Abstract
<jats:p>Мақала Алматы облысының агроөнеркәсіптік кешенінің (АӨК) тұрақты өңірлік құн тізбегін қалыптастыру контекстінде қосылған құны бар өнім өндіруге көшуін талдауға арналған. Зерттеудің өзектілігі шикізатқа тәуелділікті төмендету, аграрлық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және ауылдық аумақтардың тұрақтылығын нығайту қажеттілігіне байланысты. Зерттеудің мақсаты-қайта өңдеуді, кооперацияны және қолдаудың институционалдық құралдарын интеграциялау негізінде өңірлік АӨК құрылымдық трансформациясының бағыттары мен тетіктерін негіздеу. Жұмыстың әдіснамалық негізіне жалпы өнім және АӨК инвестициялары бойынша ресми статистикалық деректерді талдау, азық - түлік тізбектерін картаға түсіру (сүт, астық, жеміс-көкөніс, құс шаруашылығы), SWOT-және PEST-талдау құралдарын қолдану, сондай-ақ қосылған құнның әлеуетті өсімін сценарийлік модельдеу кіреді. Эмпирикалық нәтижелер шығарылымның тұрақты көлемі (2025 жылы 798,4 млрд теңге) сақталып, инвестициялық белсенділіктің өсуі (148 млрд теңге) кезінде өңір өңдеуді тереңдетудің елеулі әлеуетін сақтап отырғанын көрсетеді. Сонымен қатар, институционалдық және инфрақұрылымдық шектеулер анықталды, оның ішінде шикізат базасының бөлшектенуі, кооперацияның жеткіліксіздігі, суық логистиканың тапшылығы және айналым капиталына қол жетімділіктің шектелуі. Жүгеріні қайта өңдеу үлесінің 20%–дан 67% - ға дейін ұлғаюын сценарийлік бағалау тізбектерді үйлестіру және қуаттарды жүктеу шарттарын орындау кезінде жыл сайын 3,26-13,05 млрд теңге диапазонында өңірлік қосылған құнның өсу мүмкіндігін көрсетеді. Алынған нәтижелер қосылған құн өнімдеріне көшу тек қайта өңдеуге салынған инвестициялармен ғана емес, сонымен қатар сапаны стандарттауды, келісімшарттық тетіктерді, экспорттық инфрақұрылымды және кооперациялық модельдерді қамтитын институционалдық-технологиялық ортамен де анықталатынын растайды. Зерттеудің практикалық маңыздылығы құндылық тізбектерін дамытуды синхрондауға және аймақтық аграрлық экономиканың тұрақтылығын арттыруға бағытталған шаралар портфелін қалыптастыруда жатыр.</jats:p>