рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді сату ережелерін сақтау, дәріханалар мен алғашқы медициналық-санитарлық көмек мекемелеріне басшылықты күшейту және тұрғындардың өз денсаулығына қатысты сауаттылығын кеңейту шараларын күшейту қажеттігін көрсетеді. Болашақ зерттеулер KAP әдістемесін әлі де біріздендіруді қажет етеді.</jats:p>