Abstract
<jats:p>Wolność jest kategorią uniwersalną. Można ją rozpatrywać w różnym uję- ciu, zarówno w sensie filozoficznym, politycznym, prawnym, ekonomicznym, jak i społecznym. Można też wyróżnić wolność od i wolność do. Antytezą wolności jest jej brak, co w stosunku do wolności ekonomicznej przejawia się w postaci interwencjonizmu państwa. W monografii starano się uchwycić stosunek do libe- ralizmu gospodarczego i interwencjonizmu w pracach polskich przedwojennych ekonomistów. W teorii ekonomii dominował nurt subiektywno-marginalistyczny, liberalny, starający się ograniczyć rolę państwa w gospodarce do minimum. Realia życia gospodarczego wymuszały jednak działania niezgodne z doktrynal- nymi założeniami. Ponadto nie wszyscy ekonomiści reprezentowali główny nurt ekonomii. Na obrzeżach liberalnej ekonomii rozwijały się też takie kierunki nieli- beralne, jak szkoła historyczna, solidaryzm społeczny, myśl narodowej demo- kracji czy nawet socjalistyczna. Ich przedstawiciele, należąc lub sprzyjając kon- kretnym partiom politycznym, uważali, że rola państwa w gospodarce powinna być istotna, chociaż różnie postrzegali jego zaangażowanie. Dorobek polskich ekonomistów dwudziestolecia międzywojennego jest bardzo bogaty i mocno zróżnicowany. Autorki monografii starały się uchwycić bogactwo poglądów myśli ekonomicznej II Rzeczypospolitej w kontekście po- dejścia do liberalizmu ekonomicznego i interwencjonizmu państwowego. Celem opracowania jest spojrzenie na te dwie podstawowe kategorie oczami polskich ekonomistów tamtego okresu. Konieczna była zatem kwerenda ich dorobku oraz wnikliwa analiza stanowiska wobec roli państwa. Starano się wykorzystać naj- ważniejsze pozycje omawianych ekonomistów. Zastosowano metodę analizy źródeł, metodę porównawczą oraz prostą metodę opisu. Monografia składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy dotyczy istoty wol- ności jako przeciwieństwa interwencjonizmu, a następnie retrospektywnego ujęcia kategorii wolności w myśli filozoficzno-ekonomicznej w ujęciu historycznym: począwszy od rozważań filozofów starożytnych, po Oświecenie i czasy ekono- mii klasycznej. W innym podejściu w kolejnych punktach, rozważania nad wol- nością i interwencjonizmem przedstawiono w okresie przedindustrialnym, indu- strialnym oraz współcześnie, podkreślając znaczenie rozwoju przemysłu. Roz- dział drugi dotyczy stosunku do liberalizmu ekonomicznego reprezentowanego przez krakowskich akademików. W osobnych punktach wyodrębniono poglądy Adama Krzyżanowskiego, Ferdynanda Zweiga oraz pozostałych przedstawicieli tzw. szkoły krakowskiej. Trzeba pamiętać, że szkoła ta miała charakter opiniotwór- czy i mocno podkreślała konieczność realizowania założeń liberalnych w gospo- darce, krytykując rzekomo nadmierny interwencjonizm w praktyce. W rozdziale trzecim skupiono się na poglądach pozostałych przedstawicieli ekonomicznej myśli akademickiej, wyznających liberalne idee. Do najbardziej aktywnych, pod względem publikacji, należeli Edward Taylor, Roman Rybarski i Henryk Ten- nenbaum, wspierani przez pozostałych liberałów-akademików. Ostatni rozdział poświęcono dorobkowi reprezentantów nieliberalnej myśli ekonomicznej, od- rzucających hasła liberalizmu ekonomicznego i uznających konieczność aktyw- nej roli państwa. Przedstawiono poglądy polskiej szkoły historycznej, czyli braci Władysława i Stanisława Grabskich, Tadeusza Brzeskiego i Stanisława Głąbiń- skiego; związanego z solidaryzmem społecznym i korporacjonizmem Leopolda Caro oraz przedstawicielki myśli socjalistycznej Zofii Daszyńskiej-Golińskiej. Ten dość bogaty przegląd stanowisk wobec roli państwa w gospodarce po- zwala sformułować wniosek, iż mimo dokonujących się szybko przeobrażeń w życiu gospodarczym, wymuszających zmianę poglądów, stanowisko większo- ści kadry profesorskiej nie nadążało za owymi przeobrażeniami. Potwierdza to często wyrażaną opinię, że człowiek z wiekiem staje się bardziej konserwatywny i przyzwyczaja do poglądów, które przyswoił sobie w młodości. Jednak na wni- kliwe wnioski przyjdzie czas w zakończeniu.</jats:p>