Abstract
<jats:p>Polityka klimatyczna Unii Europejskiej jest konsekwentnie wdrażana na obszarze całej Wspólnoty. W przypadku przedsiębiorstw, które podlegają tym oddziaływaniom, dominującym podejściem staje się zintegrowane traktowanie kwestii środowiskowych, społecznych i zarządczych zgodnie z koncepcją ESG (Environment, Social, Government). Największym wyzwaniem okazują się cele środowiskowe, a zwłaszcza klimatyczne. Ambitne cele klimatyczne, oparte w dużej mierze na wytycznych ONZ wyartykułowanych w strategii 17. celów zrównoważonego rozwoju (Agenda 2030) oraz w porozumieniu paryskim, są wymagające dla społeczeństw poszczególnych krajów członkowskich oraz przedsiębiorstw, na które spada ciężar realizacji trudnych zadań, przede wszyst- kim redukcji emisji gazów cieplarnianych. Sektory mobilności i transportu znaj- dują się pod szczególną presją w tym zakresie1. Emisje są tu wysokie (około jedna czwarta całości) i w dodatku mają tendencję wzrostową. Transport wyma- ga dużej ilości energii zużywanej przez środki transportu znajdujące się poza zasięgiem systemów bezpośredniego zasilania energetycznego (z wyjątkiem zelektryfikowanego transportu szynowego), co oznacza, że pojazdy muszą ko- rzystać z mobilnych źródeł energii o wysokiej gęstości. Dlatego tak szeroko wykorzystywane są paliwa kopalne posiadające oczekiwane cechy. Pomimo tych ograniczeń trwają intensywne prace badawcze oraz następują wdrożenia nowych napędów, które pozwalają na dekarbonizację transportu, choć proces ten przebiega z różną prędkością w poszczególnych systemach transporto- wych. Jednocześnie system prawny wyznaczający politykę klimatyczną Unii Eu- ropejskiej charakteryzuje się dużym stopniem złożoności, co utrudnia jego imple- mentację i ułatwia krytykę nie tylko samych przepisów, ale także podejmowanych działań w zakresie zmian klimatycznych. Co więcej, w debacie publicznej i poli- tycznej obserwuje się narastający populizm, który objawia się uproszczonymi sądami – opartymi na typowych dla populizmu schematach myślowych pomijają- cych podstawy twierdzeń, które niezwykle trudno sfalsyfikować. Skala wyzwań, które niesie dla mobilności i logistyki polityka klimatyczna Unii Europejskiej, skłoniła Autorów niniejszej monografii do zajęcia się identy- fikacją stanu wiedzy oraz oceną przygotowania do funkcjonowania w coraz bar- dziej wymagającym otoczeniu prawnym tworzonym przez wspomniane ramy regulacyjne. Za cele naukowe prac badawczych obrano określenie na podstawie analizy regulacji oraz źródeł wtórnych podstawowych barier wdrażania polityki klimatycznej i ocenę ich rzeczywistego wpływu na zmiany zachodzące w przed- siębiorstwach obsługujących mobilność i logistykę. Badania oparto na przeglą- dzie literatury, w tym wyników innych badań (dotyczyły stanu wiedzy o ESG, przyjmowanych rozwiązań organizacyjnych oraz percepcji zachodzących zmian), oraz na badaniach własnych przeprowadzonych w przedsiębiorstwach. W badaniach tych poza identyfikacją stanu wiedzy o ESG i stosowanych roz- wiązaniach organizacyjnych próbowano ocenić zaawansowanie prac nad dekar- bonizacją, w tym zamiary inwestycyjne dotyczące ograniczenia negatywnego wpływu na klimat. Badania miały charakter pilotażowy i służyły weryfikacji postawionych hipotez badawczych: 1. Stan wiedzy o ESG w przedsiębiorstwach sektorów mobilności i logistyki jest niski, w szczególności słabo znane są narzędzia wdrażania koncepcji ESG. 2. Firmy nie są przygotowane do implementacji i wykorzystania ESG w podno- szeniu konkurencyjności, co przejawia się istotnymi lukami organizacyjnymi. 