Abstract
<jats:p xml:lang="tr">Bu makalede, Câhiliye dönemi şairlerinden el-Hâris b. ‘Ubâd’ın hayatı, edebî kişiliği ve en-Ne’âme adlı mersiyesi incelenmiştir. Yaklaşık kırk yıl süren Besûs Savaşı’nın seyrini değiştiren İbn ‘Ubâd, Benû Bekr kabilesinin önemli şairlerinden ve meşhur savaşçılarındandır. Yaşadığı dönemde halk tarafından ‘Hakîmu’l-Arap/Arapların Bilgesi’ ünvanlıyla anılan bu şahsın hayatına ve kasidesine dair herhangi bir yerel çalışmanın olmayışı dikkat çekmiştir. Besûs Savaşı’ndaki tutumu ahlaken takdir görmüş, yanı sıra politik bir başarı olarak değerlendirilmiştir. Savaşa girmesi ise, Mühelhil tarafından oğlu Buceyr’in öldürülmesiyle ilişkilendirilmiştir. Mersiyesinde, ’’Yaklaştırın bana Ne’âme’nin dizginlerini’’ ifadesini kırktan fazla beyitte tekrarlamış ve bu durum onun kararlılığının bir yansıması olarak yorumlanmıştır. Ayrıca, atının kuyruğu ile alın saçlarını kesmesi, Arap kültüründe sembolik bir anlam taşımış ve daha sonra bir âdet halini almıştır. Arapça klasik eserlerde, şairin hayatının birkaç satırlık bilgiyle sınırlı tutulduğu; modern dönemde ise hakkında sınırlı sayıda monografi bulunduğu tespit edilmiştir. Arap dünyasında en-Ne’âme kasidesini şekil, üslup, tematik, vs. yönlerini temel alarak değerlendiren; Türkiye’de ise hem hayatını hem de en-Ne’âme kasidesini beraber inceleyen tez veya makale düzeyinde bir çalışmaya rastlanmamıştır. Araştırmanın gayesi, şairin hayatını, edebî yönünü ve en-Ne’âme kasidesini bütüncül bir yaklaşımla inceleyip literatüre katkıda bulanmaktır. Bu çerçevede makalede birtakım sorulara cevaplar aranmış ve bazı konular tartışılmıştır. Örneğin, İbn ‘Ubâd’ın hangi şair tabakasına mensup olduğuna, şiirleriyle istişhâd edilip edilmediğine, kendisine atfedilen kasidesinin günümüze hangi temel kaynaklar aracılığıyla ulaştığına ve bu kasidenin ona nispetinin güvenirliğine bilimsel verilerle cevaplar aranmıştır. Araştırmada, doküman analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda, şairin hayatını ve en-Ne’âme mersiyesini konu alan klasik kitaplar, makaleler ve benzeri yazılı materyaller incelenmiştir. Mufaddâliyyât, Esma’iyyât gibi klasik şiir mecmuaları; Eğânî, A’lâm, gibi Arap edebiyatçıların biyografisini içeren eserler; Arap edebiyatçıların neseplerini inceleyen klasik kaynaklar ile modern dönemde hazırlanan bazı tez ve makaleler başlıca kaynaklar arasında yer almıştır. Bu ve benzeri dokümanlar incelenmiş; metinlerde yer alan mersiye, hamâse, tehdit vb. temalar belirlenerek sınıflandırılmıştır. Elde edilen buldular çalışmanın amacı doğrultusunda sınıflandırılırmıştır.</jats:p>