3. Szanse dekarbonizacji mobilności i logistyki, a zwłaszcza osiągnięcia celów redukcyjnych wyznaczonych przez Unię Europejską, są niepewne, co wynika z niskiego zakresu implementacji technologii zeroemisyjnych i niskoemisyj- nych. Celem praktycznym prac badawczych, a zarazem monografii było przygo- towanie polskich firm sektorów mobilności i logistyki do nowych uwarunko- wań. Firmy te z racji mniejszego doświadczenia, rodzinnej genezy właściciel- skiej przekładającej się na luki w ładzie korporacyjnym, mogą napotkać silną konkurencję lepiej przygotowanych partnerów zagranicznych i tym samym utra- cić swoją pozycję konkurencyjną. Wydaje się, że monografia przedstawiająca wyzwania, ich genezę, a także szanse polityki klimatycznej, i identyfikująca luki może wnieść pozytywny wkład w transformację polskich firm działających w tym obszarze. Firmy te obecnie są na wielu rynkach liderami i to w skali Unii Europejskiej; ignorancja i wynikający z populistycznych przesłanek upór przed implementacją nowych rozwiązań stwarzają ryzyko utraty z trudem wypracowa- nej przez ostatnie 30 lat pozycji rynkowej. Układ pracy odzwierciedla wyznaczone cele i postawione hipotezy. Mono- grafia składa się z czterech rozdziałów oraz wprowadzenia, podsumowania, załączników i niezbędnych spisów literatury, rysunków i tabel. W pierwszym roz- dziale zatytułowanym Wpływ polityki klimatycznej Unii Europejskiej na sektory mobilności i logistyki przedstawiono genezę, cele, narzędzia oraz krajowe uwarun- kowania implementacji ambitnych celów w warunkach krajowych. Pokazano w nim kontekst zmian, co pozwala zrozumieć znaczenie podejmowanych procesów. Rozdział drugi Zrównoważony rozwój przedsiębiorstw sektorów mobilności i logistyki według koncepcji ESG to zarys prawnych uwarunkowań prowadzenia zrównoważonego i odpowiedzialnego biznesu oraz charakterystyka znaczenia ESG dla strategii przedsiębiorstw – chodzi tu zwłaszcza o znaczenie biznesowe, mające wpływ na wykorzystanie szans w budowaniu przewagi konkurencyjnej. W tekście tym przedstawiono także wyzwania i bariery dekarbonizacji: na pod- stawie przeglądu literatury i innych badań przedstawiono techniczne, organizacyj- ne i społeczne bariery dekarbonizacji, a szerzej także wdrażania koncepcji ESG. Rozdział trzeci o tytule Analiza poziomu zaawansowania podmiotów sekto- ra transportu i mobilności w zakresie wdrożenia rozwiązań ESG – wyniki badań poświęcono charakterystyce badań pierwotnych przeprowadzonych metodą CAWI za pomocą kwestionariusza ankiety wśród 37 przedsiębiorstw. Ostatni czwarty rozdział zatytułowano Finansowanie działań w zakresie implementacji polityki klimatycznej Unii Europejskiej. W tej części pracy przed- stawiono istotę i znaczenie „zielonych aktywów” oraz możliwości finansowania tego typu inwestycji w warunkach polskich. Istotnym elementem rozdziału jest prezentacja wyników badań pierwotnych, będących częścią projektu badawcze- go omówionego w rozdziale trzecim, poświęconych kwestiom inwestycji proek- ologicznych w transporcie drogowym, w szczególności zaś priorytetom inwesty- cyjnym oraz źródłom finansowania inwestycji. Prezentowana monografia należy do szerszego konceptu badawczego i edu- kacyjnego prowadzonego przez Autorów w obszarze ESG. Zapewne następne badania i doświadczenia staną się podstawą kolejnych publikacji, w miarę roz- woju wiedzy Autorów i doświadczeń płynących z otoczenia gospodarczego. Adresatami publikacji są przedsiębiorstwa sektorów mobilności i logistyki, a także badacze zajmujący się kwestiami ESG, nie tylko w tym sektorze. Wyda- je się też, że publikacja może być cenna dla studentów kierunków logistycznych oraz studiów dedykowanych zagadnieniom zrównoważonego rozwoju i odpo- wiedzialnego prowadzenia biznesu.</jats:p>